V SA/Wa 1578/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – sędzia WSA Michał Sowiński po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 31 marca 2017 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi E. N. na postanowienie Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia ... kwietnia 2016 r. nr ... w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia odwołania postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 31 marca 2017 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. E.N. (dalej jako: "skarżący" lub "strona") wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż prowadzi w H. gospodarstwo domowe wraz z żoną i córką, posiada mieszkanie o pow. około [...] m2 (wartość szacunkowa: [...] euro) i nie posiada innych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wniosku oświadczył, że otrzymuje świadczenie z tytułu niezdolności do pracy w wysokości [...] euro miesięcznie (stanowiące jego jedyne źródło utrzymania), zaś jego żona osiąga dochód z tytułu pracy w wysokości [...] euro miesięcznie. Skarżący przedstawił swoje stałe koszty utrzymania mieszkania wynoszące średnio [...] euro, na które składa się spłata odsetek kredytu mieszkaniowego ([...] euro/m-c), opłaty za wodę i kanalizację (średnio [...] euro/rok), opłaty za energię elektryczną i gaz (średnio [...] euro/m-c), roczny podatek gminny ([...] euro/rok), opłaty za media ([...] euro/m-c) oraz opłata roczna za szkołę dla córki ([...] euro). Poza tym strona posiada jeszcze zobowiązanie długoterminowe na kwotę [...] zł. Zwrócił również uwagę, że jest zadłużony u rodziny i znajomych, w związku z uiszczeniem opłat od skarg wniesionych do sądu administracyjnego w wysokości [...] zł, którą to kwotę spłaca w ratach. Na poparcie powyższych twierdzeń skarżący przedstawił kopie dokumentów sporządzonych w języku obcym wraz z kopiami ich tłumaczeń na język polski dokumentujących dochody jego i żony, stan zdrowia oraz zaciągnięcie kredytu długoterminowego. Z uwagi na fakt, że oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego zarządzeniem z 8 lutego 2017 r. strona została wezwana do udzielenia dodatkowych informacji wraz z potwierdzającymi je dokumentami wraz z tłumaczeniem na język polski przez osobę uprawnioną do dokonywania tłumaczeń z języka obcego na język polski. W dniu 17 lutego 2017 r., do Sądu wpłynęło pismo skarżącego zatytułowane "zażalenie", w którym oświadczył, iż zastosowanie się do wezwania Sądu jest dla niego niemożliwe i niewykonalne. W uzasadnieniu podniósł, iż nie dysponuje innymi dokumentami ponad te, które już przedstawił wraz z wnioskiem, nie prowadził "administracji wydatków i nigdy nie przeliczał ich na walutę obowiązującą w Polsce", a ponadto nie stać go na poniesienie kosztów tłumaczenia przysięgłego dokumentów z języka [...] na język polski. Postanowieniem z dnia 31 marca 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak wskazał referendarz, stosownie do treści art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Referendarz sądowy zwrócił uwagę, iż to na wnioskodawcy ciąży inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy. Co więcej, referendarz wskazał, że skarżący zainicjował w Sądzie kilkadziesiąt postępowań o prawo pomocy, w których został wezwany do złożenia dodatkowego oświadczenia w trybie art. 255 p.p.s.a., w tym do przedłożenia określonych dokumentów wraz z ich tłumaczeniem na język polski. W żadnym z tych postępowań nie zadośćuczynił on wezwaniu. Referendarz sądowy podkreślił, że gdyby skarżący odpowiedział na zadane pytania w jednym z toczących się postępowań, to referendarz mógłby je wziąć z urzędu pod uwagę w innych postępowaniach o prawo pomocy. W związku z brakiem uzyskania tych informacji, referendarz sądowy uznał, że skarżący nie wykazał, aby ustawowa przesłanka prawa pomocy w zakresie całkowitym została spełniona. Strona uniemożliwiła porównanie wysokości obciążeń finansowych z jakimi powinna się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W sprzeciwie na postanowienie referendarza sądowego strona skarżąca wskazała, że rozstrzygnięcie jest niesłuszne, ponieważ jego wyjaśnienia i oświadczenie o stanie rodziny, majątku i dochodach zostało pominięte przy tworzeniu postanowienia poprzez uznanie ich, iż są one niewystarczające. Ponadto skarżący wskazał, że nie jest realne uzyskanie w ciągu siedmiu bądź dziesięciu dni uzyskać z urzędów [...] materiał dowodowy, przetłumaczyć go na język polski i przesłać do Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sprzeciw jest niezasadny, a zaskarżone nim postanowienie starszego referendarza sądowego należało utrzymać w mocy. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, jak i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Zatem inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy. Nie budzi wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Należy także pamiętać, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, określonych w ustawie. Tym samym, przyznanie prawa pomocy oznacza w istocie obciążenie kosztami postępowania pozostałych podatników. Mając na uwadze powyższe zdaniem Sądu referendarz sądowy prawidłowo uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w sprzeciwie należy uznać je za bezprzedmiotowe. Twierdzenia w nim zawarte nie wnoszą nic nowego do sprawy. Skarżący twierdzi, że nie ustalono, że jego oświadczenie nie jest wiarygodne, zatem powinno ono wywoływać skutki prawne poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie w jakim o nie wniósł. Należy zauważyć, na co słusznie zwrócił również uwagę referendarz sądowy, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy ciąży ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Tymczasem pomimo wezwania, strona nie odzwierciedliła złożonymi dokumentami pełnego obrazu swojej sytuacji majątkowej jaka podlega ocenie w procesie przyznawania prawa pomocy. To skarżący powinien wykazać się pełną inicjatywą w zakresie udowadniania swoich racji, która jest warunkiem sine qua non pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Jednakże pomimo informacji zwrotnej z Sądu w postaci wezwania, strona nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodzić się trzeba ze skarżącym, że zamieszkiwanie poza granicami kraju i prowadzenie tamże gospodarstwa prowadzi do powstania pewnych trudności w gromadzeniu materiału dowodowego, jednak w żadnym w wypadku nie są one przesłanką do przyznania prawa pomocy. Takie trudności należą do treści inicjatywy dowodowej i aby uzyskać dostęp do instytucji procesowej przyznawanej w drodze wyjątku, należy je ponieść. Wskazać również należy, że wezwanie do udzielenia dodatkowych informacji oraz do złożenia określonych dokumentów, które może zostać skierowane do strony wnioskującej na podstawie art. 255 p.p.s.a. nie jest zaskarżalne, a więc nie przysługuje od tego wezwania zażalenie. Zgodnie z art. 259 § 1 zd. 1 p.p.s.a. ustawodawca przewidział możliwość zaskarżenia w drodze sprzeciwu wyłącznie zarządzeń i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a. Nie jest zatem dopuszczalne wniesienie zażalenia na wezwanie strony do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, które przewidziano w art. 258 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Dlatego też pismo zatytułowane "zażalenie" z 6 marca 2017 r. zostało potraktowane jako pismo procesowe. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji