V SA/Wa 1580/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), , Protokolant sekretarz sądowy - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi W.N. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] znak: [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata D.G. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę [...] zł ([...]), w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę [...] zł (dwieście czterdzieści złotych), tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę [...] zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy). Po rozpatrzeniu wniosku złożonego przez W. N. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), wydaną przez Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w dniu [...] stycznia 2011 r. tenże organ decyzją z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] maja 2011 r. przywołano następujące okoliczności faktyczne i prawne: W. N. w dniu [...] czerwca 2004 r. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w [...] wniosek o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004 (zadeklarował działki rolne o łącznej powierzchni 34,11 ha w ramach I strefy nizinnej ONW). W dniu [...] grudnia 2004 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wydał decyzję nr [...] przyznającą W. N. płatność ONW w wysokości 6105,69 zł (do powierzchni 34,11 ha). Płatność ustalona powyższą decyzją została w dniu [...] stycznia 2005 r. zrealizowana na wskazany przez producenta rachunek bankowy. Zatem dzień [...] stycznia 2005 r. należało uznać jako dzień podjętego 5 letniego zobowiązania ONW. W dniu [...] maja 2005 r. W. N. złożył wniosek o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2005 (zadeklarował działki rolne o łącznej powierzchni 39,73 ha w ramach I strefy nizinnej ONW). Decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2006 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] przyznał mu płatność ONW na rok 2005 w wysokości 7111,67 zł (do powierzchni 39,73 ha). Płatność ustalona powyższą decyzją została w dniu [...] lutego 2006 r. zrealizowana na wskazany przez producenta rachunek bankowy. Podobnie było w latach 2006-2008. Natomiast w dniu [...] maja 2009 r. W. N. złożył wniosek, w którym powierzchnia zadeklarowana wynosiła 8,21 ha w ramach I strefy nizinnej ONW. Do wniosku dołączył następującą informację: "W wyniku nie przedłużenia umowy dzierżawy z Agencją Nieruchomości Rolnej na działki 263/2 oraz 263/3 na łączną powierzchnię 34,11 ha działki te nie zostały zadeklarowane we wniosku na rok 2009 i tym samym nie zostało dotrzymane zobowiązanie ONW. Umowa dzierżawy została zawarta na okres 15 lat i wygasła w grudniu w 2008 r. Po przystąpieniu do przetargu na dzierżawę na następne lata zaproponowana cena znacznie przekraczała jego możliwości finansowe. W związku z tym odstąpił od przetargu". W konsekwencji decyzją nr [...] z dnia [...] października 2009 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznał W. N. płatność ONW w wysokości 1467,80 zł do powierzchni 8,20 ha. Płatność ustalona powyższą decyzją została w dniu [...] listopada 2009 r. zrealizowana na wskazany przez producenta rachunek bankowy. W związku z wykryciem nieprawidłowości związanej z zadeklarowaniem w roku gospodarczym 2009 powierzchni mniejszej niż objęta zobowiązaniem ONW. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wystosował dnia [...] grudnia 2010 r. wezwanie do złożenia wyjaśnień. W. N. zapoznał się ze zgromadzonymi aktami sprawy oraz oświadczył, iż dobrowolny zwrot na kwotę 23189,45 zł. przekracza jego możliwości finansowe. Z powyższego wynika, więc iż W. N. zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej na ww. działkach. Biorąc zaś pod uwagę zapisy § 9 ust. 1 pkt 2 obowiązującego Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. nr 40, poz. 329, z późn. zm.) zobowiązany jest do zwrotu części płatności ONW która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych lub ich części położonych na obszarze ONW na których zaniechał prowadzenia działalności za cały okres jej pobierania. W związku z powyższym Kierownik Biura Powiatowego w [...], działając z upoważnienia Prezesa ARiMR, w dniu [...] grudnia 2010 r. skierował do strony zawiadomienie o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależenie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Zawiadomienie zostało skutecznie doręczone za potwierdzeniem odbioru w dniu 4 stycznia 2011 r. Po analizie zebranego materiału, wyjaśnień Rolnika oraz po sprawdzeniu, że w sprawie nie zaistniały przesłanki wymienione w § 9 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 marca 2009 roku, który wskazuje w jakich przypadkach płatność ONW nie podlega zwrotowi w przypadku zaniechania działalności rolniczej, Kierownik Biura Powiatowego w [...] ustalił W. N. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW 2004-2006) oraz z tytułu gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW 2007-2013) w łącznej wysokości 23189,45 zł. Podkreślono iż § 9 ust. 5 pkt 5 "rozporządzenia ONW" z dnia 11 marca 2009 roku wskazuje, że płatność ONW nie podlega zwrotowi w przypadku wygaśnięcia umowy dzierżawy gruntów rolnych, na których są położone objęte zobowiązaniem działki rolne lub ich części jedynie z powodu upływu czasu, na jaki została zawarta ta umowa, jeżeli jej wygaśnięcie nastąpiło po upływie 5 lat i 30 dnia od dnia, w którym decyzja o przyznaniu pierwszej płatności ONW stała się ostateczna, a przed upływem 5 lat od dnia wypłaty tej płatności. Podejmując zatem zobowiązanie do prowadzenia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania prze okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności tj. od dnia [...] stycznia 2005 r. na powierzchni 34,11 ha, W. N. był świadomy, iż umowa dzierżawy wygaśnie z dniem [...] listopada 2008 r. Wskazano, że w sprawie nie ma również zastosowania §9 ust. 2 pkt 2 lit. ww. rozporządzenia gdyż nie doszło do przekazania posiadania działek rolnych na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy. W związku z powyższym brak jest możliwości przekazania zobowiązania ONW zaciągniętego przez W. N. na nowego posiadacza gruntów rolnych. Podniesiono jednocześnie, że zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze (art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001). W rozpatrywanej sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 49 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 oraz art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych płatności ONW za lata 2004-2008. Na podstawie wskazanych przepisów obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty prze rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie występuje wtedy, jeżeli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. Podkreślono również, ze płatności ONW na lata 2004-2008 przekazane na rachunek bankowy W. N. w dniach [...] lutego 2005 r., [...] lutego 2006 r., [...] lutego 2007 r., [...] stycznia 2008 r., [...] listopada 2008 r., nie wynikały z pomyłki ARiMR. Z akt sprawy wynika, iż doszło do zaniechania prowadzenia działalności rolniczej przez W. N.. Dlatego tez uzyskane płatności ONW uznane następnie za nienależnie pobrane, podlegają zwrotowi. W konkluzji stwierdzono, że kwota płatności ONW za lata 2004-2008 w łącznej wysokości 23189,45 zł jest płatnością nienależenie pobraną w rozumieniu art. 49 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001, jednak nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej płatności, o których mowa w art. 49 ust. 4 i ust. 5 tego rozporządzenia. Jednocześnie zwrócono uwagę na to, że w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki. Powyższe wynika z przepisów prawa wspólnotowego, tj. – w odniesieniu do wniosków o przyznanie płatności ONW na rok 2004: art. 49 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania (...) - w odniesieniu do wniosków o przyznanie płatności ONW na lata 2005-2008: art. 73 ust. 1 oraz 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/20004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady (...). Podkreślono również, że na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy do ustalonej kwoty nienależnie pobranych płatności, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, z późn. zm.), z wyłączeniem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności. Niezależenie od powyższego pouczono skarżącego, że przysługuje mu prawo do wystąpienia z prośbą od Prezesa ARiMR o odroczenie terminu spłaty całości lub części należności, albo rozłożenie płatności całości lub części należności na raty. Decyzję Prezesa ARiMR zaskarżył W. N. zarzucając jej błędne ustalenie stanu faktycznego, oraz wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi podniósł, że jako dzierżawca działek ewidencyjnych nr 263/2 i 263/3 położonych w obrębie [...] w latach 2004-2009 składał do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...], wnioski o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Składając wnioski zamierzał dalej prowadzić gospodarstwo i nie zamierzał z tego zrezygnować. Wiedząc o tym, że umowa dzierżawy gruntów wygasa w roku 2008 był kilkakrotnie zapewniany przez Właściciela gruntów o przedłużeniu dzierżawy na dalszy czas. Jednak przed upływem terminu wygaśnięcia umowy poważnie rozchorował się i nie był w stanie dłużej prowadzić gospodarstwa. Stan zdrowia na tyle się pogorszył, że wymagał opieki osoby drugiej w podstawowych czynnościach życia codziennego. W związku z taką okolicznością nie był w stanie uprawiać ziemi i nie została przedłużona umowa dzierżawy. Obecnie jest osobą trwale niezdolną do pracy i została mu przyznana renta z KRUS-u. Sytuacja w jakiej się znalazł jest więc sytuacją szczególną. Obecnie jego jedynym dochodem jest renta z KRUS-u. Wraz z żoną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe a żona nie ma żadnego dochodu. Mieszka w domu należącym do syna i synowej, musi opłacać wszystkie media, utrzymać się, wyżywić. Znaczne kwoty wydaje na leczenie. Poinformował również ARiMR, że ewentualny zwrot wykazanej w dokumentach kwoty nie jest możliwy. Nie posiada majątku ani oszczędności, które w całości zostały wykorzystane w związku z leczeniem i nagłą chorobą. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Sąd zważył co następuje: Skarga jest bezzasadna i jako taka została oddalona. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wpieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. nr 73 z 2004 r., poz. 657 ze zm.) stanowi w § 2 ust 1, że płatność ONW udziela się producentowi rolnemu: 1) który zobowiąże się do przestrzegania wymagań o których umowa w art. 14 ust 2 i 3 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFO i GR) nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia oraz 2) jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na których jest prowadzona działalność rolnicza wynosi co najmniej hektar Wymieniony wyżej art. 14 ust. 2 rozporządzenia 1257/1999/WE stanowi natomiast, że dodatki wyrównawcze będą przyznawane na każdy hektar gruntów użytkowanych rolniczo przez rolników którzy prowadzą działalność rolniczą na obszarze znajdującym się w mniej korzystnych warunkach gospodarowania przez przynajmniej 5 lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego, a nadto stosują zwykłą dobrą praktykę rolniczą zgodną z potrzebą ochrony środowiska naturalnego i utrzymania terenów wiejskich w szczególności poprzez zrównoważoną gospodarkę rolną. Jak trafnie zauważono w postępowaniu przed organem istnieją przepisy, które przewidują okoliczności usprawiedliwiające niedotrzymanie powyższego terminu 5 lat. Zostały one wymienione w Rozporządzeniu Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFORG), oraz w chronologicznie późniejszym Rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju. Chodzi o przepisy art. 39 i 47 ww. regulacji normatywnych wskazujące następujące okoliczności będące w istocie przypadkami siły wyższej bądź wyjątkowych okoliczności, których zaistnienie powoduje iż organy nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta. Należą do nich: 1) śmierć beneficjenta, 2) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu, 3) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania, 4) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa, 5) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich, 6) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwestora. Co istotne przypadki siły wyższej lub szczególnych okoliczności aby mogły być wzięte pod rozwagę właściwego organu muszą zostać zgłoszone przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie temu organowi wraz z odpowiednimi dowodami i to w ciągu 10 dni roboczych od dnia w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności (art. 47 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r.). Z akt sprawy wynika (podnosi to również organ), że skarżący do wniosku o przyznanie płatności na rok 2009 dołączył informację w której wskazał że zadeklarował mniejszą powierzchnię gruntów niż w latach poprzednich albowiem wygasła łącząca go z ich właścicielem (Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa) umowa dzierżawy. Poza tym odstąpił od przetargu na dzierżawę tychże gruntów ponieważ proponowane warunki dzierżawy przekraczały jego możliwości finansowe. Co istotne skarżący nie podnosił wówczas okoliczności dotyczących jego stanu zdrowia które uniemożliwiałyby mu dalsze gospodarowanie na nieruchomościach rolnych. Takie okoliczności pojawiają się dopiero we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (z dnia [...] lutego 2011 r.), a następnie w skardze. Nawet jednak wówczas skarżący nie uwiarygodnia ich jakimikolwiek dowodami. Oznacza to, iż w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji de facto nie zaistniała żadna z okoliczności, która mogłaby być uznana za przypadek siły wyższej bądź szczególnych okoliczności. Gdyby nawet jednak przyjąć iż którakolwiek z nich zaistniała to i tak należałoby uznać iż skarżący uchybił terminowi 10 dni (o którym wyżej mowa), który pozwalał na jej skuteczne zgłoszenie. Jeśli chodzi natomiast o eksponowaną przez skarżącego trudną sytuację materialną to może być ona ewentualnie wzięta pod uwagę o ile skarżący wystąpi o rozłożenie na raty obciążającej go kwoty 23189,45 zł. Podstawą wyroku jest art. 151 p.p.s.a.