V SA/Wa 1581/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Blankiewicz – Wóltańska, Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Protokolant - st. sekr. sąd. Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2012r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] znak [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt; oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z [...] maja 2011r. Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Prezes Agencji) utrzymał w mocy decyzję własną z [...] lutego 2011r. i ustalił M. M. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt w wysokości 105.181,00 zł. Organ oparł swoje rozstrzygnięcie na następującym stanie faktycznym. W dniu [...] stycznia 2005 r. M. M. złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w K. (dalej – Biuro Powiatowe) wniosek o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt. Producent rolny zadeklarował pakiet Ochrona gleb i wód, wariant wsiewki poplonowe, na powierzchni 17,50 ha oraz wariant międzyplon ozimy na powierzchni 36,20 ha. Jako główny rodzaj działalności rolniczej strona zadeklarowała uprawy polowe. Całkowita powierzchnia gospodarstwa wynosiła 126,32 ha. Dnia [...] maja 2005r. M. M. złożyła do Biura Powiatowego zmianę do wniosku o przyznanie płatności, producent zadeklarował pakiet Ochrona gleb i wód, wariant wsiewki poplonowe na powierzchni 16,00 ha oraz wariant międzyplon ozimy na powierzchni 36,20 ha. W dniu [...] października 2005r. w gospodarstwie wnioskodawczyni przeprowadzono kontrolę na miejscu w wyniku której stwierdzono, że wspomniany producent realizuje pakiet "Ochrona gleb i wód". Kierownik Biura Powiatowego, w dniu [...] czerwca 2006r. wydał decyzję o przyznaniu płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na 2005 rok. Na mocy ww. decyzji wnioskodawczyni przyznano płatność za realizację przedsięwzięć rolnośrodowiskowych - pakiet "Ochrona gleb i wód" w wariancie - wsiewki poplonowe do powierzchni 16,00 ha oraz wariant międzyplon ozimy na powierzchni 36,20 ha. W dniach [...] kwietnia 2006 r., [...] maja 2007 r., [...] maja 2008 r., [...] listopada 2008r. (zmiana do wniosku), [...] maja 2009r., [...] lipca 2009r. (zmiana do wniosku) zainteresowana składała wnioski kontynuacyjne o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt na rok 2006, 2007, 2008 i 2009 deklarując realizację pakietu "Ochrona gleb i wód". W dniach [...] grudnia 2006 r., [...] stycznia 2008 r., [...] grudnia 2008 r. Kierownik Biura Powiatowego wydawał kolejne decyzje przyznające M. W. (zmiana nazwiska - zgodnie z wnioskiem z [...] maja 2007r.) płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych. W dniu [...] sierpnia 2009r. M. W. złożyła w Biurze Powiatowym prośbę o umorzenie zobowiązania rolnośrodowiskowego podjętego do części działek, które były przez nią dzierżawione od F. M. na podstawie ustnej umowy na czas nieokreślony. Producentka w treści wniosku wskazała, że wywiązała się ze wszystkich zobowiązań wobec wydzierżawiającego. Na dowód dołączyła pismo F. M., w którym dzierżawca potwierdza, że rozwiązanie umowy nastąpiło bez winy dzierżawiącego. W dniu [...] października 2009r. Kierownik Biura Powiatowego wezwał dzierżawcę F. M. do wskazania przyczyny rozwiązania umowy dzierżawy z M. W., jednak na ww. wezwanie dzierżawca nie odpowiedział. W dniu [...] stycznia 2010r. Kierownik Biura Powiatowego wydał decyzję, którą umorzył postępowanie administracyjne dotyczące części działek oraz przyznał M. W. płatność z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych do pozostałej powierzchni 9,80 ha. Pismem z [...] grudnia 2010r. zawiadomiono stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych, przyznanych wnioskodawczyni na mocy decyzji z [...] czerwca 2006r., [...] grudnia 2006r., [...] stycznia 2008r. i [...] grudnia 2008r. W dniu [...] stycznia 2011r. w siedzibie organu stawił się F. M. przedstawiając pełnomocnictwo udzielone przez producentkę rolną jemu oraz W. Z. W dniu [...] stycznia 2011r. stawił się w siedzibie organu F. M. przedstawiając prośbę wnioskodawczyni o wydłużenie okresu wydania decyzji oraz dostarczył jej pisemne wyjaśnienia. W dniu [...] lutego 2011r. do organu wpłynął wniosek W. Z. o umorzenie postępowania w sprawie ustalenia M. W. kwoty nienależnie pobranych płatności, z uwagi na wystąpienie siły wyższej. Dnia [...] lutego 2011r. M. W. przedstawiła oświadczenie, z którego wynika, że użytkowała grunty rolne na podstawie umowy użyczenia od F. M., który zapewnił ją, że będzie mogła użytkować użyczone grunty do zakończenia trwania programu oraz będzie się on starał o ich wykupienie od ANR. Zainteresowana podała, że nie została poinformowana przez F. M. o procesie sądowym jaki toczył się pomiędzy nim a ANR. W dniu [...] lutego 2011r. Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (w skrócie: Prezes ARiMR) wydał decyzję o ustaleniu nienależnie pobranych płatności finansowych z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt, na mocy której ustalił zainteresowanej kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości 105.181,00 zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że w pakiecie Ochrona gleb i wód powierzchnia zgłaszana corocznie do płatności może ulegać zmianie (zwiększeniu), jednak działki ewidencyjne, za które rolnik otrzymał płatność za ten pakiet muszą pozostać w gospodarstwie przez okres zobowiązań (przez 5 lat lub do końca zobowiązania, jeśli miało miejsce wydłużenie zobowiązania). Zatem M. W.j, co podkreślił Prezes ARiMR nienależnie wypłacono kwotę w wysokości 105.181,00 zł. Od powyższej decyzji strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy . Decyzją z [...] maja 2011 r., Prezes ARiMR utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W jej uzasadnieniu organ wskazał, że po stronie producenta rolnego powstało zobowiązanie do realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt na okres 5 lat. Tymczasem strona nie dotrzymała zobowiązania do przestrzegania warunków uczestnictwa w tym programie, co spowodowało obowiązek zwrotu części pobranej płatności. W rozpatrywanej sprawie, co podkreślił organ odwoławczy producentka rolna podpisami składanymi na wnioskach o przyznanie płatności potwierdziła, że zna zasady przyznawania płatności oraz obowiązki wynikające z podjętego zobowiązania. W momencie składania wniosków strona posiadała wiedzę, o tym, że grunty, które zostały jej wydzierżawione przez F. M. nie są jego własnością oraz że nie posiada on aktualnego prawa do ich użytkowania. Okoliczność, jak podał Prezes ARiMR dotyczące wypowiedzenia umowy dzierżawy w przypadku realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na dzierżawionych działkach, nie mają żadnego znaczenia. W sprawie niniejszej nie wystąpiły przypadki siły wyższej, która powoduje, że zwrot płatności nie jest wymagany. W skardze na decyzję z [...] maja 2011 r. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, producentka rolna zwróciła się o uchylenie ww. decyzji oraz ją poprzedzającej. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: - naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwą wykładnię art. 39 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z 29 kwietnia 2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz innych przepisów poprzez nieuwzględnienie wystąpienia wyjątkowych okoliczności uzasadniających brak konieczności zwrotu pomocy otrzymanej przez skarżącą. - naruszenie przepisu art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z 21 kwietnia 2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników. - naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności naruszenie przepisu art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z 26 stycznia 2007r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz przepisów art. 7, 75 i 77 kpa. - brak podstawy prawnej zaskarżonej decyzji. W szczegółowym uzasadnieniu podniesionych zarzutów autorka skargi podniosła, iż w przedmiotowej sprawie występują przesłanki do wyłączenia obowiązku zwrotu otrzymanych płatności, gdyż skarżąca wbrew swej woli została zmuszona do zaprzestania prowadzonej działalności. Jak wskazała, użytkowała część działek rolnych na podstawie ustnej umowy ze swoim ojcem F. M., a umowa została rozwiązana w dniu [...] sierpnia 2009r. bez jej winy. Producentka podała również, że wnioskowała do ANR o użyczenie lub wydzierżawienie tych gruntów lub przejęcie zobowiązań. ANR jednak stwierdził, że przedmiotowe nieruchomości są przygotowywane do trwałego rozdysponowania, co jednak jak podała skarżąca do dnia dzisiejszego nie nastąpiło. Nie zgadza się też ze stanowiskiem organu, że w jej sytuacji nie zachodzi stan siły wyższej, który pozwala na odstąpienie organu od zwrotu płatności. Zdaniem wnoszącej skargę, obowiązkiem organu było szczegółowe wyjaśnienie i ustalenie okoliczności rozwiązania umowy użyczenia nieruchomości poprzez przeprowadzenie dowodu z przesłuchania jej ojca oraz jej samej. W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Prezesa ARiMR z [...] maja 2011r. utrzymująca w mocy uprzednio wydaną przez ten organ decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych, przy czym wstrzymaniu i zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki rolnej objętej zmniejszeniem. Płatności zostały uzyskane przez producentkę rolną na mocy decyzji: z [...] czerwca 2006r., z [...] grudnia 2006r., z [...] stycznia 2008r., z [...] grudnia 2008r. w łącznej kwocie 105.181,00 zł. Bezspornym w sprawie jest, iż wnioskodawca (M. W. dawniej M.) składając wniosek o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt na rok 2005 zobowiązała się do realizacji podjętych zobowiązań. Powyższe zobowiązanie zostało określone w decyzji z [...] czerwca 2006r. i wynikało z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 20 lipca 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. nr 174, poz. 1809 ze zm.). Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia – płatność rolnośrodowiskowa jest udzielana producentowi rolnemu, który prowadzi działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym o powierzchni wynoszącej, co najmniej 1 ha użytków rolnych i zobowiąże się między innymi do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 23 rozporządzenia 1257/1999/WE z 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160 z 26.06.1999 r., ze zm.) oraz art. 13 i 20 rozporządzenia 817/2004/WE z 29 kwietnia 2004 r., ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia 1257/1999/WE (Dz. Urz. UE L 153 z 30.04.2004). Art. 23 rozporządzenia 1257/1999/WE zobowiązuje producenta rolnego do stosowania praktyk agrośrodowiskowych przez okres co najmniej 5 lat. Skarżąca zobowiązała się do realizacji programu rolnośrodowiskowego w ramach pakietu ochrona gleb i wód wariant wsiewki poplonowe na powierzchni 17,50 ha oraz wariant międzyplon ozimy na powierzchni 36,20 ha. W decyzji z [...] czerwca 2006 r. zostało jednoznacznie wskazane, że 1 marca 2005 r. rozpoczął się 5 letni okres zobowiązania. Oznacza to, że w tym okresie skarżąca jest obowiązana, na zadeklarowanym obszarze, realizować określony w decyzji program. Zwiększenie lub zmniejszenie powierzchni użytków rolnych, na których jest realizowany program rolnośrodowiskowy może nastąpić tylko na warunkach określonych w § 5 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. W dniu [...] sierpnia 2009r. skarżąca powiadomiła organ, że została rozwiązana umowa dzierżawy skutkująca zaniechaniem prowadzenia przez producentkę działalności rolniczej, co nastąpiło w dniu [...] sierpnia 2009r. Umowa ta nazwana przez skarżącą "umową użyczenia" była w istocie rzeczy ustną umową zawartą pomiędzy producentką a jej ojcem F. M., który nie był właścicielem przedmiotowych działek. Bez znaczenia w sprawie są zarzuty skarżącej, że ojciec nie informował jej o kłopotach związanych z użytkowaniem posiadanych nieruchomości, a także fakt, że rozwiązanie umowy odbyło się bez winy producentki. Należy w tym miejscu powiedzieć, że okoliczności w jakich doszło do wypowiedzenia umowy - co trafnie podniósł organ - nie mają znaczenia w sprawie. W momencie ubiegania się o przyznanie płatności strona wiedziała, że dzierżawca tych gruntów nie jest ich właścicielem i nie posiada aktualnego prawa do ich użytkowania. Zatem producentka podejmując się realizacji programu, na działkach nie będących jej własnością, musiała mieć świadomość ryzyka, że w każdej chwili może nastąpić rozwiązanie umowy dzierżawy. W tej sytuacji kierując się treścią § 17 ust 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego przewidującego, iż płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi w trybie i na zasadach określonych w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - zasadnie Prezes ARiMR w oparciu o art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zasadnie ustalił wypłacone nienależnie skarżącej środki finansowe na lata 2005 - 2008 z tytułu wspierania przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt, a pochodzące ze środków z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie tj. z funduszy, o których mowa w powyższym przepisie. Powoływanie się przez skarżącą na pojęcie kategorie "siły wyższej", a zatem faktu, że przedstawione wyżej okoliczności wyłączają obowiązek zwrotu płatności wynikają z nieprawidłowej interpretacji przez skarżącą art. 39 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z 29 kwietnia 2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR). Zgodnie z którym istnieje możliwość odstąpienia przez organ od zwrotu płatności, jednakże tylko w sytuacji następujących kategorii siły wyższej: a) śmierć rolnika; b) długoterminowa niezdolność rolnika do wykonywania zawodu; c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeżeli wywłaszczenie to nie mogło być przewidziane w dniu podjęcia zobowiązania; d) klęska żywiołowa poważnie dotykająca grunty rolne gospodarstwa; e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich; f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należących do rolnika zwierząt gospodarskich. Żadna z wymienionych okoliczności – jak trafnie zauważył organ w zaskarżonej decyzji – w przypadku skarżącej nie zaszła. Pojęciem siły wyższej nie może być jak chciałaby skarżąca objęty fakt braku odpowiedzialności producentki w odniesieniu do rozwiązania umowy dzierżawy działek objętych zobowiązaniem. Sąd nie dopatrzył się także wystąpienia, jak podała skarżąca "wyjątkowych okoliczności" uzasadniających brak konieczności zwrotu środków pomocowych. Jak Sąd wyżej wskazał rozwiązanie umowy dzierżawy (nawet bez winy wydzierżawiającego) nie jest w przypadku realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych przesłanką dla organu do odstąpienia od dochodzenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Wskazać też należy, że w zakresie podjętych przez skarżącą w 2005 zobowiązań prawo krajowe i unijne nie przewidywało innych kategorii siły wyższej poza wymienionymi w art. 39 ust. 1 ww. rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004. Sąd uznał też za nieprawidłową interpretację skarżącej przyjętą w stosunku do brzmienia art. 75 ust. 5 rozporządzenia Komisji nr 796/2004 (dotyczy przypadku gdy zwrot płatności uznanej za nienależną lub nadmierną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat, okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze). Skarżąca powołuje się na pojęcie "dobrej wiary", która skraca czas przedawnienia do czterech lat, wskazując przy tym na fakt przymusowego zaprzestania działalności rolniczej na działkach objętych wsparciem finansowym. W sytuacji skarżącej nie można posiłkować się pojęciem dobrej wiary, gdyż podpisując zobowiązanie była ona świadoma podjętych obowiązków, a przyjmując je na siebie winna zaznajomić się ze stanem prawnym nieruchomości na których zamierza prowadzić działalność rolniczą. Już w momencie składania wniosku producentka posiadała stosowną wiedzę, że nieruchomości dzierżawione (na podstawie ustnej umowy) od ojca, stanowią w istocie własność ANR. Prowadzenie działalności rolniczej na tych nieruchomościach musiało się wiązać z ryzykiem, że w każdej chwili może nastąpić rozwiązanie umowy dzierżawy i tym samym zmniejszenie areału upraw rolnych. Sąd ponadto za niezasadne uznał również zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z 26 stycznia 2007r. o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego. Przepis tego artykułu konstytuuje zasadę stosowania przez organ przepisów kodeksu postępowania administracyjnego do postępowań o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych, czemu organ dał wyraz przy prowadzeniu całości niniejszego postępowania. Było ono prowadzone zgodnie z wymaganiami i obowiązkami nałożonymi przez przepisy prawa w sposób rzetelny, pełny, z poszanowaniem słusznych praw obywatela. Nieuzasadnione są również pozostałe zarzuty skarżącej. Należy zaznaczyć, iż stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.; zwanej dalej: p.p.s.a.), naruszenie przepisów postępowania stanowi podstawę do uwzględnienia skargi tylko wówczas, gdy mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W świetle powołanego przepisu uwzględnienia skargi nie mogą uzasadniać podniesione przez skarżącą zarzuty dotyczące naruszenia art. 7, art. 75, art. 77 k.p.a. Tym samym wskazany przez skarżącą zarzut braku podstawy prawnej zaskarżonej decyzji jest nieuzasadniony. Zdaniem Sądu skarżona decyzja została wydana z uwzględnieniem całego materiału dowodowego, poddanego stosownej analizie i ocenie. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku w oparciu o art. 151 p.p.s.a.