V SA/Wa 1586/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Barbara Wasilewska, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Protokolant - Krzysztof Muszakowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2007 r. sprawy ze skargi B. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. We wniosku z dnia 12 grudnia 2005 r. B. D. wystąpiła o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 4 maja 1999 r. do 1 października 2001 r. Podniosła, że jej obecna sytuacja materialna jest tragiczna. Zaznaczyła, iż otrzymuje 390 zł renty. Podkreśliła, iż sama jest osobą bardzo schorowaną, a ponadto musi opiekować się ciężko chorym i ociemniałym mężem. Decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Zakład") odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz odsetek za zwłokę. W uzasadnieniu organ wskazał, iż trudności materialne, na które powołuje się skarżąca nie zostały wywołane nadzwyczajnymi, niezależnymi zdarzeniami losowymi, którym nie można było przeciwdziałać. Organ powołał się na art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.); dalej: "u.s.u.s.", określający warunki umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność, wskazując w tym kontekście, iż stan faktyczny sprawy nie wypełnia żadnej z ustawowych przesłanek. Rozpoznając sprawę w następstwie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes Zakładu") decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] lutego 2006 r. Powyższą decyzję wnioskodawczyni zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 6 listopada 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 2072/06 uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu z dnia [...] lutego 2006 nr [...]. W uzasadnieniu Sąd wskazał na wadliwość postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez organy obu instancji. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku z dnia 14 marca 2006 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu decyzją z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję nr [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r. i nie umorzył należności z tytułu składek. Organ uznał, iż w sprawie brak całkowitej nieściągalności, stanowiącej w myśl art. 28 ust 2 i 3 u.s.u.s. przesłankę do umorzenia należności z tytułu składek. W ocenie Prezesa Zakładu, w rozpatrywanym przypadku nie zachodzą również przesłanki uzasadniające umorzenie, wynikające z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., przewidującego możliwość umorzenia należności pomimo braku całkowitej ich nieściągalności przy spełnieniu przesłanek określonych § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), dalej: "rozporządzenie o umarzaniu składek". W skardze na powyższą decyzję, skarżąca wyjaśniła, iż wbrew ustaleniom organu, w stanie faktycznym sprawy zachodzi sytuacja całkowitej nieściągalności należności. Zaznaczyła, iż w jej przypadku zachodzą również okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia o umarzaniu składek. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie Sąd uwzględnił okoliczności, które nie zostały w niej podniesione. Możliwość taką stwarza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które nie zostały w niej podniesione. Dokonując na tej podstawie oceny decyzji Prezesa Zakładu z dnia [...] marca 2007 r. Sąd uznał, że decyzja ta obarczona jest wadą skutkującą stwierdzeniem jej nieważności. Ocenę taką Sąd sformułował mając na względzie stan faktyczny i prawny, jaki towarzyszył decyzji w dacie jej podjęcia. Zdaniem Sądu, decyzja z dnia [...] marca 2007 r. została wydana przez Prezesa Zakładu z rażącym naruszeniem prawa, przez co wypełnia przesłankę stwierdzenia nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; powoływanej dalej jako "k.p.a."). Należy zauważyć, iż wyrokiem z dnia 6 listopada 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 2072/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Prezesa Zakładu z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...]w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...]. Powyższe oznacza, że po uchyleniu przez Sąd decyzji organów obu instancji, organem uprawnionym do wydania decyzji na skutek ponownego rozpoznania wniosku skarżącej z dnia [...] grudnia 2005 r. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne jest Zakład. Zgodnie bowiem z art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności umarzania należności z tytułu składek. Stosownie zaś do art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. W tym kontekście należy wskazać, iż z osnowy decyzji Prezesa Zakładu z dnia [...] marca 2007 r. wynika jednoznacznie, że została ona wydana w następstwie rozpoznania wniosku z dnia 14 marca 2006 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, czyli iż jest to rozstrzygnięcie organu drugoinstancyjnego. Powyższe oznacza, iż Prezes Zakładu naruszył wyrażoną w art. 170 p.p.s.a. zasadę mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego. Zgodnie z powołanym przepisem orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Ze związania tego wynika zatem konieczność uwzględnienia przez wszystkie strony postępowania faktu istnienia konkretnego orzeczenia regulującego konkretną sprawę. W konsekwencji strony muszą liczyć się z wydanym orzeczeniem, nie mogą go ani zmieniać, ani podejmować działań nie uwzględniających faktu wydania tego orzeczenia. Podmioty te są bowiem faktem i treścią prawomocnego orzeczenia sądu związane, co implikuje w sposób bezwzględny uwzględnienie tego w wydawanych przez nie rozstrzygnięciach. Należy zaznaczyć, iż wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 listopada 2006 r. uprawomocnił się z dniem 29 grudnia 2006 r. na skutek niewniesienia skargi kasacyjnej przez żadną ze stron. W takim przypadku, zgodnie z powołanym orzeczeniem Sądu uchylającym decyzję Prezesa Zakładu z dnia [...] kwietnia 2006 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu z dnia [...] lutego 2006 r., ponownemu rozpoznaniu winien podlegać wniosek skarżącej z dnia 12 grudnia 2005 r. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne. Rozpoznanie zatem, jak to wynika z osnowy zaskarżonej decyzji, wniosku skarżącej z dnia 14 marca 2006 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy pozostaje w rażącej sprzeczności z sentencją wyroku. Całkowicie sprzeczne z wyrokiem Sądu z dnia 6 listopada 2006 r. jest rozstrzygnięcie decyzji Prezesa Zakładu utrzymujące w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r. wyeliminowaną z obrotu prawnego na mocy powołanego orzeczenia sądu administracyjnego z uwagi na jej wadliwość prawną. Podkreślenia wymaga również, iż wydana decyzja narusza wskazania co do dalszego postępowania wyrażone przez Sąd w wyroku z dnia 6 listopada 2006 r. Należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem skargi. Sąd w wyroku wyraźnie wskazał na wadliwość postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez organ I instancji, jak również na naruszenie przez Zakład zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. W świetle zawartych w uzasadnieniu wyroku wskazań co do dalszego postępowania nie mogło zatem budzić wątpliwości, iż ponownych ustaleń dotyczących spełnienia przesłanek umorzenia winien dokonać organ I instancji rozpoznając wniosek skarżącej z dnia 12 grudnia 2005 r. o umorzenie należności. Wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności takiej decyzji, wymienioną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Wykazane wady powołanej decyzji sprawiają, że przedwczesnym byłoby rozpatrywanie przez Sąd zarzutów podniesionych w skardze. Stwierdzenie nieważności decyzji nie oznacza przy tym, że wniosek skarżącej o umorzenie powyższych należności uznano za zasadny. Kwestia ta stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym przez Zakład, zgodnie z wytycznymi zawartymi w wyroku z dnia 6 listopada 2006 r. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. W razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, a rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku, o czym stanowi art. 152 p.p.s.a. Uwzględniając przedstawiony stan faktyczny i prawny, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Zakres w jakim decyzja, której nieważność stwierdzono nie może być wykonana określono w oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a.