V SA/Wa 1586/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska, Protokolant spec. - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2014 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności pieniężnej; - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] stycznia 2013 r. Przedmiotem skargi R. W. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. znak: [...] utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Zarządu Dróg Miejskich (działającego z upoważnienia Prezydenta [...]) z dnia [...] stycznia 2013 r., Nr [...] odmawiającej umorzenia należności w wysokości 108,80 zł powstałych w związku z parkowaniem pojazdu o nr rej. [...] bez wniesienia stosownej opłaty za parkowanie na obszarze strefy płatnego parkowania "SPPN" w [...]. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. Pismem z dnia 19 października 2014 r. R. W. zwrócił się o umorzenie opłat za parkowanie w strefie płatnego parkowania. Decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., Nr [...] Dyrektor Zarządu Dróg Miejskich odmówił umorzenia opłat za parkowanie w strefie płatnego parkowania. Organ I instancji wskazał, że R. W. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małżonką B. W. oraz małoletnim synem. Zobowiązany jest osobą niepracującą, nie zarejestrowaną w Urzędzie Pracy i nie posiadającą prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Jego stan zdrowia nie pozwala na podjęcie pracy. W 2011 roku wnioskodawca uzyskał dochód z tytułu praw autorskich i innych w wysokości 230,56 zł. Obecnie otrzymuje on świadczenie w formie zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 153,00 zł. oraz dochody z tytułu tantiem, których wysokość jest zróżnicowana. Małżonka wnioskodawcy jest osobą niepracującą. Organ I instancji podniósł, iż trudna sytuacja materialna wnioskodawcy sama w sobie nie może być uznana za przesłankę umożliwiającą zastosowanie wnioskowanej ulgi, a tym samym nie powinna być utożsamiana z ważnym interesem dłużnika. Podkreślił, że zawsze ulga w spłacie powstałych zobowiązań jest w interesie dłużnika, a tym samym każdy dłużnik znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej spełniałby tę przesłankę. Dlatego też, ważne jest wykazanie nadzwyczajności sytuacji, w której dłużnik się znalazł. Organ pierwszoinstancyjny podniósł, że w dniu [...] czerwca 2012 r. oraz [...] lipca 2012 roku kontrolerzy Zarządu Dróg Miejskich podczas kontroli wnoszenia opłat za parkowanie zarejestrowali postój pojazdu o numerach rejestracyjnych [...] na terenie dróg publicznych w strefie płatnego parkowania niestrzeżonego (SPPN) w [...] bez ważnego dowodu wniesienia opłaty parkingowej – brak biletu. Podkreślił, iż tylko w okresie od 9 grudnia 2010 r. do 24 lipca 2012 r. pojazd o numerach rejestracyjnych [...] został obciążony przez kontrolerów ZDM opłatą dodatkową aż 77 razy. Jego zdaniem Ilość opłat dodatkowych wystawionych na pojazd o numerach rejestracyjnych [...] może świadczyć o tym, iż zobowiązany łamał przepisy z pełną świadomością ewentualnych konsekwencji. Podniósł, że fakt niewnoszenia przez zobowiązanego opłat z tytułu parkowania ww. pojazdu na obszarze SPPN nie może być uprawnioną przesłanką do umorzenia należności. Organ zauważył, że sprawa umorzenia należności z tytułu opłat dodatkowych nr [...] i nr [...], wyszczególnionych w upomnieniu znak: [...], była przedmiotem wydanej w dniu [...].08.2012 r. decyzji Nr [...] odmawiającej umorzenia przedmiotowych należności. Od ww. decyzji Zobowiązany wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) w [...], które to odwołanie nie zostało rozpatrzone przez SKO z uwagi na uchybienie terminu na jego wniesienie, - postanowieniem SKO z dnia [...] października 2012 r. znak: [...]. Podniesiono, że decyzją Nr [...] umorzono R. W. należności w kwocie 958,80 zł z tytułu opłat dodatkowych powstałych w związku z parkowaniem pojazdu o numerach rejestracyjnych [...] na obszarze SPPN w [...], wyszczególnionych w upomnieniu znak [...]. Organ podkreślił, że umorzenie należności z tytułu opłat dodatkowych wyszczególnionych w ww. upomnieniu nie może stanowić przesłanki do umorzenia kolejnych należności. Zdaniem organu I instancji umorzenie należności wynikających z tytułu wystawionego upomnienia znak: [...] byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego oraz nieuczciwe wobec innych użytkowników dróg, zobowiązanych do ponoszenia opłat za parkowanie pojazdów na obszarze strefy płatnego parkowania niestrzeżonego (SPPN) w [...]. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł R. W.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. znak: [...] utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2013 r. Organ odwoławczy wskazał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślił popierając w pełni stanowisko organu I instancji, że jakkolwiek sytuacja bytowa rodziny nie jest dobra, bowiem wskazane przez strony dochody, nie są stałe, to jednak fakt, że pojazd o nr [...] parkowany jest nagminnie bez ważnego biletu opłaty, przemawia za uznaniem, że brak jest podstaw do udzielenia ulgi. Jego zdaniem tłumaczenie, że brak jest czasu na uzyskanie karty mieszkańca nie zasługuje na uwzględnienie. Podniósł, iż brak jest przesłanek uzasadniających sanowanie braku dbałości o własne interesy poprzez nie uzyskanie karty upoważniającej do parkowania w strefie płatnego parkowania bez ponoszenia opłat. Takie zachowanie zdaniem organu II instancji sugeruje lekceważenie prawa, które w równym stopniu obowiązuje wszystkich obywateli. Organ odwoławczy podkreśli, że wnioskodawca powinien zadbać o uzyskanie karty mieszkańca, skoro przysługuje mu do tego prawo. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył R. W. wnosząc o uchylenie decyzji organu II instancji, jak i poprzedzającej ją decyzję organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: – art. 7 i 77 Kpa poprzez nieustalenie, czy w sprawie zachodzi ważny interes podatnika lub interes publiczny; – art. 67 ustawy Ordynacja podatkowa poprzez błędne jego zastosowanie polegające na przyjęciu, ze fakt uporczywego uchylenia się od opłat za parkowanie wyłącza możliwość jego zastosowania. Zdaniem skarżącego organ II instancji skupił się na wskazaniu w jakim sposób powinien uniknąć opłat za parkowanie. Jego zdaniem ustalenia te nie mieszczą się w granicach postępowania dowodowego i nie powinny mieć znaczenia dla wykładni art. 67 Ordynacji podatkowej. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Rolą Sądu jest ocena czy organ nie dopuścił się naruszeń prawa materialnego i procesowego, które skutkowałyby wadliwością zaskarżonej decyzji wymagającą wyeliminowania jej z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarga R. W. jest zasadna. W rozpoznawanej sprawie decyzje organów podatkowych wydane zostały w oparciu o przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (jedn. tekst Dz. U. z 2013 r., poz. 885 ze zm.) i ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (jedn. tekst Dz. U. z 2012 r., poz. 749, z późn. zm.). Zgodnie z art. 67 ww. ustawy do spraw dotyczących należności, o których mowa w art 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267) i odpowiednio przepisy działu III ustawy Ordynacja podatkowa. W myśl art. 67a § 1 ustawy Ordynacja podatkowa organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może: 1) odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty; 2) odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki określone w decyzji, o której mowa w art. 53a; 3) umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. W powołanym przepisie ustawodawca przewidział wyjątek od obowiązującej w polskim prawie zasady obowiązkowego płacenia podatków. Umorzenie to może nastąpić w razie zaistnienia ściśle określonych przesłanek, tj. ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. Każdy z tych warunków samodzielnie, jak również oba łącznie mogą stanowić podstawę umorzenia zaległości podatkowej. Interpretując te przepisy nie można jednak zapominać, że decyzje dotyczące umorzenia zaległości podatkowych podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, które polega na przyznaniu organom podatkowym możności dokonania wyboru między dwoma równowartościowymi rozwiązaniami. Zakres uznania administracyjnego nie jest jednak uprawnieniem nieograniczonym, a dowolność w rozpoznawaniu wniosków o umorzenie zaległości podatkowych jest niedopuszczalna. W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika lub interes publiczny oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontroli Sądu nie podlega zatem uznanie samo w sobie, ale sposób, w jaki nastąpiło zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, uzasadnienie stanowiska organu, a także to czy swobodne uznanie organu podatkowego nie przekształciło się w uznanie dowolne (por. m.in. wyrok NSA z dnia 8 maja 2002 r., sygn. akt SA/Sz 2548/00, LEX nr 78302) oraz wyrok NSA z 28 listopada 2001 r., sygn. akt SA/Sz 1292/00, LEX nr 78300). W doktrynie oraz utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości, że ocena, czy przesłanki umorzenia istnieją w konkretnej sprawie, może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie tego materiału oraz dokładne wyjaśnienie okoliczności faktycznych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 lutego 2002 roku, sygn. akt III SA 2302/00). Obowiązki te bezpośrednio wynikają z treści art. 191, art. 187 § 1 i art. 122 Ordynacji podatkowej. Po uwzględnieniu całokształtu materiału dowodowego i po wyjaśnieniu wszystkich okoliczności faktycznych organ winien zatem jednoznacznie stwierdzić, czy zachodzą przesłanki wskazane w art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Jeżeli mimo istnienia przesłanek z art. 67a § 1 pkt 3 tej ustawy, podejmuje się decyzję polegającą na odmowie umorzenia zobowiązania podatkowego, winny zostać szczegółowo określone motywy takiego rozstrzygnięcia (art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej). Podkreślić należy, że dla ustalenia istnienia przesłanek z art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej konieczne jest skonkretyzowanie użytych w tym przepisie pojęć "ważny interes podatnika" i "interes publiczny". Pojęcie "ważnego interesu podatnika" wiąże się przede wszystkim z sytuację ekonomiczną wnioskodawcy, wynikającą z wysokości uzyskiwanych przez stronę dochodów, jak również koniecznością ponoszenia wydatków. A zatem omawiana przesłanka zastosowania ulgi płatniczej nie może być w żadnym przypadku rozpatrywana w oderwaniu od aktualnej sytuacji materialnej i życiowej podatnika. Konieczne jest także zestawianie jej z interesem publicznym. Istnienia przesłanki ważnego interesu podatnika nie można zatem rozpatrywać bez wnikliwej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, a więc wszelkich danych, które obrazują sytuację życiową osoby wnioskującej o umorzenie zaległości podatkowej. Dane te obejmują przede wszystkim informacje dotyczące stanu majątkowego strony (w tym jej bieżących możliwości płatniczych), jej sytuacji rodzinnej, stanu zdrowia, źródła uzyskiwanych dochodów, realnych możliwości podjęcia lub zmiany zatrudnienia, a także skutków, jakie dla jednostki oraz osób pozostających na jej utrzymaniu może spowodować egzekucja zaległości objętej wnioskiem o umorzenie. Podkreślić jednak należy, że przesłanka "ważnego interesu podatnika" może być uwarunkowana zarówno sytuacjami zwyczajnymi, jak i zdarzeniami o charakterze nadzwyczajnym wynikającymi z nieprzewidywalnych przypadków losowych, nadzwyczajnych zdarzeń, mających bezpośredni wpływ na sytuację podatnika. Nie zawsze jednak zdarzenia te będą uzasadniały umorzenie zaległości podatkowej. Muszą one bowiem powodować takie pogorszenie sytuacji finansowej podatnika, że nie będzie on w stanie zapłacić tej zaległości. Przenosząc te rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy podkreślić, że analiza treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, oraz akt administracyjnych wskazuje, iż organy obu instancji nie rozpoznały sprawę w sposób prawidłowy. Organy obu instancji skupiły się na fakcie, iż skarżący wielokrotnie nie wnosił opłaty za parkowanie jak to organ stwierdził 77 razy, przy czym stwierdził, że skarżący łamał przepisy z pełną świadomością ewentualnych konsekwencji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy skupił się na pouczeniu skarżącego dotyczącym uzyskania karty upoważniającej do parkowania w strefie płatnego parkowania bez ponoszenia opłat. Tym samym zarówno organ II jak i I instancji naruszyły przepisy o których była mowa powyżej ponieważ nie zbadały one wnikliwie okoliczności mających wpływ na to, iż skarżący nie uiścił tej opłaty jak również dlaczego nie uiszcza pozostałych. Powinien to zrobić niezależnie od sposobu postępowania wnioskodawcy (nagminnego łamania przepisów). Organy nie skupiły się również na analizie sytuacji rodzinnej skarżącego, która to powinna mieć decydujący wpływ na zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie. Na koniec podkreślić trzeba, że organ dokonując rozstrzygnięcia i biorąc pod rozwagę także interes publiczny, nie może z założenia uznawać przewagi tego interesu nad słusznym interesem strony – lecz właściwie je rozważyć. Organ powinien mieć na względzie to, że jego decyzja nie może doprowadzić do sytuacji, w której skarżący i jego rodzina zmuszona byłaby do poszukiwania pomocy socjalnej w instytucjach państwowych, czy też charytatywnych. Mając powyższe okoliczności na uwadze i uznając, że doszło do naruszenia wskazanych przepisów postępowania, co mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a. orzekł jak sentencji w wyroku.