V SA/Wa 1586/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – Sędzia Andrzej Kania po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 21 marca 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi E. N. na postanowienie Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia (...) kwietnia 2016 r. nr (...) w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia - utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 21 marca 2017 r. E. N. (dalej "Skarżący") wystąpił z wnioskiem – sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia 29 stycznia 2017 r. – o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Skarżący wskazał, iż prowadzi w [...] gospodarstwo domowe wraz z żoną i córką, posiada mieszkanie o pow. Około 100 m2 (wartość szacunkowa: 150.000-180.000 euro) i nie posiada innych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wniosku oświadczył, że otrzymuje świadczenie z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 1.273 euro miesięcznie (stanowiące jego jedyne źródło utrzymania), zaś jego żona osiąga dochód z tytułu pracy w wysokości 903 euro miesięcznie. Strona skarżąca przedstawiła swoje stałe koszty utrzymania mieszkania wynoszące średnio 779 euro, na co się składa spłata odsetek kredytu mieszkaniowego (550 euro/m-c), opłaty za wodę i kanalizację (średnio 134,43 euro/rok), opłaty za energie elektryczną i gaz (średnio 119 euro/m-c), roczny podatek gminny (540 euro/rok), opłaty za media (76 euro/m-c) oraz opłata roczna za szkołę dla córki (720 euro). Poza tym skarżący posiada jeszcze zobowiązanie długoterminowe na kwotę 10.000 zł. Ponadto strona zwróciła uwagę, że jest zadłużona u rodziny i znajomych, w związku z uiszczeniem opłat od skarg wniesionych do sądu administracyjnego w wysokości 1.900 zł, którą to kwotę spłaca w ratach. Na poparcie powyższych twierdzeń skarżący przedstawił kopie dokumentów sporządzonych w języku obcym wraz z kopiami ich tłumaczeń na język polski dokumentujących dochody jego i żony, stan zdrowia oraz zaciągnięcie kredytu długoterminowego. Wraz z powyższym wnioskiem (sporządzonym na formularzu PPF z dnia 29 stycznia 2017 r.) skarżący złożył również wniosek o prawo pomocy sporządzony na urzędowym formularzu PPF z dnia 2 lutego 2017 r., w którym zawarł żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu 14 lutego 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęło pismo pełnomocnika skarżącego z dnia 9 lutego 2017 r., w którym poinformował o "rozwiązaniu stosunku pełnomocnictwa" z E. N., zawiadamiając jednocześnie, iż "nie reprezentuje już skarżącego w przedmiotowej sprawie oraz prosi o kierowanie wszelkiej korespondencji bezpośrednio na adres E. N.". Zarządzeniem z dnia 14 lutego 2017 r. zwrócono się pełnomocnika skarżącego o wyjaśnienie, czy w sprawie zaistniała któraś z okoliczności opisanych w art. 42 § 1 bądź 41 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), w szczególności czy pełnomocnik wypowiedział pełnomocnictwo w niniejszej sprawie, a jeśli tak to o przedstawienie dokumentu wypowiedzenia oraz ewentualnego zwolnienia z obowiązku działania za stronę przez dwa tygodnie. Jednocześnie zwrócono się do wnioskodawcy – za pośrednictwem pełnomocnika procesowego – o wskazanie czy wobec złożenia kolejnego wniosku o prawo pomocy (na formularzu PPF z dnia 2 lutego 2017 r. ), w którym ograniczył zakres żądania do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, cofa wniosek o ustanowienie adwokata zawarty w formularzu PPF z dnia 29 stycznia 2017 r. i wnosi o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych – w terminie 7 dni pod rygorem przyjęcia, iż skarżący wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Ponadto, w związku z tym, iż oświadczenia złożone w obu powyższych wnioskach (zarówno na urzędowym formularzu PPF z dnia 29 stycznia 2017 r., jak również z dnia 2 lutego 2017 r.), okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, tym samym zarządzeniem z dnia 14 lutego 2016 r. wezwano wnioskodawcę – za pośrednictwem pełnomocnika procesowego – do udzielenia dodatkowych informacji oraz do złożenia określonych dokumentów wraz z tłumaczeniem na język polski przez osobę uprawnioną do dokonywania tłumaczeń z języka obcego na język polski. W dniu 22 lutego 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęło pismo pełnomocnika skarżącego z tego samego dnia, w którym poinformował o wypowiedzeniu udzielonego mu pełnomocnictwa. Do pisma złączył potwierdzoną za zgodność kopię oświadczenia skarżącego z dnia 13 lutego 2017 r. o wypowiedzeniu pełnomocnictwa oraz zwolnieniu z obowiązku działania z dniem 13 lutego 2017 r. W dniu 27 lutego 2017 r., do Sądu wpłynęło pismo Skarżącego zatytułowane "zażalenie", w którym oświadczył, iż zastosowanie się do wezwania Sądu jest dla niego niemożliwe i niewykonalne. W uzasadnieniu podniósł, iż nie dysponuje innymi dokumentami ponad te, które już przedstawił wraz z wnioskiem, nie prowadził "administracji wydatków i nigdy nie przeliczał ich na walutę obowiązującą w Polsce", a ponadto nie stać go na poniesienie kosztów tłumaczenia przysięgłego dokumentów z języka niderlandzkiego na język polski. Starszy referendarz sądowy zauważył, że wezwanie do udzielenia dodatkowych informacji oraz do złożenia określonych dokumentów, które może zostać skierowane do strony wnioskującej na podstawie art. 255 p.p.s.a nie jest zaskarżalne, a więc nie przysługuje od tego wezwania zażalenie. Dlatego pismo zatytułowane "zażalenie" zostało potraktowane jako pismo procesowe. Postanowieniem z dnia 21 marca 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak wskazał starszy referendarz, stosownie do treści art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Starszy referendarz sądowy zwrócił uwagę, iż to na wnioskodawcy ciąży inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy. Co więcej, referendarz wskazał, że Skarżący zainicjował w Sądzie kilkadziesiąt postępowań o prawo pomocy, w których został wezwany do złożenia dodatkowego oświadczenia w trybie art. 255 p.p.s.a., w tym do przedłożenia określonych dokumentów wraz z z ich tłumaczeniem na język polski. W żadnym z tych postępowań skarżący nie zadośćuczynił wezwaniu. Starszy referendarz sądowy podkreślił, że gdyby skarżący odpowiedział na zadane pytania w jednym z toczących się postępowań, to referendarz mógłby je wziąć z urzędu pod uwagę w innych postępowaniach o prawo pomocy. W związku z brakiem uzyskania tych informacji, starszy referendarz sądowy uznał, że Skarżący nie wykazał, aby ustawowa przesłanka prawa pomocy w zakresie całkowitym została spełniona. Strona uniemożliwiła porównanie wysokości obciążeń finansowych z jakimi powinna się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W sprzeciwie na postanowienie starszego referendarza sądowego strona skarżąca wskazała, że rozstrzygnięcie jest niesłuszne, ponieważ jego wyjaśnienia i oświadczenie o stanie rodziny, majątku i dochodach zostało pominięte przy tworzeniu postanowienia poprzez uznanie ich, iż są one niewystarczające. Ponadto skarżący wskazał, że nie jest realne uzyskanie w ciągu siedmiu bądź dziesięciu dni uzyskać z urzędów [...] materiał dowodowy, przetłumaczyć go na język polski i przesłać do Sądu. Wojewódzki sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw jest niezasadny, a zaskarżone nim postanowienie starszego referendarza sądowego należało utrzymać w mocy. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, jak i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Zatem inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy. Nie budzi wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Należy także pamiętać, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, określonych w ustawie. Tym samym, przyznanie prawa pomocy oznacza w istocie obciążenie kosztami postępowania pozostałych podatników. Mając na uwadze powyższe, zdaniem Sądu prawidłowo uznał starszy referendarz sądowy, że Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w sprzeciwie należy uznać je za bezprzedmiotowe. Twierdzenia w nim zawarte nie wnoszą nic nowego do sprawy. Skarżący twierdzi, że nie ustalono, że jego oświadczenie nie jest wiarygodne, zatem powinno ono wywoływać skutki prawne poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie w jakim o nie wniósł. Starszy referendarz sądowy trafnie wskazał, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy ciąży ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Tymczasem pomimo wezwania, Skarżący nie odzwierciedlił złożonymi dokumentami pełnego obrazu swojej sytuacji majątkowej jaka podlega ocenie w procesie przyznawania pomocy. To Skarżący powinien wykazać się pełną inicjatywą w zakresie udowadniania swoich racji która jest warunkiem sine qua non pozytywnego rozpatrzenia wniosku i pomimo informacji zwrotnej z Sądu w postaci wezwania, nie usunął braków. Należy zgodzić się ze skarżącym, że zamieszkiwanie poza granicami kraju i prowadzenie tamże gospodarstwa prowadzi do powstania pewnych trudności w gromadzeniu materiału dowodowego, jednak w żadnym w wypadku nie są one przesłanką do przyznania prawa pomocy. Takie trudności należą do treści inicjatywy dowodowej i aby uzyskać dostęp do instytucji procesowej przyznawanej w drodze wyjątku, należy je ponieść. Wskazać również należy, że "zażalenie" na wezwanie Skarżącego z 15 lutego 2017 r. do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, nie przysługuje. Zgodnie z art. 259 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. ustawodawca przewidział możliwość zaskarżenia w drodze sprzeciwu wyłącznie zarządzeń i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8. Nie jest zatem dopuszczalne wniesienie zażalenia na wezwanie strony do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, które przewidziano w art. 258 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji