V SA/Wa 1587/07

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. B. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W toku postępowania zainicjowanego skargą na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] marca 2007 r. o numerze [...] – W. B. J. wystąpiła z wnioskiem (na urzędowym formularzu PPF z 11.12.2007 r.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z małżonkiem i pełnoletnim synem, nie posiadają nieruchomości, oszczędności pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Wnioskodawczyni oświadczyła, iż posiada stałe źródło dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł brutto miesięcznie, zaś jej małżonek z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] zł brutto. W uzasadnieniu wniosku wskazała, iż mieszkanie spółdzielcze lokatorskie, w którym zamieszkuje wraz z rodziną ma zadłużenie z tytułu nieterminowego opłacania czynszu [...], jak również posiada zaległości w spłacie kredytu [...]. Miesięczne wydatki strony to: czynsz za mieszkanie w wysokości [...] zł, kredyt za mieszkanie w wysokości [...] zł, opłata za energię elektryczną w wysokości [...] zł, wydatki związane z edukacją syna w wysokości [...] zł oraz wydatki związane z wyżywieniem w wysokości [...] zł miesięcznie i dojazdami do pracy w wysokości [...] zł. Podniosła ponadto, iż jest przewlekle chora i ponosi wydatki na leczenie w wysokości około [...] zł miesięcznie. Skarżąca oświadczyła, iż wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej to [...] zł – opłaty na ZUS oraz [...] zł – koszty prowadzenia działalności. Z uwagi na to, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny sytuacji materialnej strony, zarządzeniem z 17 grudnia 2007 r. wezwano ją do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W odpowiedzi na zarządzenie wnioskodawczyni nadesłała pismo z 31 grudnia 2007 r., w którym wyjaśniła, iż zajmuje wraz z rodziną mieszkanie spółdzielcze lokatorskie o pow. [...] m2, nie posiadają rodziny na pomoc której mogłaby liczyć, nie posiadają oszczędności pieniężnych, ani lokat. Jedynym majątkiem ruchomym jest samochód marki [...], rok produkcji 1999, którego wartość rynkowa nie przekracza 7 tys. zł. Skarżąca oświadczyła, iż posiada wraz z małżonkiem rachunek bankowy, na który wpływają zarobki męża. Do pisma załączyła m. in. zaświadczenie z 31.12.2007 r. o średnim trzymiesięcznym wynagrodzeniu małżonka, informację z 20.11.2007 r. o stanie salda w opłatach eksploatacyjnych za mieszkanie oraz zaświadczenie z 31.12.2007 r. wystawione przez Bank [...] o stanie rachunku bankowego. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym – wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) Powyższe oznacza, że omawiana instytucja, powinna być stosowana w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. W pierwszej kolejności, odnosząc się do tej części wniosku, która dotyczy zwolnienie od kosztów sądowych stwierdzić należy, iż jest on w tym zakresie bezprzedmiotowy i jako taki podlega oddaleniu. Podniesienia wymaga, iż skargi wnoszone w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych są wolne od kosztów sądowych z mocy samego prawa (art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a.), zatem skarżąca nie ma obowiązku ich uiszczania w całym postępowaniu sądowoadministracyjnym. Odmawiając natomiast udzielenia wnioskodawczyni prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu zauważyć należy, iż wraz z małżonkiem posiadają stałe źródła dochodów w łącznej wysokości [...] zł brutto, nieruchomość oraz samochód osobowy. W tym stanie rzeczy, nie sposób uznać ją za osobę, której sytuacja majątkowa nie pozwala na pokrycie kosztów związanych z postępowaniem sądowym (zastępstwem profesjonalnego pełnomocnika z wyboru), zważywszy na to iż nie ciąży na niej obowiązek uiszczenia związanych z tym opłat sądowych. Podkreślić należy, iż prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie wydatków postępowania przed sądem nie jest możliwe bez uszczerbku w niezbędnym utrzymaniu. Biorąc zatem pod uwagę oświadczenia skarżącej ilustrujące osiągane dochody, jak również miesięczne wydatki – tj. te, których ocena spowodowała zaliczenie do kategorii "wydatków niezbędnych dla utrzymania" – nie sposób uwzględnić jej wniosku w omawianym zakresie. W tym miejscu przywołać należy utrwalone już orzecznictwo, zgodnie z którym, strona dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania. Ubiegający się o taką pomoc winien więc poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Wobec powyższego wyjaśnić należy, iż wykazywane przez stronę wydatki związane z zadłużeniem w opłatach za mieszkanie, wydatki związane z zaciągniętymi kredytami, czy prowadzoną działalnością gospodarczą nie stanowią wydatków niezbędnych dla utrzymania o których mowa w omawianym przepisie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Podkreślić trzeba, iż nie można przyjąć jakoby powyższe zobowiązania skarżącej miały charakter priorytetowy przed wydatkami jakie ewentualnie będzie chciała przeznaczy na zastępstwo procesowe. Jak to już prezentowano w orzecznictwie, strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. (v. postanowienie s. apel. z 9 lipca 1992 r., sygn. I ACz 393/92 publ. Wokanda 93 2/32). Wnioskodawczyni winna zatem, jeżeli dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi, partycypować w kosztach postępowania sadowego. Udzielenie stronie prawa pomocy jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w tym postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Na marginesie już tylko zauważyć należy, iż podstawowym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie stronie prawa do sądu. Biorąc zatem pod uwagę tę okoliczność, że skarżąca nie ma obowiązku ponoszenia opłat sądowych w sprawie, stwierdzić należy, iż niniejsze rozstrzygnięcie takiego prawa jej nie pozbawia. Dodatkowo wskazać trzeba na przepisy art. 134 § 1 oraz art. 135 p.p.s.a., z których treści wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną oraz stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić z urzędu te okoliczności – wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut – które mają wpływ na tę ocenę. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.