V SA/Wa 1598/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Sędzia WSA - Izabella Janson, Asesor Sądowy WSA - Marta Laskowska (spr.), Protokolant - Beata Zborowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2007 r. sprawy ze skargi R. D., D. D. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne 1. uchyla zaskarżoną decyzję z dnia [...] marca 2007 r.; 2. uchyla postanowienie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] marca 2007 r. w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] sierpnia 2006 r.; 3. uchyla decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lutego 2007 r. znak [...]. Decyzją z dnia [...] marca 2007 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego po rozpoznaniu wniosku R. D. i D. D. o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego od decyzji z dnia [...] sierpnia 2006 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.): - przywrócił termin do wniesienia odwołania od decyzji Prezesa KRUS z dnia [...] sierpnia 2006 r., - utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2006 r. o umorzeniu odsetek w kwocie [...] zł. Jednocześnie postanowieniem z dnia [...] marca 2007 r. Prezes KRUS przywrócił termin do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] sierpnia 2006 r. Ponadto decyzją dnia [...] lutego 2007 r. Prezes KRUS działając na podstawie art. 54 § 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oraz art. 127 § 3 kpa uchylił: - decyzję Prezesa KRUS z dnia [...] listopada 2006 r. utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] października 2006 r. - decyzję Prezesa KRUS z dnia [...] października 2006 r. w sprawie odmowy przywrócenia terminu, - decyzję Prezesa KRUS z dnia [...] września 2006 r. w sprawie odmowy wznowienia postępowania. Rozstrzygnięcia organu zapadły w następującym stanie faktycznym. R. D. i D. D. jako spadkobierczynie zmarłego Z. D. zwróciły się Prezesa KRUS o umorzenie zaległości składkowych po zmarłym, orzeczonych decyzją Prezesa KRUS z dnia [...] czerwca 2006 r. - za okres od drugiego kwartału 1998 r. do czwartego kwartału 2003 r. w kwocie [...] zł. oraz odsetki za zwłokę liczone do dnia [...] stycznia 2004 r. (tj. do daty zgonu) w kwocie [...] zł. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. Prezes KRUS umorzył jedynie odsetki w kwocie [...] zł. Od decyzji tej strony w dniu 30 sierpnia 2006 r. złożyły wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Pismo to organ potraktował jako wniosek o wznowienie postępowania ponieważ wpłynęło po okresie 14 dni do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (decyzję z dnia [...] sierpnia 2006 r. doręczono stronom w dniu 11 sierpnia 2006 r., wniosek nadano w urzędzie pocztowym w dniu 30 sierpnia 2006 r.) i nie zawierało wniosku o przywrócenie terminu. Następnie decyzją z dnia [...] września 2006 r. Prezes KRUS odmówił wznowienia postępowania w sprawie, jednocześnie poinformował strony o uchybieniu terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Strony w dniu 5 października 2006 r. wniosły o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. W konsekwencji decyzją z dnia [...] października 2006 r. Prezes KRUS odmówił stronom przywrócenia terminu do dokonania powyższej czynności. Zgodnie z pouczeniem zawartym w/w decyzji o możliwości zwrócenia się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strony w dniu 10 listopada 2006 r. taki wniosek złożyły. Prezes KRUS decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] października 2006 r. Od powyższej decyzji Prezesa KRUS z dnia [...] listopada 2006 r. strony złożyły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników oraz o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Prezes KRUS decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. działając w trybie autokontroli na podstawie art. 54 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oraz art. 127 § 3 kpa uchylił: - decyzję Prezesa KRUS z dnia [...] listopada 2006 r. utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] października 2006 r. - decyzję Prezesa KRUS z dnia [...] października 2006 r. w sprawie odmowy przywrócenia terminu, - decyzję Prezesa KRUS z dnia [...] września 2006 r. w sprawie odmowy wznowienia postępowania. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ rentowy wskazał, że badając akta sprawy dostrzegł, iż decyzja z dnia [...] września 2006 r. odmawiająca wznowienia postępowania wydana została bez wyraźnego wniosku stron o wznowienie postępowania. Z treści pisma wynika, że strony wnoszą ponownie o umorzenie w całości należności z tytułu nieopłaconych składek. Tak sformułowany wniosek należało - zdaniem organu - odczytać jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesiony z uchybieniem terminu. Zaskarżenie do sądu administracyjnego decyzji z dnia [...] listopada 2006 r. - zdaniem Prezesa KRUS - zobowiązało organ do przesądowego badania poprawności decyzji odmawiającej wznowienia postępowania i wywołującej kolejne decyzje z dnia [...] października 2006 r. oraz z dnia [...] listopada 2006 r., co spowodowało konieczność ich uchylenia. Stan rzeczy, po wydaniu decyzji z dnia [...] lutego 2007 r. był następujący: w obrocie pozostawała pierwsza decyzja wydana w niniejszej sprawie - decyzja z dnia [...] sierpnia 2006 r. o umorzeniu odsetek w kwocie [...] zł., wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 30 sierpnia 2006 r. wniesiony z uchybieniem terminu oraz wniosek o przywrócenie terminu do złożenia powyższego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W konsekwencji powyższego postanowieniem z dnia [...] marca 2007 r. Prezes KRUS przywrócił stronom termin do wniesienia odwołania i przystąpił do merytorycznego rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego od decyzji z dnia [...] sierpnia 2006 r. Decyzją z dnia [...] marca 2007 r. Prezes KRUS powtórnie przywrócił termin do wniesienia odwołania od decyzji Prezesa KRUS z dnia [...] sierpnia 2006 r. oraz utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2006 r. o umorzeniu odsetek w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ wskazał, iż prowadzone postępowanie wykazało, że R. D. zamieszkuje wraz z córką D. D. D. osiąga dochody z tytułu zatrudnienia, zaś R. D. z tytułu przyznanego świadczenia emerytalnego z ZUS. Ponadto strony odziedziczyły gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha fizycznych, co stanowi [...] ha przeliczeniowych. Umorzenie 100% odsetek w kwocie [...] zł oraz zaproponowanie spłaty pozostałego zadłużenia w układzie ratalnym dostosowane jest do możliwości płatniczych stron, a udzielona ulga jest adekwatna do sytuacji materialno - bytowej wnioskodawczyń. Od powyższej decyzji Prezesa KRUS z dnia [...] marca 2007 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyły R. D. i D. D.. Zaskarżonej decyzji zarzuciły przede wszystkim brak wnikliwego rozpatrzenia sprawy. W uzasadnieniu skargi przedstawiły całokształt sytuacji rodzinnej, ze szczególnym uwzględnieniem obecnej, trudnej sytuacji materialnej. W konsekwencji wniosły o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników w pozostałej kwocie [...] zł. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym wyroku wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga została uwzględniona, jednakże z innych powodów niż w niej wskazane. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd ma prawo, a także obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy taki zarzut nie został podniesiony w skardze. Nie będąc związany granicami skargi, sąd zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa, a także wszystkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Stosownie do art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Kierując się powyższymi regułami, sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja Prezesa KRUS z dnia [...] marca 2007 r., postanowienie Prezesa KRUS z dnia [...] marca 2007 r. w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] sierpnia 2006 r. oraz decyzja Prezesa KRUS wydana w trybie autokontroli z dnia [...] lutego 2007 r. wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Sytuację prawną skarżących należy rozważyć na tle wydawanych przez Prezesa KRUS decyzji. Postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte na skutek wniosku R. D. i D. D.. Po wydaniu decyzji z dnia [...] sierpnia 2006 r. o umorzeniu odsetek w kwocie [...] zł. (została doręczona stronom w 11 sierpnia 2006 r.) strony złożyły z uchybieniem terminu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Pomimo dokładnie sprecyzowanego stanowiska stron organ błędnie uznał, że jest to wniosek o wznowienie postępowania. Rozpoznał ten wniosek i w dniu [...] września 2006 r. wydał decyzję odmawiającą wznowienia postępowania, wskazując w uzasadnieniu wyłącznie to, że strony złożyły z uchybieniem terminu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W konsekwencji takiego rozstrzygnięcia organu strony złożyły wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes KRUS wydał kolejno decyzję z dnia [...] października 2006 r. (odmawiającą przywrócenia terminu) oraz utrzymującą ją w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2006 r. To rozstrzygnięcie stało się przedmiotem pierwszej skargi stron do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W skardze R. D. i D. D. wniosły o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników oraz o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Dostrzegając nieprawidłowości w prowadzonym postępowaniu przed organem rentowym, a w szczególności błędne uznanie, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jest wnioskiem o wznowienie postępowania, co w konsekwencji doprowadziło do wydania innych decyzji, Prezes KRUS postanowił uwzględnić skargę stron w trybie autokontroli, decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. Podstawę rozstrzygnięcia organu administracji stanowił art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zgodnie z jego brzmieniem organ, którego działanie lub bezczynności zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy. Unormowanie to ma umożliwić organowi weryfikację własnego działania bez potrzeby rozpatrywania sprawy przez sąd. Stanowi ono dla organu wyjątkowe upoważnienie do autokontroli własnej, ostatecznej i zaskarżonej do sądu decyzji. Efektem uruchomienia takiej kompetencji organu musi być uwzględnienie skargi w całości. Podkreślić należy, iż zadośćuczynienie skardze w całości w rozumieniu omawianego przepisu to doprowadzenie do stanu, w którym istota sprawy zostaje rozstrzygnięta ostatecznie zgodnie z oczekiwaniem strony wynikającym z jej skargi. Odnosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, że działający w trybie autokontroli organ nie uwzględnił żądania strony bowiem nie orzekł o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, ani też nie przywrócił terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Jeżeli zatem w przypadku uprawnień określonych w art. 54 § 3 w/w ustawy analiza stanu sprawy oraz skargi nie uzasadniała, według organu administracji, możliwość (zasadność) jej uwzględnienia, to nie została spełniona przesłanka dopuszczalności legalnej samokontroli postępowania administracyjnego przez wydanie zgodnego z prawem orzeczenia uwzględniającego skargę w całości, a więc po stronie organu administracji nie powstało uprawnienie do wydania rozstrzygnięcia na podstawie przepisów o autokontroli. W tej sytuacji decyzja z dnia [...] lutego 2007 r. wydana w ramach autokontroli nie spełniała przesłanki z art. 54 § 3 w/w ustawy. W konsekwencji organ nie przekazał skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, prowadząc dalej postępowanie. Prezes KRUS wydał w dniu [...] marca 2007 r. postanowienie w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] sierpnia 2006 r. oraz decyzję w dnia [...] marca 2007 r., którą przywrócił termin do wniesienia odwołania od decyzji Prezesa KRUS z dnia [...] sierpnia 2006 r. (ponownie) oraz utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2006 r. o umorzeniu odsetek w kwocie [...] zł. Wydanie w/w orzeczeń nastąpiło po wadliwym zastosowaniu przez organ art. 54 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co spowodowało naruszenie prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik postępowania. Rozstrzygnięcie polegające na uchyleniu oprócz zaskarżonej w tym postępowaniu decyzji z dnia [...] marca 2007 r. również wcześniejszych orzeczeń wskazanych w wyroku jest niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy w rozumieniu art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W konsekwencji wydania niniejszego wyroku do rozpoznania pozostaje skarga R. D. i D. D. na decyzję z dnia [...] listopada 2006 r. Na marginesie podkreślić należy, że organ w decyzji z dnia [...] lutego 2007 r. błędnie wskazuje datę wydania decyzji o odmowie wznowienia postępowania jako [...] sierpnia 2006 r., tymczasem decyzja ta została wydana w dniu [...] września 2006 r. Z tych też względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art.145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.