V SA/Wa 1599/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak, Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 lutego 2019 r. sprawy ze skargi J. M. na postanowienie Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie pomocy dla młodych rolników: oddala skargę. Przedmiotem skargi [...] (dalej: strona lub skarżąca) jest postanowienie Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Prezes ARiMR lub organ odwoławczy) z [...] lipca 2018 r., nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu (dalej: Dyrektor ARiMR lub organ I instancji) z [...] lutego 2018 r., nr [...] odmawiające przywrócenia terminu na uzupełnienie braków formalnych wniosku o przyznanie pomocy. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym. Wnioskiem z 26 maja 2017 r. strona zwróciła się o przyznanie pomocy finansowej na operacje typu "Premie dla młodych rolników" w ramach poddziałania "Pomoc w rozpoczęciu działalności gospodarczej na rzecz młodych rolników" objętego PROW 2014-2020. Pismem z 20 września 2017 r. organ I instancji wezwał stronę do usunięcia braków formalnych we wniosku, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia. Wezwano stronę, m.in. do dostarczenia zaświadczenia wydanego przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego potwierdzającego brak wpisu w ewidencji podatników podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu prowadzenia działów specjalnych produkcji rolnej, o których mowa w § 2 ust. § pkt 2 lit. c rozporządzenia - oryginał, lub zaświadczenia wydanego przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego o okresach podlegania opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych z tytułu prowadzenia działów specjalnych produkcji rolnej, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 2 lit. c rozporządzenia - oryginał - dotyczy małżonka wnioskodawcy". Wezwanie doręczono 9 października 2017 r. Skarżąca pisami z 10 października 2017 r. nadesłała część uzupełnień. Jednakże nie usunęła braku formalnego w zakresie przedłożenia ww. zaświadczenia, gdyż poinformowała, że w jej związku małżeńskim występuje rozdzielność majątkowa. Pismem z 13 listopad a 2017 r. Dyrektor ARiMR poinformował skarżącą o pozostawieniu jej wniosku o przyznanie pomocy finansowej bez rozpoznania z powodu nie usunięcia braków formalnych we wniosku. Pismem z 11 grudnia 2017 r. skarżąca złożyła zażalenie na bezczynność Dyrektora ARiMR oraz jednocześnie zwróciła się z wnioskiem o przywrócenie terminu na usunięcie braków formalnych. Prezes ARiMR postanowieniem z [...] marca 2018 r., nr [...] uznał zażalenie na bezczynność organu I instancji za nieuzasadnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 17 lipca 2018 r., V SA/Wa 686/18 odrzucił skargę strony na ww. postanowienie. Sąd wskazał, że na to postanowienie nie przysługuje skarga. W międzyczasie Dyrektor ARiMR postanowieniem z [...] lutego 2018 r. odmówił przywrócenia terminu na usunięcie braków formalnych we wniosku. Prezes ARiMR w wyniku rozpoznania zażalenia, postanowieniem z [...] lipca 2018 r. utrzymał w mocy postanowienie I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył treść art. 58 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: "kpa") i stwierdził, że strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu. Organ II instancji wyjaśnił, że kryterium braku winy, jako przesłanka przywrócenia terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania szczególnej staranności przy prowadzeniu własnych spraw. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dochowania czynności procesowej można, zatem mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie dającej się przezwyciężyć. Przywrócenie terminu ma przy tym charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Prezes ARiMR stwierdził, że z wyjaśnień strony wynika, że w sposób świadomy skarżąca nie dołączyła do wniosku o przywrócenie terminu na usunięcie braków formalnych spornego zaświadczenia, gdyż w jej opinii nie jest on potrzebny aby organ rozpatrzył sprawę wniosku o przyznanie pomocy (strona wymagane zaświadczenie złożyła w dniu 25 czerwca 2018 r. w odpowiedzi na wezwanie Prezesa ARiMR). W ocenie organu odwoławczego, strona w żaden sposób nie uprawdopodobniła braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej jak również nie dołożyła należytej staranności przy dokonywaniu czynności w zakresie usunięcia braków formalnych we wniosku o przyznanie wnioskowanej pomocy finansowej. Zdaniem organu II instancji strona nie uczyniła żadnych starań, które przesądzałyby, o staranności skarżącej przy prowadzeniu swoich spraw, a tym samym powoduje, brak możliwości przywrócenia terminu na podstawie art. 58 § 1 kpa. Pismem z 22 sierpnia 2018 r. strona złożyła skargę na ww. postanowienie Prezesa ARiMR z [...] lipca 2018 r. wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do rozpoznania organowi administracji. Skarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 58 § 1 i 2 kpa przez jego błędne zastosowanie i uznanie, że strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do usunięcia braków wniosku, a nadto zarzuciła naruszenie przepisów postępowania przez uznanie bezpodstawności wymagania przez organ dokumentu: "zaświadczenie z urzędu skarbowego o nie prowadzeniu działów specjalnych" dotyczącego jej męża z uwagi na istniejący w ich związku małżeńskim ustrój rozdzielności majątkowej, pomimo, że wystarczające do rozpatrzenia jej wniosku były dostarczone dokumenty w ramach wniosku z 26 maja 2017 r. W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisów art.1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo też przepisu dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. Dz. U. z 2018 r. poz.1302 ze zm., dalej: "ppsa"). Na podstawie art. 134 § 1 ppsa sąd przy rozstrzyganiu sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę sąd uznał, że w ustalonym stanie faktycznym skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Sprawa została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego. Stosownie do art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 ppsa, sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Podstawą prawną zaskarżonego postanowienia stanowi art. 58 § 1 i 2 kpa, którego naruszenie strona zarzuca w skardze. W tym miejscu sąd wyjaśnia, że w postępowaniu administracyjnym istnieje zasada niekonkurencyjności środków zaskarżenia, która w przełożeniu na tę sprawę polega na tym, że jeżeli strona kwestionuje brak zasadności wezwania do nadesłania stosownego zaświadczenia, to winna złożyć do sądu administracyjnego skargę na bezczynność Dyrektora ARiMR w przedmiocie nierozpoznania wniosku o przyznanie wnioskowanej pomocy finansowej. W sprawie, do dnia dzisiejszego strona tego nie uczyniła, gdyż jedynie złożyła skargę na niezaskarżalne postanowienie, a nie złożyła skargi na bezczynność. Zgodnie bowiem z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 września 2013 r. sygn. I OPS 2/13 (orzeczenia.nsa.gov.pl) na pozostawienie podania bez rozpoznania przysługuje skarga na bezczynność organu, stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 ppsa. Natomiast składając wniosek o przywrócenie terminu strona winna zgadzać się z faktem uchybienia terminu do nadesłania koniecznego uzupełnienia braku, a kwestią do rozważenia są powody dla których skarżąca nie złożyła tego uzupełnienia w wymaganym przez przepisy prawa terminie. Innymi słowy w postępowaniu z wniosku o przywrócenie terminu nie bada się zasadności wezwania do uzupełnienia baków formalnych (to podlega badaniu w odrębnym postępowaniu), a jedynie przyczyny dla których strona uchybiła terminowi do nadesłania uzupełnień. Mając powyższe na względzie sąd wskazuje, że w tym postępowaniu uczynił przedmiotem kontroli jedynie kwestię braku zasadności przywrócenia terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie wnioskowanej pomocy. Zgodnie z art. 58 § 1 i 2 kpa w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Tym samym uchybiony termin należy przywrócić, jeżeli zostaną spełnione łącznie przesłanki: uprawdopodobnienie przez zainteresowanego braku swej winy, wniesienie przez osobę zainteresowaną wniosku (prośby) o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiała mu dochowanie terminu, jednocześnie z wniesieniem wniosku dopełnienie czynności uchybionej, dla której określony był termin. Z treści powołanego art. 58 § 1 kpa wynika, że to strona powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność przy dokonywaniu czynności procesowych oraz fakt, że przeszkoda w terminowym dokonaniu czynności była od niej niezależna. Przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej o swoje interesy. Nie budzi zatem żadnych wątpliwości, że ocena, czy zachodzą przesłanki do zastosowania art. 58 kpa musi odbywać się z odwołaniem do okoliczności konkretnego przypadku. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (art. 58 § 2 kpa). W razie uchybienia terminowi do dokonania określonej czynności początkowej dniem, do którego należy liczyć bieg 7 - dniowego terminu jest następny dzień po dniu, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu (art. 57 § 1 kpa). Jednakże zgodnie z art. 58 § 3 kpa przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2 jest niedopuszczalne. W rozpoznawanej sprawie Prezes ARiMR uznał, że strona nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu do złożenia uzupełnień wniosku nastąpił bez winy strony. Rozważyć należało zatem, czy organ prawidłowo ocenił podawane we wniosku okoliczności mające na celu uprawdopodobnienie braku winy skarżącej w uchybieniu terminu. Kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Osoba zainteresowana ma uprawdopodobnić brak swojej winy, czyli powinna ona uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. W niniejszej sprawie skarżąca w żaden sposób nie uprawdopodobniła braku winy w nienadesłaniu w wymaganym terminie spornego zaświadczenia dotyczącego jej męża. Przeciwnie konsekwentnie wskazuje, na brak zasadności żądania zaświadczenia, gdyż pozostaje ona z mężem w ustroju rozdzielności majątkowej. Tym samym słusznie organ stwierdził, że nie nadsyłając wymaganego zaświadczenia w terminie nie wskazała na przyczyny obiektywne, które uprawdopodobniałyby brak winy w niedochowaniu terminu. W związku z powyższym trzeba uznać, że skarżąca w sposób nieprawidłowy żąda przywrócenia terminu. Skoro twierdzi, że ten załącznik był niepotrzebny, to winna złożyć skargę na bezczynność do sądu, a nie składać skargi na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu. Dlatego też wydane przez organ postanowienie o odmowie przywrócenia terminu jest prawidłowe. Na marginesie należy zauważyć, że zgodnie z § 11 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 lipca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania, wypłaty oraz zwrotu pomocy finansowej na operacje typu "Premie dla młodych rolników" w ramach poddziałania "Pomoc w rozpoczęciu działalności gospodarczej na rzecz młodych rolników" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (tj. Dz.U. z 2018 r., poz. 759 ze zm., dalej: "rozporządzenie") w przypadku gdy o pomoc ubiegają się oboje małżonkowie i oboje spełniają warunki jej przyznania, pomoc przyznaje się tylko jednemu z nich, co do którego współmałżonek wyraził pisemną zgodę. Natomiast w myśl § 11 ust. 2 rozporządzenia pomoc może być przyznana osobie fizycznej, w przypadku gdy: 1) jej małżonek w okresie poprzedzającym 18 miesięcy przed dniem złożenia przez nią wniosku o przyznanie pomocy nie rozpoczął urządzania gospodarstwa oraz w stosunku do małżonka nie zaistniały czynności i zdarzenia, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 2, z wyłączeniem przypadku, o którym mowa w § 4 ust. 4; 2) małżonkowi, zarówno w trakcie trwania małżeństwa, jak i przed jego zawarciem, nie przyznano pomocy: a) na operacje typu "Premie dla młodych rolników" w ramach poddziałania "Pomoc w rozpoczęciu działalności gospodarczej na rzecz młodych rolników" objętego Programem albo przyznano pomoc, z tym że zostało stwierdzone wygaśnięcie decyzji o przyznaniu pomocy w przypadku, o którym mowa w § 21 ust. 2 i 3, albo uchylono decyzję o przyznaniu pomocy w przypadku, o którym mowa w § 21 ust. 4, b) w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, chyba że pomoc została przyznana, lecz nie została wypłacona z powodu: – rezygnacji z przyznanej pomocy lub – niedopełnienia przez beneficjenta warunków, z zastrzeżeniem dopełnienia których została wydana decyzja o przyznaniu pomocy, lub – niezłożenia wniosku o płatność. Z kolei zgodnie z § 15 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia do wniosku o przyznanie pomocy dołącza się: w przypadku wnioskodawcy pozostającego w związku małżeńskim: a) kopię dokumentu tożsamości małżonka, b) zaświadczenie dotyczące małżonka wydane przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego: – potwierdzające brak wpisu w ewidencji podatników podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu prowadzenia działów specjalnych produkcji rolnej, o których mowa w § 3 ust. 3 pkt 3, lub – o okresach podlegania opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych z tytułu prowadzenia działów specjalnych produkcji rolnej, o których mowa w § 3 ust. 3 pkt 3. Mając powyższe na względzie zasadnie organ wezwał stronę do nadesłania wskazanego zaświadczenia dotyczącego męża skarżącej. Przepisy rozporządzenie bowiem nie różnicują sytuacji prawnej małżonków ze względu na majątkowy ustrój małżeński (rozdzielność majątkowa, wspólność majątkowa małżeńska). W ocenie sądu jest to jak najbardziej zgodne z wyrażoną w Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa. Zatem sporne zaświadczenie było dokumentem wymaganym jako załącznik do wniosku i jego niezłożenie w wymaganym terminie mogło doprowadzić do negatywnych konsekwencji. Zasadność powyższego twierdzenia potwierdza także porządkująca zmiana powyższego rozporządzenia dokonana rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 24 maja 2018 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania, wypłaty oraz zwrotu pomocy finansowej na operacje typu "Premie dla młodych rolników" w ramach poddziałania "Pomoc w rozpoczęciu działalności gospodarczej na rzecz młodych rolników" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U., poz. 1021). Rozporządzenie to z dniem 29 maja 2018 r. zmieniło § 11 ust. 2 rozporządzenie i obecne przepis ten brzmi cyt. "pomoc może być przyznana osobie fizycznej, w przypadku gdy: 1) jej małżonek, zarówno w trakcie trwania małżeństwa, jak i przed jego zawarciem, w okresie poprzedzającym 24 miesiące przed dniem złożenia przez nią wniosku o przyznanie pomocy nie rozpoczął prowadzenia działalności rolniczej w gospodarstwie oraz w stosunku do małżonka przed dniem, w którym stał się on właścicielem lub wszedł w posiadanie gospodarstwa o powierzchni użytków rolnych wynoszącej co najmniej 1 ha, nie zaistniały czynności i zdarzenia, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 2, z wyłączeniem przypadku, o którym mowa w § 4 ust. 3; 2) małżonkowi, zarówno w trakcie trwania małżeństwa, jak i przed jego zawarciem, niezależnie od rodzaju małżeńskiego ustroju majątkowego, nie przyznano pomocy....". W uzasadnieniu do zmiany rozporządzenia wskazano, że cyt. "zmiana zaproponowana w § 1 pkt 4 lit b projektowanego rozporządzenia ma na celu doprecyzowanie, że brak możliwości przyznania pomocy młodemu rolnikowi w przypadku gdy przyznano ją jego małżonkowi jest niezależny od małżeńskiego ustroju majątkowego, a więc dotyczy również sytuacji, w której małżonkowie mają ustanowioną rozdzielność majątkową." ([...]). Mając powyższe na względzie braku załączenia wymaganego zaświadczenia strona nie mogła skutecznie argumentować rozdzielnością majątkową małżeńską. Prezes ARiMR dokonał prawidłowej wykładni przepisów uznając, że strona skarżąca nie uprawdopodobniła, iż do naruszenia terminu na złożenie uzupełnień do wniosku o przyznanie pomocy doszło bez winy skarżącej. Tym samym zupełnie bezzasadne okazały się zarzuty skargi. Strona bowiem zapomina, że to ona sam ma obowiązek uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminu, a nie organ. To skarżąca powinna przedstawić zarówno odpowiednią argumentację, jak i dowody ją potwierdzające wskazujące na brak winy, a rolą organu będzie jedynie ocena tych okoliczności. Ze swojej roli organ odwoławczy wywiązał się prawidłowo. Uzasadnienie rozstrzygnięcia Prezesa ARiMR jest prawidłowe. Organ wyjaśnił przesłanki jakimi kierował się przy wydaniu postanowienia oraz powody, dla których nie uznał zasadności twierdzeń strony. Również zebrany materiał dowodowy był wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia i został właściwie oceniony. W związku z powyższym sąd nie stwierdził naruszenia przepisów postępowania, ani przepisów materialnych i dlatego też w oparciu o art. 151 ppsa oddalił skargę.