V SA/Wa 1601/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabella Janson, Sędzia WSA Małgorzata Rysz, Asesor WSA Andrzej Kania (spr.), Protokolant Joanna Pietraś-Skobel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2007 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia ... marca 2007 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników uchyla zaskarżoną decyzję; Pismem z 14 grudnia 2006 r. J.G. wystąpił o umorzenie odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Uzasadniając prośbę podał, że nie jest w stanie uregulować odsetek gdyż jest osobą samotną. Sam prowadzi gospodarstwo rolne, które przynosi minimalne zyski, pozwalające jedynie na skromną egzystencję na najniższym poziomie. Powołał się również na straty w rolnictwie spowodowane suszą. Dodatkowo stwierdził, że jest osobą obłożnie chorą i z tego powodu zmuszony jest do korzystania z opieki osób trzecich. Do wniosku załączył kopię karty informacyjnej nr: ... Wojewódzkiego Szpitala im. Z. T. Oddziału Ortopedycznego w T. oraz protokołu z oceny stanu gospodarstwa rolnego dotkniętego skutkami klęski żywiołowej sporządzonego w oparciu o wizję lokalną przeprowadzoną w poszkodowanym gospodarstwie w dniu 01.08.2006 r. Decyzją z ... lutego 2007 r., nr ... Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, powoływany dalej jako Prezes Kasy, po rozpatrzeniu powyższego wniosku strony, na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41 a ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., Nr 7 , poz. 25 ze zm.) powoływanej dalej jako ,,u.u.s.r.-- odmówił umorzenia odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od ... do ... r., w kwocie ... zł. Uzasadniając decyzję organ stwierdził, że strona posiada gospodarstwo rolne o powierzchni ... ha co stanowi ... ha przeliczeniowych. Wskazał, że strona dokonała zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego rolników po ustawowym terminie, nie opłacała również składek kwartalnych na to ubezpieczenie co spowodowało powstanie zaległości w składkach od których naliczane są odsetki za zwłokę. Następnie Prezes Kasy przytoczył argumenty podniesione przez stronę we wniosku o umorzenie odsetek. Stwierdził, że straty w prowadzonym przez stronę gospodarstwie rolnym wynoszą ... % i wpłynęły one na pogorszenie sytuacji materialnej strony, ale nie były one powodem powstania zaległości. Stwierdził nadto, że główną przyczyną powstania zadłużenia było niezachowanie przez stronę terminu przewidzianego dla dokonania zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego rolników. Ponadto w okresie powstawania zaległości w gospodarstwie strony nie było zdarzeń losowych, które miałyby wpływ na pogorszenie sytuacji strony uniemożliwiając systematyczne regulowania składek. Prezes Kasy, po rozpatrzeniu wniosku strony o ponowne rozpatrzenie spawy, decyzją z ... marca 2007 r., nr ..., utrzymał w mocy własną decyzję z ... lutego 2007 r. W podstawie prawnej decyzji powołał art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) powoływanej dalej jako ,,k.p.a.-- oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. W uzasadnieniu decyzji organ powtórzył dotychczasowe ustalenia w zakresie posiadanego przez stronę gospodarstwa rolnego oraz dokonania zgłoszenia do ubezpieczenia po upływie ustawowego terminu. Dodał, że strona decyzją z ... listopada 2006 r. została zobowiązana do opłacenia zaległych składek wraz z należnymi odsetkami za zwłokę. Stwierdził, że powoływanie się przez stronę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na nieznajomość prawa w zakresie obowiązków osoby prowadzącej gospodarstwo rolne nie może stanowić podstawy do zmiany decyzji w sprawie umorzenia odsetek. Jednocześnie podkreślił, że z dokumentacji zgromadzonej w sprawie oraz przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego wynika, że w okresie powstania zaległości w gospodarstwie strony nie wystąpiły żadne zdarzenia losowe, które miałyby wpływ na pogorszenie sytuacji materialnej strony, uniemożliwiając tym samym opłacanie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w ustawowych terminach ich płatności. Straty w rolnictwie spowodowane suszą wpłynęły niewątpliwie na pogorszenie sytuacji materialnej strony jednakże nie miały wpływu na powstanie zaległości. Dalej organ stwierdził, że zastosowana wobec strony na wniosek z 9 listopada 2006 r. ulga w spłacie zadłużenia w postaci układu ratalnego jest najkorzystniejszą formą spłaty zadłużenia gdyż od następnego dnia po złożeniu podania zatrzymany został bieg naliczania dalszych odsetek za zwłokę, a spłata zaległości odbywa się w dłuższym okresie czasu. J. G. nie zgodził się z decyzją Prezesa Kasy z ... marca 2007 r. i w dniu 17 kwietnia 2007 r. (data nadania na poczcie) wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący poinformował, że uległ wypadkowi losowemu we własnym gospodarstwie rolnym i w związku z tym znajduje się na zwolnieniu lekarskim i leczy złamaną nogę. Zatem przeciwne twierdzenie organu mija się z prawdą. Stwierdził, że mimo dobrowolnego opłacania rat, zabierane mu są bezpodstawnie wszystkie płatności z tytułu zwolnienia chorobowego przez co pozbawiony jest środków na własne utrzymanie. Podkreślił, że znajduje się w krytycznej sytuacji i gdyby nie pomoc sąsiadów umarł by z głodu. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Pismem z 10 października 2007 r. skarżący poinformował Sąd, ze w dalszym ciągu jest na zwolnieniu chorobowym. Stwierdził, że jego sytuacja materialna jest beznadziejna gdyż zasiłek chorobowy zabierany jest przez KRUS na poczet zaległych składek. Oświadczył nadto, ze korzysta z zapomogi z Urzędu Pomocy Społecznej w K., który zna jego sytuację materialną i finansową. Do pisma załączone zostały kopie wypisu z treści orzeczenia lekarza rzeczoznawcy KRUS Oddziału Regionalnego w O., potwierdzającego niezdolność skarżącego do pracy w gospodarstwie rolnym do grudnia 2007 r., a także kopie decyzji ... z ...08.2007 r. Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o przyznaniu skarżącemu zasiłku celowego specjalnego w wysokości ... zł z powodu choroby. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako ,,p.p.s.a.--, lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają jednak organy administracji, co w niniejszym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia przedmiotowych odsetek należy do kompetencji Prezesa Kasy. Sąd Administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej. Rozpatrując niniejszą sprawę Sąd dopatrzył się naruszeń prawa materialnego jak i procesowego, skutkujących taką wadliwością zaskarżonej decyzji, która wymagała jej wyeliminowania, z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowi art. 41 a ust 1 pkt 1 u.u.s.r., zgodnie z którego brzmieniem Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno- rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Z użytego w tym przepisie sformułowania ,,może umorzyć-- wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Niemniej jednak Sąd może badać czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych, właściwie uzasadniając swoje stanowisko. W sprawach nieuregulowanych w u.u.s.r. stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), powoływanej dalej jako ,,u.s.u.s.--, o czym stanowi art. 52 u.u.s.r. Natomiast według art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba, że ustawa sanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a. stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy tego Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Warunkiem koniecznym wydania poprawnej decyzji administracyjnej jest poprzedzenie jej prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem administracyjnym. Wymóg taki wynika wprost z przepisu art. 6 k.p.a., według którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Działanie takie obejmuje zastosowanie przepisów prawa materialnego i procesowego przy rozpoznawaniu i rozstrzygnięciu sprawy. Prezes Kasy winien przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, pogłębiając jednocześnie zaufanie obywatela do działań organu (art. 8 k.p.a.). W trakcie prowadzonego postępowania każdy organ jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego i zapewnić jej czynny udział w postępowaniu (art. 9 i 10 k.p.a.). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Podstawą do ubiegania się przez skarżącego o umorzenie odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników były wskazane przez skarżącego okoliczności związane z trudną sytuacją materialną. Zgodnie z nimi skarżący jest osobą samotną, czasowo nie zdolną do pracy w gospodarstwie rolnym z powodu wypadku, która poniosła straty w uprawach roślin z tytułu suszy w 2006 r. Dodatkowo zasiłek należny skarżącemu z tytułu choroby jest potrącany przez KRUS na poczet zaległych składek. Zawartość akt administracyjnych potwierdza powołaną przez skarżącego sytuację materialną. Została ona dodatkowo zobrazowana kserokopiami dokumentów załączonych przez skarżącego do pisma procesowego złożonego na etapie postępowania sądowego, które potwierdzają niezdolność skarżącego do pracy w gospodarstwie rolnym do grudnia 2007 r. oraz pomoc otrzymywaną przez skarżącego z opieki społecznej (k.- 20-21 akt sądowych). Obowiązkiem organu wydającego orzeczenie na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. jest wyjaśnienie czy w sytuacji osoby, która złożyła wniosek o umorzenie należności nie występuje ważny interes umożliwiający umorzenie tych należności, który powinien być wyjaśniony przy uwzględnieniu możliwości płatniczych wnioskodawcy i stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Zdaniem Sądu ,,ważny interes-- o którym mowa w powyższym przepisie powinien być badany przez organ rozpatrujący wniosek o umorzenie odsetek - w stanie faktycznym sprawy istniejącym w czasie rozpatrywania wniosku i wydawania w tym przedmiocie decyzji. Zatem niezbędne - do oceny ,,ważnego interesu-- - ustalenie ,,możliwości płatniczych-- dłużnika powinno także być oparte na analizie jego aktualnej sytuacji finansowej a nie okresów poprzedzających wniosek. Wobec powyższego nietrafne jest podkreślanie przez organ orzekający, że nie stwierdzono w sprawie, by w gospodarstwie prowadzonym przez skarżącego, w okresie którego dotyczą zaległości w ubezpieczeniu rolniczym, miały miejsce zdarzenia losowe. Z tych samych względów również stwierdzenie organu, że straty w gospodarstwie rolnym skarżącego spowodowane suszą w 2006 r., nie miały wpływu na powstanie zaległości - nie może uzasadniać wydania, na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., decyzji negatywnej dla skarżącego. Sytuacje spowodowane suszą jak również niezdolnością skarżącego do pracy w gospodarstwie rolnym na skutek wypadku (udokumentowane w aktach administracyjnych) należy rozpatrywać w kategoriach zdarzeń losowych, których skutki rozciągają się w czasie rozpatrywania wniosku skarżącego. Z tego powodu okoliczności te powinny być w sposób dogłębny rozważone przez organ, w kontekście mającego zastosowanie w sprawie art. 41 a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Podkreślenia wymaga, że organ orzekający odstąpił od wyjaśnienia możliwości płatniczych skarżącego, nie ustalając (nie analizując) wysokości miesięcznych dochodów oraz wydatków skarżącego. Stanowi to naruszenie przez Prezesa Kasy zasady prawdy obiektywnej (materialnej) polegającej na obowiązku podjęcia wszelkich kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 k.p.a.), jak również art. 77 § 1 k.p.a., którego treść obliguje organy administracji publicznej nie tylko do zebrania w sposób wyczerpujący ale również rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Jednocześnie organ orzekający naruszył art. 80 k.p.a. stanowiący, że ocena czy dana okoliczność została udowodniona powinna nastąpić na podstawie całokształtu materiału dowodowego. W tej sytuacji możliwości płatnicze skarżącego - jako nie ustalone - nie zostały także uwzględnione przez organ orzekający, jak tego wymaga omawiany przepis u.u.s.r. a wydane orzeczenie należ uznać za nieuzasadnione. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (§ 3 art. 107 k.p.a.). Prezes Kasy nie wskazał istotnych w sprawie faktów i dowodów uzasadniających brak po stronie skarżącego ważnego interesu dającego podstawę do umorzenia składek w oparciu o art. 41 a ust. 1 u.u.s.r., czym naruszył omówiony art. 107 § 3 k.p.a. Brak prawidłowego uzasadnienia zaskarżonej decyzji sprawia, że nie tylko skarżący, ale również weryfikujący sprawę Sąd nie wie, co było powodem odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Konkludując Sąd stwierdza, że w niniejszej sprawie postępowanie administracyjne wskazuje na naruszenie omówionych powyżej przepisów procedury - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Wskazane uchybienia formalne, w ocenie Sądu, mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie przepisów proceduralnych uzasadnia naruszenie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Rozpoznając ponownie sprawę Prezes Kasy zobowiązany będzie do wydania decyzji z uwzględnieniem poczynionych przez Sąd uwag. W ramach tego organ administracyjny winien wyjaśnić możliwości płatnicze skarżącego a następnie uwzględnić je przy ustalaniu czy w sprawie nie występuje ważny interes skarżącego umożliwiający umorzenie zaległych składek w trybie art. 41 a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Niezbędne jest zatem ustalenie i porównanie miesięcznych dochodów oraz wydatków skarżącego, poprzedzone zebraniem oraz oceną niezbędnych dowodów w tym zakresie. Ustalenia organu winny znaleźć pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. W przypadku decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego, a do takich - co zostało zaznaczone wcześniej - należą decyzje dotyczące umarzania należności z tytułu składek, uzasadnienie spełnia szczególną rolę, zwłaszcza w kontekście wyrażonej w art. 11 k.p.a. zasady przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób, w miarę możliwości , doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Wobec negatywnego charakteru zaskarżonej decyzji Sąd nie uznał za zasadne zastosowania przepisu określonego w art. 152 p.p.s.a.