V SA/Wa 1601/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Protokolant specjalista - Izabela Wrembel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2011 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie ustalenia odpowiedzialności wspólnika spółki cywilnej za zobowiązania spółki z tytułu nieopłaconych składek; oddala skargę Decyzją z dnia [...] maja 2010 r., nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzje z dnia [...] grudnia 2009 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w [...] z dnia [...] stycznia 2008 r. znak: [...]. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano że: Decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. ZUS II Oddział w [...] stwierdził że W. K. jako były wspólnik spółki cywilnej "[...]" odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z drugim byłym wspólnikiem L. K. za nieopłacone przez Spółkę oraz przez byłego wspólnika należności z tytułu składek widniejące na koncie: 1) spółki cywilnej tj. składki na ubezpieczenia społeczne za miesiąc styczeń 2003 r. w kwocie 248 zł. 2) L. K. tj. składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i fundusz pomocy za okres od miesiąca grudnia 2002 r. do miesiąca grudnia 2005 r. wraz z odsetkami za zwłokę wyliczonymi na dzień 11 stycznia 2008 r. w łącznej wysokości 34 126,63 zł (składki 23 843,63 zł, odsetki 10 283,00 zł). Odwołanie od powyższej decyzji wniesione przez W. K. zostało odrzucone prawomocnie przez Sąd Okręgowy w [...] VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (sygn. akt VII U 1166/08). W związku z powyższym decyzja ZUS III Oddział w [...] z dnia [...] stycznia 2008 r. stała się decyzją ostateczną. W ocenie organu została ona wydana zgodnie z obowiązującymi w tym czasie przepisami. Zgodnie z art. 115 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja Podatkowa w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2008 r. wspólnik spółki cywilnej odpowiadał całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką i z pozostałymi wspólnikami za zaległości spółki i wspólników wynikające z działalności spółki. W związku z tym odpowiedzialność wspólników za zaległości była ograniczona jedynie do zaległości wynikających z obowiązków powstałych w okresie gdy byli wspólnikami a także do zaległości wynikających z działalności spółki i mających z tą działalnością związek. Organ podkreślił że W. K. prowadził działalność gospodarczą w ramach spółki cywilnej "[...]" wraz z L. K. w okresie od 1 czerwca 1996 r. do 31 grudnia 2005 r. i wówczas podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym. Natomiast drugi wspólnik spółki L. K. dokonał zgłoszenia do obowiązkowych ubezpieczeń od dnia 1 czerwca 1996 r. a wyrejestrował się od dnia 1 sierpnia 2001 r. Ze względu na wątpliwości co do prawidłowego określenia okresu podlegania ubezpieczeniu społecznemu przez L. K. ZUS III Oddział w [...] wszczął postępowanie wyjaśniające. W jego wyniku wydana została w dniu [...] lipca 2007 r. decyzja znak [...] którą stwierdzono że L. K. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym także w okresie od 1 sierpnia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. Decyzja ta jest prawomocna ponieważ L. K. nie wniósł od niej odwołania. Podniesiono również, że W. K. był wspólnikiem spółki cywilnej razem z L. K. przez cały okres istnienia spółki tj. od 1 czerwca 1996 r. do 31 grudnia 2005 r., a fakt zakończenia działalności przez spółkę nie uchyla solidarnej odpowiedzialności wspólników za zobowiązania spółki i wspólników powstałe w czasie jej istnienia i wynikające z jej działalności. Poza tym orzekanie w sprawie odpowiedzialności wspólników nie jest oparte na zasadzie winy i dlatego nie ma znaczenia ustalenie przyczynienia się do powstania zadłużenia. Jeśli chodzi o wzajemne rozliczenia między byłymi wspólnikami to mogą być one rozstrzygane w procesie cywilnym. W związku z powyższym organ uznał że obciążenie W. K. należnościami z tytułu nieopłaconych składek wykazane w decyzji której dotyczył wniosek o stwierdzenie nieważności za okres w którym pozostawał on wspólnikiem spółki cywilnej "Wymiana Tłumików" widniejącymi na koncie byłego wspólnika było zasadne. Z tego też względu nie mogło być mowy o zaistnieniu jakichkolwiek przyczyny uzasadniającej stwierdzenie nieważności tajże decyzji w tym także tej na którą W. K. powoływał się we wniosku z dnia 18 września 2009 r. tj. wydania decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. W skardze z dnia 17 czerwca 2010 r. W. K. wniósł o: 1) uchylenie decyzji Prezesa ZUS III Oddział w [...] z dnia [...] maja 2010 r. (wydanej w następstwie złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) a także o uchylenie poprzedzającej ją decyzji tegoż organu z dnia [...] grudnia 2009 r. 2) stwierdzenie nieważności decyzji ZUS III Oddział w [...] z dnia [...] stycznia 2008 roku [...] na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. 3) zwrot kosztów postępowania wg. norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi podkreślono że nie jest zasadne ani zgodne z zasadami współżycia społecznego obciążanie skarżącego opłaceniem składek za obcą osobę trzecią. Poza tym błędna była decyzja ZUS ustalająca iż L. K. w okresie 2001- 2005 podlegał ubezpieczeniu społecznemu. Fakt iż ZUS stwierdził że L. K. w spornym okresie podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu (co zostało potwierdzone w decyzji z dnia [...] lipca 2007 r.) nie może wywoływać negatywnych skutków dla skarżącego gdyż zaległość wskazana w decyzji z dnia [...] stycznia 2008 r. dotyczy de facto zobowiązania tylko i w wyłącznie L. K. za które skarżący nie powinien odpowiadać solidarnie. Nie wynikają one bowiem z działalności spółki cywilnej gdyż działalność taka nie była w spornym okresie prowadzona. Prezes ZUS błędnie przyjął że skoro uznano obowiązek podlegania ubezpieczeniu społecznemu przez L. K. w okresie 1.08.2001- 31.12.2005, to konsekwencją powyższego jest przyjęcie iż skarżący był w tym okresie jego wspólnikiem. A zatem organ winien najpierw ustalić czy zobowiązani solidarnie rzeczywiście prowadzili wspólnie działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej i dopiero wtedy orzekać o solidarnej odpowiedzialności. W skardze podkreślono nadto że umowa spółki cywilnej została rozwiązana z dniem 31 lipca 2001 r. co oznacza iż ZUS winien przeprowadzić postępowanie dowodowe w tej kwestii. W ocenie skarżącego decyzja o stwierdzenie nieważności której wnosił została więc wydana bez podstawy prawnej. Z ostrożności podnosił on także zarzut przedawnienia oraz wskazał iż ZUS nie wykazał aby podjął czynności egzekucyjne w stosunku do zobowiązanego L. K.. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Sąd zważył co następuje: Przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2010 r. utrzymująca w mocy decyzję tegoż organu z dnia [...] grudnia 2009 r. którą odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w [...] z dnia [...]1 stycznia 2008 r. Przede wszystkim podkreślić jednak należy że postępowanie prowadzone na podstawie art. 156 § 1 k.p.a. jest nadzwyczajnym trybem postępowania stanowiącym swoisty wyłom od zasady stabilności decyzji przewidzianej w art. 16 § 1 k.p.a. Z tego też względu ustalenie podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji musi być niewątpliwe. Należy również pamiętać o tym że celem postępowania nieważnościowego nie jest merytoryczne rozstrzygniecie sprawy lecz przeprowadzenie weryfikacji ostatecznej decyzji w kontekście tego czy jest ona dotknięta jedną z kwalifikowanych wad wskazanych w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a. Oczywistym jest że organ prowadzący postępowanie w sprawie nieważności decyzji nie jest kompetentny do rozstrzygania sprawy co do meritum tzn. nie może rozpatrywać jej tak jak w postępowaniu odwoławczym albowiem orzeka wyłącznie kasacyjne stwierdzając nieważność decyzji albo jej niezgodność z prawem, a w przypadku braku przesłanek do wydania takiego orzeczenia odmawia stwierdzenia jej nieważności. Wśród przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. jest m.in. tą na którą powołuje się skarżący a mianowicie wydanie decyzji bez podstawy prawnej (pkt 2). Należy jednak pamiętać że obowiązkiem organu stwierdzającego nieważność decyzji jako wydanej z tej przyczyny jest wyraźne wskazanie nie tylko na jej rzeczywisty brak ale i przywołanie takiej podstawy prawnej która wówczas była właściwa. Oczywistym jest również że rozpatrując sprawę w omawianym trybie organ obowiązany jest uwzględnić stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie wydania decyzji objętej wnioskiem (w sprawie niniejszej datą tą jest 11 stycznia 2008 r.) Biorąc pod uwagę powyższe uwarunkowania uznać należy że zarówno zaskarżona decyzja jak i utrzymana nią w mocy decyzja która ją poprzedzała są prawidłowe. Nawet pobieżna analiza decyzji której dotyczy wniosek o stwierdzenie nieważności prowadzi do wniosku iż zarzut wydania jej bez podstawy prawnej ostać się nie może. Organ który ją wydał przywołał bowiem expresis verbis jako jej podstawę prawną art. 83 ust. 1, 31 i 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 107 i 115 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. ordynacja podatkowa. Mało tego w realiach faktyczno- prawnych w jakich ją podjęto podstawę tą uznać należy za prawidłową. Istotne jest również to że w uzasadnieniu decyzji o której mowa znajdują się rozważania na temat ustalenie dotyczących okresu w jakich funkcjonowała spółka. Wynika z nich iż był to okres pomiędzy 1 czerwca 1996 r. a 31 grudnia 2005 r. Ze względu na tryb prowadzenia postępowania organy orzekające w obu instancjach przedmiotowej sprawy nie mogły ustalić iż był to okres inny. Oznacza to iż sugestie czynione przez skarżącego w tej materii nie mogły zostać uwzględnione. Podobnie jest gdy chodzi o decyzję z dnia [...] lipca 2007 r. znak [...] którą stwierdzono że L. K. podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej także w okresie od 1 sierpnia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. Decyzja ta jest prawomocna i pozostaje w obrocie prawnym. W oparciu m.in. o nią podjęto rozstrzygnięcie objęte wnioskiem o stwierdzenie nieważności. W niniejszym postępowaniu brak jest więc podstaw prawnych pozwalających na jej kwestionowanie i czynienie odmiennych ustaleń dotyczących okresu podlegania przez L. K. obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. W praktyce oznacza to iż skarżący nie będzie mógł skutecznie podważyć decyzji ZUS z dnia [...] stycznia 2008 r. dopóki nie zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego decyzji z dnia [...] lipca 2007 r. znak [...]. Niejako na marginesie powyższych rozważań wskazać należy iż zarówno orzecznictwo sądowe jak i nauka prawa pod pojęciem braku podstawy prawnej decyzja rozumieją: 1) wydanie decyzji poza sferą regulacji prawnej, 2) wydanie decyzji w sferze stosunków cywilno- prawnych, 3) oparcie się na przepisach materialnych odnoszących się do stanów faktycznych odmiennych od tych które występują w danej sprawie, 4) wydanie decyzji w sprawie w której uprawnienie lub obowiązek wynikał wprost z ustawy, 5) wydanie decyzji wówczas gdy przewidziana jest inna forma działania np. czynności materialno- techniczne, 6) oparcie decyzji na przepisach aktu normatywnego w którym organ przekroczył uprawnienia lub go nie posiadał, 7) oparcie decyzji na akcie niebędącym aktem powszechnie obowiązującym. Analiza materiału zgromadzonego w przedmiotowej sprawie prowadzi do stwierdzenia że żadna z opisanych wyżej sytuacji w niej nie zachodzi. W ocenie sądu nie jest zasadny podniesiony w skardze zarzut przedawnienia, a to ze względu na treść art. 118 § 1 ordynacji podatkowej. Stanowi on że nie można wydać decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej jeżeli do końca roku kalendarzowego w którym powstała zaległość podatkowa upłynęło 5 lat. Porównanie daty w której została wydana decyzja której dotyczył wniosek o stwierdzenie nieważności (11 styczeń 2008 r.) z okresem za który wyliczono należności na ubezpieczenia społeczne w niej wskazane (styczeń 2003 r. – grudzień 2005 r.) uzasadnia twierdzenie że nie doszło do przekroczenia 5- letniego terminu przewidzianego w art. 118 § 1 ordynacji podatkowej. Powyższe oznaczało konieczność oddalenia skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.