V SA/Wa 1612/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Sowiński (spr.) Sędziowie: WSA Anna Wesołowska WSA Joanna Zabłocka Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2015 r. sprawy ze skargi N. T. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej oddala skargę. W dniu [...] września 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. wydał w stosunku do N. T. (dalej także: strona, skarżący) decyzję Nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w łącznej wysokości 120 297,86 zł. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w K. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji. Następnie dnia 17 czerwca 2014 r. do Urzędu Skarbowego [...] został skierowany tytuł wykonawczy w celu przymusowego ściągnięcia należności. Wnioskiem z dnia 20 sierpnia 2014 r. strona zwróciła się do Dyrektora [...]OR ARiMR w K. o rozłożenie na raty należności wynikających ze wskazanej wyżej decyzji, a także o nienaliczanie odsetek. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że nie prowadzi już działalności rolniczej, a prowadzona działalność gospodarcza nie przynosi dochodów. Jednocześnie poinformował, że ma do spłaty dwa kredyty bankowe. Pismem z dnia 2 września 2014 r. organ zwrócił się do strony o sprecyzowanie wniosku w zakresie wskazania, czy dotyczy on rozłożenia na raty należności, czy umorzenia odsetek. Odpowiadając na powyższe wezwanie strona sprecyzowała, że wnosi o całkowite umorzenie należności wynikających z ww. decyzji. Opisano również sytuację materialną, z której wynika, że jest właścicielem 3 działek rolnych w Z., ocenionych jako nieużytki bez wartości materialnej, a także 5 działek rolnych w miejscowości W., także określonych jako nieużytki. Ponadto strona jest właścicielem działki w miejscowości B., której jednak nie uprawia. Poza tym wskazano na brak innego majątku, poza samochodem osobowym rocznik 1998 r. Dyrektor [...]OR ARiMR w K., działając w imieniu Prezesa ARiMR, decyzją z dnia [...] września 2014 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. 2013 poz. 267; dalej k.p.a.) oraz § 3 ust. 1 pkt 5, § 4 ust. 1, § 6 i § 9 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. 2010 nr 258 poz. 1747; dalej: Rozporządzenie) w zw. z art. 8 ust. ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tj. Dz. U. 2014 poz. 1438) odmówił umorzenia należności ustalonej decyzją nr [...] z dnia [...] września 2013 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że w oparciu o przepisy Rozporządzenia podstawa do umorzenia przez Prezesa ARiMR wskazanej należności pieniężnej występuje, gdy zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności (§ 3 ust. 1 pkt 5). Na podstawie przedstawionej przez stronę sytuacji majątkowej organ ocenił, że sama potencjalna wartość wskazanych działek stanowi podstawę do przyjęcia, że w toku postępowania egzekucyjnego uzyska się kwotę przekraczającą koszty jej egzekucji. Ponadto wskazano, że strona nie spełnia również warunków obligatoryjnego umorzenia, określonych w § 4 Rozporządzenia, mówiącego, iż możliwe jest to w przypadku, o ile należność w ramach jednego programu pomocy nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1913/2006 z dnia 20 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania agromonetarnego systemu dla euro w rolnictwie i zmieniającym niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. UE L 365 z 21.12.2006, str. 52, z późn. zm.). Organ wskazał, że przyznana skarżącemu kwoty przekraczają wskazaną wartość. Zatem stwierdzono brak podstaw do umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich, wobec czego orzeczono o odmowie uwzględnienia wniosku. Strona wniosła odwołanie od decyzji, w którym wniosła o jej uchylenie i uwzględnienie wniosku o umorzenie, podtrzymując argumenty o niemożliwości uiszczenia orzeczonej kwoty. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Dyrektora [...]OR ARiMR w K.. W uzasadnieniu Minister wskazał, że kwestię umarzania należności regulują przepisy Rozporządzenia, które wymieniają przypadki, w których możliwe jest jego dokonanie. Zgodnie z przedstawionym przez stronę stanem majątkowym, nie spełnia on wymienionych przez organ I instancji wymogów, wobec czego nie ma możliwości uwzględnienia wniosku. Minister podkreślił przy tym, że wskazywana przez stronę trudna sytuacja materialna nie została wymieniona jako podstawa umorzenia w Rozporządzeniu, stąd brak jest możliwości uwzględnienia wniosku. Jednocześnie pouczył, że strona może skorzystać z instytucji rozłożenia na raty lub odroczenia terminu płatności przedmiotowych należności. N. T. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, domagając się uchylenia decyzji oraz uwzględnienia jego wniosku o umorzenie należnych płatności. W uzasadnieniu zarzucił organom naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i 2 oraz art. 80 k.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 – dalej: p.p.s.a.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego pod kątem zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Jednocześnie, zgodnie z przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonego postanowienia ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu (patrz: T. Woś - Postępowanie sądowo-administracyjne, Warszawa 1996 r., str. 224). W tym celu Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Biorąc pod rozwagę przytoczone podstawowe zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest rozstrzygnięcie dotyczące odmowy umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, do zwrotu której zobowiązano skarżącego ostateczna decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. Nr [...] z dnia [...] września 2013 r. Kwestia umarzania należności wynikających z pobrania kwot pochodzących ze środków m. in. z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji, Europejskiego Funduszu Rolniczego Rozwoju Obszarów Wiejskich, jak również krajowych środków publicznych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z tych funduszy, jest uregulowana w powoływanym już wyżej Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. W paragrafie 3 ust. 1 Rozporządzenia zawarto umocowanie dla Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i Prezesa Agencji Rynku Rolnego do umarzania w całości lub w części należności z tytułu wypłaconych przez te agencje środków w ramach ww. funduszy, jeżeli wystąpi jedna z następujących przesłanek: 1. należności nie odzyskano w wyniku zakończonego postępowania likwidacyjnego albo upadłościowego; 2. dłużnik będący osobą fizyczną zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiając ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiając przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzedzającym umorzenie, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" do celów naliczania odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych; 3. dłużnik będący osobą prawną został wykreślony z Krajowego Rejestru Sądowego przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie; 4. kwota należności nie przekracza wartości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5. zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności; 6. postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. W niniejszej sprawie z uwagi na okoliczności stanu faktycznego organy badały spełnienie przesłanki zawartej w pkt 5. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego, jest on właścicielem działek rolnych o łącznej powierzchni 1,20 ha. Powołując się na średnią cenę gruntów ornych w obrocie prywatnym w woj. małopolskim w II kwartale 2014 r., wg GUS, wartość nieruchomości bez naniesień wynosi ok. 31941,00 zł (tj. 1,20 ha x 26 617,5 zł = 31 941,00). Następnie organy wskazały, że koszty postępowania egzekucyjnego w administracji w stosunku do kwoty ww. należności określone zostały w formie procentowej wysokości kosztów (tj. opłata manipulacyjna w wysokości 1% oraz opłata za czynności egzekucyjne pobierana w wysokości od 4% do 8% w zależności od rodzaju dokonanego zajęcia) w stosunku do egzekwowanej należności, z zastrzeżeniem minimalnej kwoty w odniesieniu do każdej czynności podjętej przez egzekutora. Stąd też założenie organów, iż sama wartość wskazanych przez skarżącego nieruchomości, wystarczy na pokrycie, co należy podkreślić, kosztów dochodzenia i egzekucji przedmiotowej należności. Przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 5 odnosi się bowiem jedynie do tych kosztów, a nie do całości należności. Innymi słowy, dla spełnienia tej przesłanki nie ma bezpośredniego znaczenia wysokość zobowiązania, jakie ma być dochodzone w postępowaniu egzekucyjnym, jak również możliwość zaspokojenia tych należności z majątku zobowiązanego. Istotne jest natomiast, czy koszty przeprowadzenia egzekucji z majątku nie będą wyższe, niż odzyskane w tej drodze należności. Jak zauważyły w decyzjach organy obu instancji, ww. przesłanki umorzenia należności wskazane w Rozporządzeniu nie obejmują sytuacji materialnej strony wnoszącej o umorzenie należności. Stąd brak jest możliwości po stronie organów uwzględnienia okoliczności podnoszonych przez skarżącego, albowiem wobec obowiązku działania na podstawie przepisów prawa, wynikającego z art. 6 k.p.a., nie mogą one niejako "dodawać" instytucji w przepisach nieprzewidzianych. Za niezasadne należy uznać zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia art. 77 § 1 i 2 oraz art. 80 k.p.a. Organ oparł się bowiem na przedstawionych przez skarżącego danych dotyczących jego stanu majątkowego i w kontekście tych informacji dokonał oceny w zakresie, na jaki pozwalały mu przepisy obowiązującego w materii umorzenia przedmiotowych należności prawa. Jeszcze raz należy przy tym podkreślić, że okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej skarżącego nie stanowiły – albowiem nie mogły – bezpośredniej podstawy dla podjęcia decyzji o umorzeniu lub nie, a jedynie pozwalały na dokonanie oceny dotyczącej zasadności podejmowania postępowania egzekucyjnego. Na marginesie Sąd zauważa, że organy sugerowały skarżącemu możliwość skorzystania z innych ulg w spłacie orzeczonych należności, wskazując na uregulowaną w § 7 instytucję odroczenia terminu spłaty całości lub części należności lub rozłożenia ich płatności na raty, podnosząc, że okoliczności dotyczące jego stanu majątkowego mogą mieć większą wagę w rozpoznawaniu takiego wniosku. Sąd nie dopatrzył się naruszeń przepisów proceduralnych oraz prawa materialnego w stopniu uzasadniającym uchylenie decyzji. Z tych względów, w oparciu o art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę.