V SA/Wa 1619/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, asesor WSA - Marta Laskowska (spr.), Protokolant - Rafał Dul, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2007 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz umorzenie postępowania w części dotyczącej należności finansowanych przez płatnika składek za pracownika 1. uchyla zaskarżoną decyzję w zakresie umorzenia postępowania w części dotyczącej należności finansowanych przez płatnika składek za pracownika; 2. w pozostałej części skargę oddala. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. działający z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Dyrektor ZUS Oddział w [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa oraz art. 83 ust. 4 i art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych po rozpoznaniu wniosku B. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy uchylił w całości decyzję z dnia [...] grudnia 2006 r. w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych i Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego i postanowił: 1/ na podstawie art. 105 § 1 kpa umorzyć postępowanie w części dotyczącej należności finansowanych przez płatnika składek za pracownika za okres od 08.2001 r. do 06.2003 r. na kwotę [...] zł ponieważ art. 28 ust. 2 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie dopuszcza umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnianych pracowników; 2/ umorzyć należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika na własne ubezpieczenie społeczne na kwotę [...] zł, w tym - na ubezpieczenie społeczne - za okres od 05.1999 r. do 06.2003 r. w kwocie ogółem [...] zł. w tym: z tytułu składek -[...] zł oraz odsetek liczonych na dzień [...].10.2006 r. - [...] zł. - na ubezpieczenie zdrowotne - za okres od 05.1999 r. do 06.2003 r. w kwocie ogółem [...] zł. w tym: z tytułu składek - [...] zł oraz odsetek liczonych na dzień [...] .10.2006 r. -[...] zł. - na Fundusz Pracy - za okres od 09.1999 r. do 06.2003 r. w kwocie ogółem [...] zł. w tym: z tytułu składek -[...] zł oraz odsetek liczonych na dzień [...] .10.2006 r. -[...] zł. Rozstrzygnięcia organu zapadły w następującym stanie faktycznym. Decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w oparciu o przepis art. 28 ust. 3 a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz.887 ze zm.) oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 114, poz.1365) odmówił umorzenia na wniosek B. M. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy za okres od maja 1999 r. do czerwca 2003 r. w ogólnej kwocie [...] zł. Jednocześnie umorzył postępowanie w części dotyczącej należności finansowanych przez płatnika składek za pracownika za okres od 08.2001 r. do 06.2003 r. na kwotę [...] zł wraz z odsetkami w wysokości [...] wyliczone na dzień [...] .10.2006 r. jako bezprzedmiotowe. Z powyższą decyzją nie zgodziła się B. M., składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Rozpoznając powyższy wniosek organ w dniu [...] kwietnia 2007 r. wydał decyzję, którą uchylił w całości decyzję z dnia [...] grudnia 2006 r. i na podstawie art. 105 § 1 kpa umorzył postępowanie w części dotyczącej należności finansowanych przez płatnika składek za pracownika oraz umorzył należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika na własne ubezpieczenie społeczne W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz.887 ze zm.) ZUS może umorzyć należności z tytułu składek tylko w przypadku całkowitej ich nieściągalności. Przepis ten z uwagi na zapis art. 30 w/w ustawy odnosi się tylko do składek w części finansowanej przez płatnika, nie ma natomiast zastosowania do składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, które są potrącane z ich wynagrodzeń za pracę i które odwołujący miał obowiązek co miesiąc przekazywać do ZUS. Odnosząc się do umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika organ uznał, że B. M. wykazała, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawi ją niezbędnych potrzeb życiowych, tym samym organ uznał za spełniony szczególny przypadek określony w § 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. i dało to podstawę do zmiany stanowiska organu w tym zakresie. Skargę na decyzję z dnia [...] kwietnia 2007 r. w części dotyczącej umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego dotyczącej należności finansowanych przez płatnika składek za pracownika złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie B. M. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 28 w związku z art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych i wskazała, że ograniczenia dotyczące umarzania składek nie przewidują innych wyłączeń uniemożliwiających zastosowanie umorzenia w stosunku do składek finansowanych przez płatnika. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, że stosownie do treści art. 13 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) wojewódzkie sądy administracyjne są powołane do rozpoznawania wszystkich spraw sądowoadministracyjnych z wyjątkiem tych spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego, a właściwym miejscowo do rozpoznania w/w spraw jest ten wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Ponadto podkreślić należy, że ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez wojewódzki sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia będącego przedmiotem tej oceny pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego oraz pod względem zgodności z przepisami postępowania administracyjnego. W tym miejscu należy także podkreślić, że stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną. Oczywiście Sąd nie może orzec na niekorzyść skarżącego chyba, że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji (art. 134 § 2 ww. ustawy). W niniejszej sprawie sąd badając legalność zaskarżonej decyzji, uchylił ją w zakresie umorzenia postępowania w części dotyczącej należności finansowanych przez płatnika składek za pracownika. Pod pojęciem tym należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). Przepisy zaś, między innymi o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się odpowiednio do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.). Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wymienione wyżej należności umarzane być mogą tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 tego artykułu. W art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. przewidziano natomiast możliwość umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis określone zostały w § 3 rozporządzenia o umarzaniu składek. Zarówno z akt sprawy, jak i z treści obu wydanych w niniejszej sprawie decyzji wynika, że dotyczyły one nie tylko składek obciążających skarżącą jako osobę prowadzącą działalność gospodarczą, ale także składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. Zgodnie zaś z art. 30 u.s.u.s. do składek tych nie stosuje się art. 28 i 29. Zaskarżona decyzja z dnia [...] kwietnia 2007 r. oraz poprzedzającą ją decyzja z dnia [...] grudnia 2006 r. wydane jednak zostały z naruszeniem art. 28 ust. 1 w zw. z art. 24 ust. 2 i art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, w części dotyczącej odmowy umorzenia odsetek z tytułu zaległości w uiszczeniu składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. We wskazanych decyzjach przyjęto bowiem wykładnię art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, która nie znajduje, w ocenie Sądu, uzasadnienia w powołanej ustawie. Zgodnie z art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29 ustawy. Z cytowanego przepisu wynika zatem, iż art. 28, traktujący o umarzaniu należności z tytułu składek, nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących ich płatnikami. Organy orzekające w sprawie nie uwzględniły jednak okoliczności, iż omawiany przepis art. 28 dotyczy umarzania nie tylko samych składek, lecz należności z tytułu składek, które to pojęcie, według art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, obejmuje składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę. Jednoznaczna deklaracja ustawodawcy, zawarta w art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dotycząca sposobu rozumienia pojęcia "należności z tytułu składek", nakazuje przyjąć, iż art. 30 ustawy wyłącza stosowanie art. 28 wobec jedynie składek, nie wyłącza natomiast dopuszczalności rozważania przez organy orzekające zastosowania art. 28 wobec pozostałych elementów składających się na ustawowo zdefiniowane pojęcie "należności z tytułu składek", w tym odsetek. Błędnie zatem organy orzekające w sprawie przyjęły, iż art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wyklucza dopuszczalność zastosowania art. 28 ustawy wobec należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych, w części dotyczącej odsetek za zwłokę w ich uiszczeniu. Mogło to mieć wpływ na wynik sprawy, ponieważ organy orzekające nie rozważyły spełnienia warunków określonych w art. 28 ust. 3 pkt 4 ustawy wobec odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne (stosownie do art. 32 ustawy) finansowanych przez ubezpieczonych, zwłaszcza, iż uiszczenie odsetek lub ich umorzenie nie ma wpływu na przyszły wymiar świadczenia emerytalnego ubezpieczonych, jak wskazały to organy orzekające wobec samych składek. Jednocześnie stwierdzić należy, iż decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozstrzygająca wniosek o umorzenie zaległości jest tzw. decyzją uznaniową, a nie decyzją związaną. Mimo zaistnienia przesłanek do umorzenia zaległości organ administracji może, ale nie musi wydać decyzję o umorzeniu zaległości. Sądowa kontrola decyzji w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek polega wyłącznie na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy. Sąd administracyjny kontrolując decyzję odmawiającą umorzenia zaległości nie posiada natomiast kompetencji do nakazania organowi administracji, by zaległości te umorzył. Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2000 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.