V SA/Wa 1619/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Ewa Wrzesińska-Jóźków, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska (spr.), Asesor WSA - Joanna Gierak-Podsiadły, Protokolant - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi H. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia ... kwietnia 2008 r. nr ... w przedmiocie zgłoszenia sprzeciwu na wydanie zezwolenia na nabycie nieruchomości 1. uchyla postanowienia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia ... czerwca 2008r. o numerze ... oraz z dnia 2 czerwca 2008r. o tym samym numerze 2. uchyla zaskarżone postanowienie 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz H. . kwotę ... (... złotych) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi datowanej na 29 kwietnia 2008 r. i wniesionej 2 maja 2008 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez ... jest postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z ... kwietnia 2008 r., nr ... utrzymujące w mocy postanowienie własne z ... stycznia 2008 r. nr ... wydane w przedmiocie sprzeciwu na wydanie zezwolenia na nabycie nieruchomości rolnych. Stan sprawy przedstawia się następująco. ... wystąpił do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z wnioskiem (zawartym w piśmie datowanym na 28 września 2007 r.) o wydanie zezwolenia na rozszerzenie wspólności majątkowej małżeńskiej w taki sposób, aby majątek osobisty żony ... składający się z działek rolnych o numerach geodezyjnych: ... położonych w ..., gmina ..., woj. ... stał się ich majątkiem wspólnym na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji pismem z ... stycznia 2008 r. zwrócił się do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o zajęcie stanowiska w sprawie wniosku strony. Postanowieniem z ... stycznia 2008 r. nr ... Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi działając na podstawie art. 106 § 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm. ], dalej: k.p.a. oraz art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców [t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 167, poz. 1758 z późn. zm.], dalej: ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców zgłosił sprzeciw na wydanie zezwolenia na nabycie przez cudzoziemca wyżej wskazanych nieruchomości rolnych. W uzasadnieniu postanowienia Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że plan zagospodarowania przestrzennego dla przedmiotowych nieruchomości stracił ważność, zaś według danych z ewidencji gruntów ww. nieruchomości stanowią grunty orne, łąki, pastwiska i rowy oraz grunty zabudowane i niewielką powierzchnię nieużytków. Minister Rolnictwa zauważył, iż cudzoziemiec zawarł związek małżeński z obywatelką Polski, ale zamieszkuje na stałe w .... Wyjaśnił także, iż plany wnioskodawcy co do użytkowania gruntów są przyszłe i niepewne, a preferowanym nabywcą jest rolnik indywidualny będący właścicielem lub dzierżawcą nieruchomości rolnych, prowadzący osobiście gospodarstwo rolne, mający kwalifikacje rolnicze, zamieszkały w gminie, na obszarze której położona jest chociaż jedna z nieruchomości wchodzących w skład tego gospodarstwa. Wnioskodawca w piśmie z 29 stycznia 2008 r. zawarł wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i podniósł, że w ... r. jego żona (obecnie zamieszkująca w gminie sąsiadującej z gminą ..) nabyła około ... ha gruntów rolnych, na których utworzyła gospodarstwo rolne i od tego roku jest ona polskim rolnikiem. W 2005 r. małżonkowie wspólnie rozpoczęli budowę siedliska na terenie wsi ..., gdzie planują wspólnie zamieszkać w nowo wybudowanym domu. Na potwierdzenie powyższego wnioskodawca na fakt przyznania żonie dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych oraz na związane z tym kontrole. Rozpoznając sprawę ponownie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z ... kwietnia 2008 r. nr ... - wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 i art. 144 k.p.a. oraz art. 1 ust. 1 ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców - utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Organ podtrzymał argumenty wskazane w zaskarżonym postanowieniu i stwierdził, iż wszystkie przedstawione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy okoliczności odnoszą się do działalności żony wnioskodawcy, a zatem nie uzasadniają potrzeby nabycia przez niego przedmiotowych nieruchomości, gdyż nie przebywa on w Polsce, nie prowadzi działalności rolniczej ani też nie podjął żadnych kroków w tym kierunku. Na powyższe postanowienie cudzoziemiec w dniu 2 maja 2008 r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W motywach skargi strona powtórzyła argumenty i zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z ... czerwca 2008 r. Nr ... wydanym na podstawie art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. wznowił postępowanie zakończone postanowieniem własnym z dnia ... kwietnia 2008 r. z uwagi na treść art. 24 §1 pkt 5 k.p.a. Postanowieniem z ... czerwca 2008 r. Nr ... Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił postanowienie własne z dnia ... kwietnia 2008 r. z uwagi na przesłankę do wznowienia postępowania oraz utrzymał w mocy postanowienie własne z ... stycznia 2008 r. z racji braku nowych okoliczności przemawiających za uwzględnieniem wniosku cudzoziemca. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej: p.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie Sąd uwzględnił okoliczności, które nie zostały w niej podniesione. Możliwość taką stwarza art. 134 § 1 p.p.s.a stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. ,,b-- p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W myśl dyspozycji art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W przedmiotowej sprawie po wszczęciu postępowania sądowoadministracyjnego - złożeniu skargi za pośrednictwem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi - tenże organ uruchomił tryb nadzwyczajnej kontroli aktu administracyjnego poprzez wydanie postanowienia z ... czerwca 2008 r. o wznowieniu postępowania administracyjnego. Wprawdzie faktycznie występowała w sprawie przesłanka wznowieniowa z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., jednak należy stwierdzić, iż postępowanie sądowoadministracyjne i nadzwyczajne postępowanie administracyjne stanowią tryby konkurencyjne. Ustawodawca przyznaje w tym wypadku pierwszeństwo drodze administracyjnej, gdyż w art. 56 p.p.s.a. przewidziane zostało, iż w razie wniesienia skargi do sadu po wszczęciu postępowania administracyjnego w celu zmiany, uchylenia, stwierdzenia nieważności aktu lub wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności aktu lub wznowienia postępowania, postępowanie sądowe ulega zawieszeniu. Jest to przepis szczególny, który jako taki nie może być stosowany rozszerzająco. Z jego brzmienia wynika wprost, że tylko wtedy zawiesi się postępowanie sądowe, kiedy skarga została złożona po dacie wszczęcia nadzwyczajnego postępowania administracyjnego. W przedmiotowej sprawie taki przypadek nie zachodzi. Skarżący najpierw wniósł skargę, a organ po tej dacie wszczął nadzwyczajne postępowanie administracyjne w sprawie. W tych okolicznościach pierwszeństwo rozpoznania miała skarga cudzoziemca. Jest to utrwalony pogląd prawny w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 lipca 1984 r. - III SA 508/84, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 lutego 2006 r. sygn. akt II SAB 148/05), że po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego wykluczona jest możliwość wszczęcia nadzwyczajnego postępowania administracyjnego w danej sprawie. Jeśli w skardze przytoczone są zarzuty będące podstawą do uchylenia decyzji w trybie wznowienia postępowania - organ może jednak na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a. wszcząć postępowanie w sprawie wznowienia postępowania i uwzględnić skargę. Wydanie decyzji przez organ w trybie art. 54 p.p.s.a. oznacza uwzględnienie skargi w całości. W skardze złożonej w niniejszej sprawie brak zarzutów dotyczących omawianej przesłanki wznowieniowej, a zatem nie wystąpił warunek konieczny dla wznowienia postępowania przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi i orzekania w trybie art. 54 p.p.s.a. Organ orzekał poza trybem art. 54 p.p.s.a. Z tej przyczyny i na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd uchylił postanowienia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia ... czerwca 2008 r. oraz z dnia ... czerwca 2008 r. W konsekwencji powyższego uchylenia w obrocie prawnym powróciło do obrotu prawnego postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia ... kwietnia 2008 r. utrzymujące w mocy postanowienie własne w przedmiocie zgłoszenia sprzeciwu na wydanie zezwolenia na nabycie nieruchomości. W tym miejscu Sąd wskazuje na wspomnianą powyżej przesłankę wznowieniowa przewidzianą w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Zgodnie z przytoczonym przepisem pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Sąd w składzie orzekającym w sprawie podziela pogląd wyrażony w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2007 r. sygn. akt II GPS 2/06, iż "Skoro prawo do ponownego rozpatrzenia sprawy przez ten sam organ jest wyjątkiem od klasycznego modelu postępowania odwoławczego, to zgodnie z zasadą exceptiones non sunt extentendae wyjątku tego nie można interpretować rozszerzająco, a tym bardziej nie można go przenosić na inne instytucje postępowania, jak np. wyłączenie pracownika. Zawsze więc tam, gdzie dochodzi do ponownego rozpatrzenia wniosku przez ten sam organ (art. 127 § 3 k.p.a.) trzeba bezwzględnie oceniać, czy jest możliwe zastosowanie przesłanki wyłączenia pracownika przewidzianej w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Dokonując tego, należy przez pracownika rozumieć osoby zatrudnione w urzędzie organu na podstawie stosunku pracy umocowanego do wydawania decyzji z upoważnieniem indywidualnym bądź z mocy prawa". Z powyższej przyczyny i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. Sąd orzekł jak w pkt 2 wyroku. O kosztach orzeczono w pkt 3 na podstawie art. 200 p.p.s.a. Z uwagi na fakt, iż uchylenie postanowień nastąpiło z powodu uchybień proceduralnych dotyczących stanu faktycznego sprawy, przedwczesnym byłoby dokonywanie oceny zastosowania przepisów o charakterze materialnoprawnym.