V SA/Wa 1624/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Cezary Kosterna, Sędzia WSA - Artur Kot (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. - Agnieszka Małyszko, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2015 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty należności pieniężnej z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2014 r. nr [...]. 1. Zaskarżoną decyzją z [...] lutego 2015 r., w wyniku rozpatrzenia wniosku J. P. (dalej: "skarżący") o ponowne rozpatrzenie sprawy, Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej: "GITD") utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] października 2014 r. Przedmiotem tych decyzji była odmowa rozłożenia na raty grzywny w wysokości [...] zł nałożonej na skarżącego mandatem karnym kredytowanym seria [...] numer [...]. Jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji GITD wskazał przepisy art. 55, art. 57 pkt 3, art. 60 i art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 885 ze zm.; dalej: "u.f.p."), a także art. 127 § 3 oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.; dalej: "Kpa"). 2. Stan faktyczny. Pismem z [...] września 2014 r. skarżący złożył wniosek o rozłożenie na raty kwoty [...] zł wynikającej z mandatu karnego kredytowego. Pismem z [...] września 2014 r. GITD wezwał skarżącego do: uiszczenia opłaty skarbowej za wydanie decyzji administracyjnej, złożenia oświadczenia o majątku, dochodach i źródłach utrzymania na załączonym formularzu, sporządzenia zestawienia o dochodach i wydatkach skarżącego za ostatnie 3 miesiące, a także przesłania innych dokumentów mogących mieć znaczenie dla sprawy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący złożył wypełnione i podpisane oświadczenie, w którym wykazał między innymi swój stan rodzinny (żona i pełnoletni syn), składniki posiadanego majątku, a także wysokość dochodów skarżącego za ostatnie 3 miesiące ([...] zł) i jego syna ([...] zł za rok ubiegły). Skarżący wymienił także wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Załączył nadto dowód uiszczenia opłaty skarbowej w żądanej przez GITD wysokości ([...] zł) oraz kopie informacji o dochodach za 2013 r. (PIT – 11). Decyzją z [...] października 2014 r. GITD odmówił skarżącemu rozłożenia na raty należności wynikającej z mandatu karnego kredytowego, gdyż skarżący nie przedstawił należycie sytuacji majątkowej swojej rodziny, uniemożliwiając tym samym organowi ustalenie, czy w skarżący posiada wolne środki, które mógłby przeznaczyć na spłatę "przedmiotowej grzywny w ratach". Pouczył nadto skarżącego o zasadach towarzyszących rozpoznawaniu wniosków "w przedmiocie ulg" i konsekwencji nałożonej na niego grzywny. Skarżący wystąpił o ponowne rozpatrzenie jego sprawy, gdyż jego dochody nie pozwalają "na zapłacenie całej kwoty". Wskazał nadto na okoliczności towarzyszące nałożeniu na niego grzywny za wykroczenie drogowe. Zaskarżoną decyzją GITD utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] października 2014 r., odmawiającą skarżącemu rozłożenia na raty należności wynikające z mandatu karnego kredytowego, gdyż skarżący nie wykazał, że posiada wolne środki w budżecie domowym pozwalające na spłatę należności publicznoprawnej w systemie ratalnym. Dodał, że ustalone do spłaty raty muszą być dostosowane do możliwości płatniczych dłużnika. Wskazał na konstrukcję uznania administracyjnego wynikającą z art. 57 u.f.p., a także odniósł się do pojęć "uzasadniony interes Skarbu Państwa" oraz "względy społeczne i gospodarcze". Zauważył że skarżący dysponuje majątkiem znacznie większym od należności z tytułu grzywny. Nie zachodzi więc obawa, że w postępowaniu egzekucyjnym wierzyciel nie zostanie zaspokojony. 3. Postępowanie sądowe. 3.1. Skarżący pismem z [...] marca 2015 r. wniósł skargę na ostateczną decyzję GITD do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej także jako: "Sąd" lub "WSA"). Wyjaśnił, że osiąga dochody w różnej wysokości jako kierowca zatrudniony w prywatnym przedsiębiorstwie transportowym. Ich wysokość uzależniona jest od ilości przejechanych kilometrów. Oświadczył, że nie posiada możliwości jednorazowej spłaty należności w wysokości [...] zł. Dodał, że żona cierpi na chorobę nowotworową, a syn studiuje. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego do jego majątku może zaś doprowadzić do utraty samochodu, który jest mu niezbędny celem dojazdów do pracy, którą wykonuje jako kierowca także w godzinach nocnych. 3.2. W odpowiedzi na skargę GITD wystąpił o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie. 4.1. Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się zatem do zbadania, czy organy administracji (podatkowe) w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w sposób przewidziany w art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: "u.p.p.s.a."). Dodać należy, że zgodnie z art. 134 § 1 u.p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. 4.2. Na proces stosowania prawa składa się szereg etapów i elementów. I tak, w pierwszej kolejności organ stosujący prawo powinien zidentyfikować odpowiednią normę prawa materialnego, której zastosowanie może wchodzić w rachubę odnośnie rozpatrywanej sprawy. Następnie poprzez dokonanie wykładni tej normy, winien zrekonstruować jej treść i w oparciu o wynikające stąd wnioski, stwierdzić ustalenie, jakich faktów jest konieczne z punktu widzenia zastosowania tej normy. Ustalenie tych faktów winno nastąpić według reguł prawa procesowego, a zwłaszcza tych reguł, które dotyczą postępowania dowodowego. Końcowym etapem jest dokonanie subsumcji, czyli przyporządkowanie ustalonego stanu faktycznego do hipotezy normy prawa materialnego. Rolą Sądu pierwszej instancji jest zaś kontrola prawidłowości tego działania, z uwzględnieniem przepisów art. 134 i art. 145 u.p.p.s.a. 4.3. W rozpoznawanej sprawie spór dotyczy decyzji GITD odmawiających skarżącemu rozłożenia na raty bezspornej należności w kwocie [...] zł z tytułu grzywny nałożonej mandatem karnym kredytowym. GITD uznał, że skarżący nie wykazał, iż spełnione zostały przesłanki do udzielenia ulgi w spłacie należności. Głównym motywem odmowy rozłożenia na raty należności było przyjęcie przez organ, że skarżący nie osiąga dochodów w wysokości pozwalającej na spłatę należności publicznoprawnej ([...] zł) w systemie ratalnym. Skarżący wskazuje zaś na swoją trudną sytuację rodzinną i finansową, która uniemożliwia mu jednorazową spłatę należności. Z jego argumentacji wynika, że jest w stanie spłacić należność w systemie ratalnym. Wskazuje także na niebezpieczeństwo utraty pracy w związku z ewentualnym postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym do jego majątku. 5.1. Ramy prawne. Zgodnie z treścią art. 57 pkt 3 u.f.p., na wniosek dłużnika płatność całości lub części należności może zostać rozłożona na raty w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi dłużnika oraz uzasadnionym interesem Skarbu Państwa. Należności pieniężne mające charakter cywilnoprawny, przypadające organom administracji rządowej, państwowym jednostkom budżetowym i państwowym funduszom celowym, mogą być umarzane w całości albo w części lub ich spłata może być odraczana lub rozkładana na raty (art. 55 u.f.p.). Stosownie do treści art. 60 pkt 7 powołanej wyżej ustawy, środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publiczno-prawnym są w szczególności dochody pobierane przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw. Zgodnie z art. 64 ust. 1 u.f.p., właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60. 5.2. Zdaniem Sądu, zarówno zaskarżona, jak i poprzedzająca ją decyzja, zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 50 § 1, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 Kpa, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik rozpoznawanej sprawy. GITD pochopnie przyjął bowiem, że skarżący nie będzie w stanie spłacać należności z tytułu grzywny w systemie ratalnym. Nie zebrał materiału dowodowego, którego ocena uzasadniałaby zasadność powyższego twierdzenia. Nie ustalił nawet ram czasowych, w których skarżący deklarowałby spłatę należności, a tym samym wysokości poszczególnych rat. Pominął fakt, że skarżący w odpowiedzi na wezwanie organu uiścił wymagana opłatę skarbową, która to okoliczność świadczy o pewnych możliwościach płatniczych skarżącego. Nie odniósł się do dowodu złożonego przez skarżącego w postaci informacji o dochodach żony skarżącego (PIT – 11 za 2013 r.). Pominął także okoliczność, którą zdaniem Sądu należy uznać za powszechnie znaną (notoria), że pracownicy zatrudnieni jako kierowcy otrzymują nie tylko wynagrodzenie za pracę (dochody) opodatkowane podatkiem dochodowym od osób fizycznych, ale także inne składniki dotyczące wynagrodzenia za pracę, które nie podlegają opodatkowaniu tym podatkiem (przykładowo diety) i nie są uwzględniane przez płatników w informacjach podatkowych (PIT – 11) oraz zeznaniach podatkowych składanych przez podatników (PIT – 36 lub PIT – 37). Tym samym organ nie ustalił możliwości płatniczych skarżącego. Bezpodstawnie odmówił zatem wiarygodności skarżącemu, który składając wniosek o rozłożenie na raty należności z tytułu grzywny deklarował co do zasady możliwość spłaty przedmiotowej należności w systemie ratalnym. Obowiązkiem organu było zatem stworzyć skarżącemu możliwość rozwiania powyższych wątpliwości oraz zadeklarowania wysokości poszczególnych rat poprzez ponowne zastosowanie art. 50 § 1 Kpa. Pierwsze wezwanie skierowanie przez GITD do skarżącego nie było bowiem wystarczająco precyzyjne. Uznać zatem należy, że stan faktyczny rozpoznawanej sprawy nie został ustalony w sposób umożliwiający prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 57 pkt 3 ustawy o finansach publicznych. Dodać warto, że w interesie Skarbu Państwa leży stworzenie dłużnikowi możliwości dobrowolnej spłaty należności w systemie ratalnym, bez konieczności angażowania aparatu administracyjnego w celu ich wyegzekwowania. W realiach rozpoznawanej sprawy GITD naruszył granice uznania administracyjnego, stanowiące podstawę przy wydawaniu decyzji dotyczących ulg w spłacie należności pieniężnych o charakterze publicznoprawnym, w tym rozkładania na raty grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego, zgodnie z art. 57 pkt 3 w związku z przepisami art. 55, art. 60 pkt 7 oraz art. 64 ust. 1 u.f.p. 6. Skargę, która ma charakter opisowy, Sąd uznał za zasadną. Ponieważ skarżący nie postawił zaskarżonej decyzji GITD konkretnych zarzutów dotyczących naruszenia określonych przepisów prawa, Sąd uznał, że brak jest podstaw do dalszych rozważań dotyczących skargi. 7. Ponowie rozpoznając sprawę GITD obowiązany będzie uwzględnić powyższe rozważania i w pierwszej kolejności stworzyć skarżącemu możliwość zadeklarowania wysokości poszczególnych rat oraz ewentualnego rozwiania wątpliwości organu dotyczących możliwości płatniczych skarżącego, czyli związanych z podstawowymi okolicznościami faktycznymi, których prawidłowe ustalenie, także na podstawie oświadczenia dłużnika, umożliwia prawidłowe zastosowanie art. 57 pkt 3 u.f.p. 8. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak sentencji wyroku. O zwrocie kosztów Sąd nie orzekał, z uwagi na art. 210 § 1 u.p.p.s.a. (brak wniosku).