V SA/Wa 1640/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Sędzia WSA - Michał Sowiński, Asesor WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - Anna Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2008 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z uchybieniem terminu Uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - stosownie do treści art. 83 ust. 1 i 4 oraz art.123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007 r., Nr 11, poz.74 ze zm.) w zw. z art. 134 k.p.a. - stwierdził, iż wniosek K. Z. o ponowne rozpatrzenie sprawy został wniesiony z uchybieniem terminu. W uzasadnieniu wskazano, że decyzja objęta powyższym środkiem zaskarżenia została skarżącemu doręczona 31 stycznia 2008 r., zaś wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nadano w Urzędzie Pocztowym w dniu 15 lutego 2008 r. W skardze K. Z. wniósł o "przywrócenie terminu do ponownego rozpatrzenia sprawy o umorzenie należności z tytułu składek". Wskazał, że decyzję odebrał 1 lutego 2008 r. (po ponownym jej awizowaniu). Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przekazał zaś "znajomej", która nadała go listem poleconym w 3 dni później, tj. 15 lutego 2008 r. W odpowiedzi na skargę - żądając jej oddalenia - podniesiono argumenty zbieżne z motywami zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: I. Zgodnie z treścią art. 175 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej sądy administracyjne - podobnie jak powszechne, wojskowe i Sąd Najwyższy - zostały powołane do sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Z art. 184 tegoż aktu normatywnego wynika, że sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności publicznej obejmującej również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych organów administracji rządowej. Różnica pomiędzy sprawowaniem kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne a załatwianiem sprawy wynikającej z działalności administracji publicznej przez sądy powszechne jest dość oczywista. Te ostatnie bowiem przejmują sprawę wynikającą z działalności administracji publicznej do dalszego jej załatwienia; w przypadku zaś sądów administracyjnych sprawa, której przedmiot jest związany z działalnością organów administracji publicznej, nie przestaje być sprawą, której załatwienie należy cały czas do kontrolowanego przez Sąd organu. Sąd administracyjny bowiem dokonuje - w ramach sprawowanych funkcji orzeczniczych - kontroli (oceny) tej działalności. Sąd ten na skutek zaskarżenia aktu (decyzji, postanowienia) lub czynności, a także bezczynności organu administracji publicznej nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia; ma jedynie skontrolować i ocenić działalność tego organu. Nie może zatem - co do zasady - zastępować organu administracji publicznej i merytorycznie rozstrzygać sprawy. II. Określając zakres kognicji zauważyć należy, że sądy administracyjne, w tym wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako p.p.s.a.). Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią - bez wątpienia - sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy. Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Stopień zaś akceptacji owego działania organów administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa. III. W powyższym kontekście - stosownie do treści art. 145 § 1 ust.1-3 p.p.s.a. - należy zwrócić uwagę, iż nie każdy akt administracyjny, który dotknięty jest wadliwością automatycznie zostanie przez Sąd usunięty z obrotu prawnego. Ustawodawca bowiem przyjął, iż Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie (w całości lub w części) może tak orzec, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. III.1. Naruszenie prawa materialnego, o czym była wyżej mowa, polegać może zarówno na błędnej jego wykładni (np. wadliwym pojmowaniu jego treści lub znaczenia określonego przepisu) bądź na niewłaściwym jego stosowaniu (jest to tzw. błąd w subsumpcji, czyli podciągnięciu ustalonego stanu faktycznego pod hipotezę niewłaściwego przepisu). Skutkować ono będzie uchyleniem zaskarżonej decyzji (lub postanowienia) tylko wówczas, gdy miało to wpływ na wynik sprawy. W sytuacji zaś, gdy prawo - w powyższym zakresie - wprawdzie naruszono, lecz przy prawidłowym jego zastosowaniu treść zaskarżonego aktu administracyjnego byłaby taka sama, to Sąd skargę oddala. III.2. Uchylenie aktu administracyjnego z uwagi na naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego nastąpi w wypadku stwierdzenia przesłanek określonych w art. 145 §1 i art.145a §1 k.p.a. oraz w art.240 §1 Ordynacji podatkowej; skutkuje to uwzględnieniem skargi niezależnie od tego czy uchybienie miało jakikolwiek wpływ na wynik sprawy. III.3. Pozostałe naruszenia przepisów prawa formalnego (nie objęte konstrukcją wznowienia postępowania i stwierdzenia nieważności aktu administracyjnego) skutkują uchyleniem decyzji lub postanowienia wówczas, jeżeli naruszenie przepisów postępowania mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że ustawodawca nie wymaga od Sądu wykazania, że stwierdzone uchybienia realnie miały wpływ na wynik sprawy. Ta bowiem kwestia wyjaśniona zostanie definitywnie po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania wyjaśniającego przed właściwym organem administracji publicznej (po wydaniu wyroku przez Sąd). IV. Sąd - stosownie do treści art.145 §1 ust.2 p.p.s.a. - stwierdza nieważność aktu administracyjnego (w całości lub w części) jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 §1 k.p.a. lub innych przepisach, np. art.247 §1 Ordynacji podatkowej. Wówczas jest on zwolniony od poczynienia wcześniejszych ustaleń, iż ujawniona wada miała wpływ na wynik sprawy rozstrzyganej w postępowaniu administracyjnym. V. Sąd - w myśl art.145 §1 ust.3 p.p.s.a. - stwierdza wydanie aktu administracyjnego z naruszeniem prawa, o ile zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach. Będą to więc sytuacje, w których prima facie istnieją formalne podstawy do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu, jednakże inne względy procesowe (np. upływ czasu - art. 146 §1 i art.156 §2 k.p.a., zaistnienie nieodwracalnych skutków prawnych - art.156 §2 in fine) uniemożliwiają wzruszenie zaskarżonego aktu administracyjnego. VI. W powyższym kontekście wskazać trzeba, iż w sprawie wyczerpana została przesłanka uchylenia zaskarżonej decyzji w trybie art.145 §1 ust.1b) p.p.s.a., albowiem zaistniała sytuacja dająca podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego w rozumieniu art.145 §1 pkt. 5 k.p.a. Z akt administracyjnych wprawdzie wynika (vide k.146), że skarżacy decyzję otrzymał w dniu 31 stycznia 2008 r., a zatem formalnie składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w dniu 15 lutego 2008 r. uchybił terminowi do jego wniesienia, to z kolei z załączonej do akt sądowych kserokopii koperty wynika, iż przesyłkę awizowano powtórnie w dniu 1 lutego 2008 r. To ostatnie byłoby calkowicie zbyteczne gdyby nastąpiło skuteczne doręczenie tejże przesyłki w dniu wyżej wskazanym (tj. 31 stycznia 2008 r.). VII. W konsekwencji należało przyjąć, iż w sprawie wyszły "na jaw istotne nowe dowody istniejace w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który ją wydał", a więc została spełniona przesłanka do wznowienia postępowania w rozumieniu powołanego art. 145 §1 pkt.5 k.p.a. VIII. W trakcie uzupełniającego postępowania wyjaśniajacego należy zażądać złożenia oryginału dokumentu załączonego do akt sadowych (w formie kserokopii - k.3) i ustalić kto poczynił adnotację o awizowaniu przesyłki w dniu 1 lutego 2008 r., a następnie przesłuchać go w charakterze świadka (celem ustalenia okoliczności w jakich do tego doszło). Fakty tam ustalone należy następnie skonfrontować z treścią dokumentu potwierdzającego doręczenie przesyłki w dniu 31 stycznia 2008 r. (z rozważeniem możliwości przesłuchania w charakterze świadka osoby, która wpisała tam datę doręczenia) oraz twierdzeniami, które są prezentowane w skardze przez skarżącego. IX. Powyższe czynności pozwolą ustalić czy doszło do naruszenia terminu w zakresie złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. X. Dostrzec też trzeba, że przed wydaniem w sprawie decyzji nie zapewniono stronie możliwości skorzystania z treści art.10 k.p.a. Wskazać bowiem należy, że przepis ten stosuje się również wtedy, kiedy organ formalnie rozstrzyga sprawę. Uchybienie to stanowi przesłankę wznowienia postępowania w rozumieniu art. 145 §1 pkt 4 k.p.a. Mając na względzie powyższe należało - stosownie do treści art. 145 §1 ust.1b) p.p.s.a. - orzec jak w sentencji wyroku.