V SA/Wa 1640/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: - Małgorzata Leśniewska - po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy postanawia: odmówić przyznania R. P. prawa pomocy w żądanym zakresie. Skarżący R. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z rodzicami. Matka skarżącego otrzymuje rentę w wysokości 490 zł netto miesięcznie, natomiast ojciec rentę w wysokości 2072 zł netto miesięcznie. Skarżący wskazał, że prowadzona przez niego działalności gospodarcza przynosi straty. Jako zobowiązania i stałe wydatki skarżący wymienił spłatę kredytów w łącznej wysokości 1750 zł. Wykonując wezwanie referendarza sądowego skarżący przedstawił dokumenty źródłowe dotyczące stanu majątkowego m. in. wyciągi z rachunków bankowych, dokumentację medyczną rodziców, deklaracje VAT-7 za 2017 i 2018 dotyczące prowadzonej przez skarżącego działalności, fakturę VAT dotyczącą sprzedaży samochodu osobowego. Skarżący złożył również oświadczenie, że rodzina nie korzysta z pomocy finansowej innych osób lub instytucji. Dodatkowo wyjaśnił, że samochód osobowy sprzedał 9 maja 2017 r. za kwotę 10000 zł brutto a pieniądze ze sprzedaży przeznaczył na: wpłatę VAT, podatku, bieżące opłaty, raty kredytu oraz zaległości. Wskazał, że w 2018 r. "zaczął działać z firmą" ale przychody nie są wystarczające i konieczne jest wspieranie się kredytami chwilowymi. W myśl art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny (pkt 2). Z powyższych przepisów jednoznacznie wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. W orzecznictwie Naczelnego Sąd Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, iż z punktu widzenia art. 246 § 1 p.p.s.a. wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy należy do obowiązku ubiegającego się o przyznanie tego prawa (np. postanowienie NSA z 1 sierpnia 2017 r. sygn. akt II OZ 770/17 oraz postanowienie z dnia 29 marca 2017 r. sygn. akt II GZ 242/17), zaś z użycia w tym przepisie zwrotu "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r. sygn. akt I OZ 713/09). Ponadto w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. W postanowieniu z dnia 8 maja 2014 r. sygn. akt II OZ 423/14 Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu, bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (podobnie NSA w postanowieniu z dnia 25 kwietnia 2013 r., II FZ 237/13). Natomiast podstawową zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w postępowaniu – art. 199 p.p.s.a. Tym samym strona, która inicjuje postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów tego postępowania. Przerzucanie tego obowiązku na Skarb Państwa jest bowiem wyjątkiem (postanowienie NSA z dnia 15 marca 2011 r. sygn. akt I OZ 150/14). W przedmiotowej sprawie skarżący jest ustawowo zwolniony z obowiązku uiszczania kosztów sądowych na mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. e p.p.s.a. W ocenie referendarza sądowego, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) – w niniejszej sprawie kosztów profesjonalnego pełnomocnika. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że trzyosobowa rodzina utrzymuje się jedynie z miesięcznego dochodu netto w wysokości 2562 zł (renty rodziców), gdyż prowadzona przez skarżącego działalność przynosi straty. Zdaniem referendarza sądowego przedstawione przez skarżącego dokumenty źródłowe nie potwierdzają wykazywanej straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Od lutego 2018 r. w deklaracjach VAT-7 skarżący nie wykazuje zerowej podstawy opodatkowania, w lutym deklaracja dotyczyła kwoty 2439 zł, w marcu 3880 zł, zaś w kwietniu 2000 zł. Zauważenia ponadto wymaga, iż sprzedaż samochodu osobowego zgodnie z przedstawioną przez skarżącego fakturą została dokonana w maju 2018 r. a nie w maju 2017 r. Powyższe oznacza, że w miesiącu w którym został złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie, skarżący dysponował kwotą 10 000 zł z tytułu sprzedaży samochodu osobowego. Ponadto z przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych wynika, ze skarżący w maju 2018 r. wpłacił na konto Urzędu Skarbowego kwoty podatku podlegające wpłacie za miesiące luty, marzec i kwiecień 2018 r. oraz dokonał wpłat na rzecz banków i instytucji tytułem spłat pożyczek i kredytów w łącznej wysokości 5147,49 zł. Również w maju 2018 r. na konto bankowe skarżącego została wpłacona kwota 11 400 zł, natomiast w kwietniu kwoty 1722 zł, 396 zł, 886 zł, 2200 zł, 369 zł. Stan konta skarżącego na dzień 30 maja 2018 r. wynosił 4661,12 zł, natomiast stan konta jego rodziców na dzień 25 maja 2018 r. wynosił 5725,58 zł. Powyższe zestawienie kwot dotyczące dostępnych środków na rachunkach bankowych, operacji uznaniowych, czy też wysokości spłacanych rat pożyczek i kredytów nie pozwala na przyjęcie, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący nie jest pozbawiony środków do życia, ma zapewnione potrzeby mieszkaniowe, prowadzi działalność gospodarczą. Podkreślenia wymaga, że ani spłata rat kredytów, ani pożyczek nie może być traktowana priorytetowo w stosunku do obowiązków ponoszenia kosztów postępowania. W postanowieniu z dnia 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13 Naczelny Sąd Administracyjny odnosząc się do spłaty rat kredytu wskazał, iż prywatne zobowiązania finansowe nie mają pierwszeństwa przed zobowiązania publicznoprawnymi. Natomiast skoro wnioskodawca jest w stanie wygospodarować środki na spłatę rat kredytu w miesiącu maju w łącznej wysokości 5147,49 zł, to winien także pokryć koszty wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji postanowienia.