V SA/Wa 1648/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska - Szary, Sędzia WSA - Barbara Mleczko - Jabłońska, Sędzia WSA - Andrzej Kania (spr.), Protokolant - Agnieszka Groszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2008 r. sprawy ze skargi M.P. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia; oddala skargę. Przedmiotem skargi z 21 maja 2008 r., wniesionej przez M. P. jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] kwietnia 2008 r. nr [...], utrzymująca w mocy zaskarżoną decyzję z [...] marca 2008 r. o odmowie umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: M. P. wnioskiem - zawartym w apelacji wniesionej od wyroku Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. oddalającego odwołanie od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmawiającej prawa do renty rolniczej w pełnej wysokości oraz zobowiązującej do zwrotu wypłaconej renty w pełnej wysokości - który wpłynął do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, Oddziału Regionalnego w P. w dniu [...] lipca 2006 r. wystąpił o umorzenie należności z tytułu pobranych świadczeń rentowych. Uzasadniając wniosek stwierdził, że nie jest w stanie spłacić pobranych należności. Postanowieniem z [...] sierpnia 2006 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, nr [...] zawiesił postępowanie z wniosku strony. Uznał, że rozstrzygnięcie sprawy uzależnione jest od uprzedniego rozstrzygnięcia przez sąd, w związku ze złożonym przez stronę odwołaniem. Następnie postanowieniem z [...] stycznia 2008 r. nr [...] Prezes KRUS podjął postępowanie w sprawie z wniosku strony wobec wydania w dniu [...] listopada 2007 r. wyroku sądu podtrzymującego decyzję z dnia [...] listopada 2005 r. Następnie, Prezes KRUS, decyzją z [...] marca 2008 r., po rozpatrzeniu wniosku strony z 27 lipca 2006 r. o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia odmówił umorzenia wnioskowanej należności. W podstawie prawnej decyzji powołał przepis art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż orzeczenie to zostało wydane w oparciu o art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, stanowiący, iż Prezes KRUS lub upoważniony przez niego pracownik, może umorzyć należności z tytuł nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Organ wyjaśnił, że nadpłata renty rolniczej powstała niewątpliwie z winy strony, co potwierdził wyrokiem z dnia [...] listopada 2007 r. Sąd bowiem pomimo pouczenia zawartego w decyzjach z dnia [...] października 2000 r., [...] kwietnia 2001 r., [...] września 2001 r., [...] września 2002 r. oraz [...] września 2003 r. strona nie powiadomiła organu rentowego o fakcie nabycia gruntów rolnych o powierzchni przekraczającej 1 ha. Nie zgodził się ze stanowiskiem strony, że nie ma możliwości spłaty zadłużenia. Powołał się na wynik przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego w sprawie i stwierdził, że strona oprócz pobieranej części składkowej renty rolniczej w kwocie netto [...] zł. miesięcznie, razem z żoną osiąga dochód z tytułu prowadzenia działalności rolniczej na gruntach o pow. [...] ha., korzystając przy tym z płatności do gruntów rolnych (za [...] r. w kwocie [...] zł., za [...] r. w kwocie [...] zł., za [...] r. w kwocie [...] zł.). Podkreślił, że strona nie udokumentowała kosztów leczenia i rehabilitacji, natomiast koszty związane z utrzymaniem rodziny są wspólne z żoną, która uzyskuje dochód zarówno z tytułu pracy zawodowej (w kwocie netto [...] zł. miesięcznie) jak i działalności gospodarczej (za miesiąc grudzień [...] r. - [...] zł.). Przedstawiając powyższe organ uznał, że strona ma możliwości spłaty zadłużenia, np. w ramach umowy ratalnej. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 19 marca 2008 r., strona stwierdziła, że ponosi wysokie koszty leczenia i rehabilitacji. Leczy się w prywatnych gabinetach lekarskich gdyż postępująca choroba nie pozwala czekać na wizyty lekarskie, zabiegi i badania w ramach NFZ. Zarzuciła, że winę za nadpłatę renty ponoszą pracownicy kasy, którzy wstrzymali wypłatę dopiero po roku. Pismem z 25 marca 2008 r. organ zwrócił się do strony o udokumentowanie wskazanych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wydatków na leczenie oraz rehabilitację. W odpowiedzi na powyższe wezwanie strona pismem z 3 kwietnia 2008 r. powtórzyła, że leczy i rehabilituje się prywatnie oraz, że nie posiada rachunków od lekarzy gdyż nigdy ich nie żądał. Dalej, Prezes KRUS decyzją z [...] kwietnia 2008 r., w oparciu o art. 138 § 3 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) i art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. , Nr 7, poz. 25 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Stwierdził, że argumenty podnoszone przez Stronę na etapie postępowania administracyjnego nie znajdują potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym. Wyjaśnił, że nadpłata renty rolniczej w okresie [...] powstała w związku z zakupem przez stronę w dniu [...] r. gruntów rolnych o powierzchni przekraczającej 1 ha. i powiadomienia o tym fakcie organu rentowego dopiero w dniu [...] r. Analizując sytuację finansową organ nie zgodził się że strona pozostaje na utrzymaniu żony ponieważ osiąga dochody z prowadzonej wspólnie z żoną działalności rolniczej na gruntach o pow. [...] ha. Organ powołał się na dokonany przez stronę zakup gruntów rolnych i stwierdził, że poniesiony na ten cel koszt pozwala sądzić, że zamiarem strony nie było ich odłogowanie lecz osiąganie zysków. Podkreślił, że strona nie udokumentowała kosztów leczenia i rehabilitacji. Końcowo organ powtórzył, że strona posiada możliwości płatnicze do spłaty zadłużenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa KRUS z [...] kwietnia 2008 r., M. P. wniósł o rozpatrzenie jego sprawy i umorzenie jej. Oświadczył, że nadpłata renty nie powstała z jego winy, lecz z winy urzędników. Stwierdził, że dokumentował zakup ziemi a odpisy i podatki były zgłaszane w urzędach. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko prezentowane dotychczas w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Jednocześnie Sąd podkreśla, iż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracyjny. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, dlatego też nie mógł umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia, zgodnie z wnioskiem zawartym w skardze. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji wydanej przez Prezesa KRUS w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.), oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Skarżący wystąpił do organu o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia, którego wysokość określona została [...] przez Prezesa KRUS w decyzji z [...] listopada 2005 r., znak [...] o wstrzymaniu Skarżącemu wypłaty i żądaniu zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Wobec treści wniosku skarżącego, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał -w szczególności- przepis art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części. Zgodnie z treścią wymienionego przepisu, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części. Przywołane w cyt. art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników kryterium "ważnego interesu zainteresowanego", przy zaistnieniu którego organ "może" uwzględnić wniosek umorzeniowy, wskazuje, iż decyzja Prezesa KRUS ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia. Orzekając w konkretnej sprawie organ może więc, a nie musi umorzyć należności, oceniając istnienie lub nieistnienie tego kryterium, a także możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, a w wyniku dokonanej oceny wybiera konsekwencje prawne swoich ustaleń. Zaznaczyć jednak trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę (por. wyrok NSA z 2.02.1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, Wokanda 1996, nr 6, s.36). Skarżący w toku całego postępowania administracyjnego, żądanie swoje w zakresie umorzenia uzasadniał brakiem możliwości spłaty nienależnie pobranych świadczeń. Twierdził również, że to pracownicy organu rentowego, winni są powstałej nadpłacie świadczeń gdyż zbyt późno ustalili, że świadczenie w wypłacanej Skarżącemu wysokości nie należy mu się. Organ orzekający podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności wziął pod uwagę i dokonał ich oceny, co znalazło zaś swoje odzwierciedlenie tak w materiale dowodowym sprawy jak również w uzasadnieniu skarżonej decyzji. W toku postępowania wyjaśniającego organ przede wszystkim ustalił, wysokość dochodów uzyskiwanych przez Skarżącego z renty oraz prowadzonej działalności rolniczej (dopłaty do gruntów) oraz dochodów żony uzyskiwanych z tytułu zatrudnienia w szkole podstawowej oraz z prowadzonej działalności gospodarczej. Wskazał, że nabycie przez Skarżącego w dniu [...] r. gruntów rolnych świadczy o zamiarze zwiększania przez Skarżącego zysków z prowadzonej działalności rolniczej. Organ zasadnie stwierdził, że koszty utrzymania rodziny ponoszone są wspólnie przez Skarżącego i jego żonę oraz, że Skarżący nie udokumentował deklarowanych wydatków na leczenie i rehabilitację. Stwierdził, iż Skarżący ma możliwość spłaty nienależnie pobranego świadczenia przy pomocy środków z dopłat do gruntów otrzymywanych z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w ramach układu ratalnego, o który może wystąpić do organu. Organ precyzyjnie wyjaśnił powód powstania nadpłaty w wypłacie świadczenia rentowego Skarżącemu, trafnie wskazując, że wynika ona z niedopełnienia przez Skarżącego obowiązków w zakresie zawiadomienia organu rentowego o okolicznościach mających znaczenie dla wysokość pobieranego świadczenia. Istotne jest także to, że prawidłowość decyzji określającej wysokość nadpłaty renty jak i zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia została potwierdzona wyrokiem Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. z [...] kwietnia 2006 r., który oddalił odwołanie od decyzji oraz wyrokiem Sądu Apelacyjnego w P. z [...] listopada 2007 r., który oddalił apelację wniesioną od wyroku Sądu Okręgowego. W ocenie Sądu, stanowisko organu w sprawie jest zasadne. Ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się bowiem w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Za uchyleniem skarżonej decyzji nie przemawiały także zarzuty podniesione w treści skargi. Procedura umorzenia nienależnie pobranych świadczeń uregulowana jest w powyżej cyt. już art. 41a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Przepis ten nie zawiera wprost jako przesłanki umorzeniowej - nieznajomości prawa. Odwołuje się do uzasadnionego ważnego interesu zainteresowanego oraz do jego możliwości płatniczych i tylko w kontekście tych kryteriów okoliczności podnoszone przez skarżącego w sprawie mogły być rozważane i, jak wynika z uzasadnienia decyzji, zostały one rozważone. Okoliczności wskazywane we wniosku o umorzenie zaległych składek Prezes KRUS może oceniać tylko w kontekście ww. przesłanek, uwzględniając sytuację finansową konkretnego płatnika, w tym wysokość jego zaległości. Przy czym Sąd podkreśla, iż fakultatywny charakter przepisu art. 41a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oznacza, że organ nie ma obowiązku umarzania zadłużenia. Na koniec już tylko Sąd dostrzega, iż w podstawie prawnej skarżonej decyzji powołano art. 138 § 3 k.p.a., który jest wykreślony, podczas gdy prawidłowo powinien zostać wskazany art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a., który stanowi, że organ odwoławczy (w rozpatrywanej sprawie organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję. Sąd uznał jednak, iż naruszenie to nie miało wpływu na wynik sprawy, albowiem w sentencji tego rozstrzygnięcia organ prawidłowo wskazał, że: utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.