V SA/Wa 1649/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Asesor WSA - Piotr Kraczowski (spr.), Protokolant - Sylwia Wojtkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2008 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. - oddala skargę - Z. P. (zwany dalej: "Skarżącym") decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwanego dalej: "Zakładem") z [...] września 2006 r. nr [...] został – jako członek zarządu Fundacji "F." w S. – zobowiązany do zapłaty [...] zł. z tytułu nieuregulowanych przez ww. Fundację składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Odwołanie Skarżącego od powyższej decyzji zostało postanowieniem Sądu Okręgowego Ubezpieczeń Społecznych w G. z [...] listopada 2007 r. sygn. akt [...] odrzucone. Wnioskiem z [...] marca 2007 r. (powtórzonym pismem z [...] listopada 2007 r). Skarżący zwrócił się do Zakładu o umorzenie zaległości składkowych wynikających z ww. decyzji z [...] września 2006 r. W uzasadnieniu wniosku powołał się na trudną sytuację rodzinną. Ma na utrzymaniu dwoje dzieci w wieku [...] i [...] lat. Zatrudniony jest w Szkole Podstawowej na 5/18 etatu z wynagrodzeniem netto 320 zł., zmusza to go do szukania dodatkowych źródeł utrzymania, co w obecnej sytuacji gospodarczej kraju jest bardzo trudne. Dodatkowo jego żona A. P. choć uzyskuje dochód, to poważnie choruje i ponosi wysokie koszty długotrwałego leczenia. Decyzją z [...] stycznia 2008 r. nr [...] Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, FGŚP wraz z odsetkami i kosztami upomnienia za okres od 06/2003 do 12/2005 w łącznej kwocie [...] zł., jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.; zwanej dalej: "u.s.u.s."). W uzasadnieniu decyzji Zakład wyjaśnił, iż zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. – należności z tytułu składek w tym kosztów i odsetek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Następnie wymienił przypadki całkowitej nieściągalności, o jakich mowa w art. 28 u.s.u.s. i stwierdził, iż z uwagi na fakt, iż do 7 listopada 2007 r. toczyło się postępowanie odwoławcze, należności objęte decyzją z [...] września 2006 r. nie zostały skierowane do przymusowego dochodzenia należności. W związku z tym, na tym etapie brak było podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności. Ponadto rodzina Skarżącego posiada stały dochód i tym samym nie jest pozbawiona realizacji podstawowych potrzeb życiowych. Zakład dodał, że obecna sytuacja na rynku pracy stwarza Skarżącemu dogodne warunki w poszukiwaniu dodatkowego zatrudnienia, co rokuje w przyszłości możliwością poprawy sytuacji materialnej i w konsekwencji spłatą zadłużenia, choćby w formie układu ratalnego. Od powyższej decyzji Skarżący odwołał się składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy z [...] marca 2008 r. Stwierdził, iż z powyższą decyzją nie zgadza się albowiem jako jedna z czterech osób został obciążony całą kwotą, co jest niesprawiedliwe, a kwoty tej nie jest w stanie zapłacić z uwagi na trudną sytuację materialną i rodzinną. Prezes Zakładu decyzją z [...] marca 2008 r., wydaną na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s., utrzymał w mocy decyzję Zakładu z [...] stycznia 2008 r. W uzasadnieniu decyzji Zakład wyjaśnił, iż część zaległości głównych – 15.548,17 zł. stanowią należności składkowe za zatrudnionych pracowników, w części finansowanej przez płatnika składek, które mogą ulec umorzeniu w całości w lub w części – zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. – w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Natomiast nie ma do nich zastosowania art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. i rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), ponieważ dochodzone należności nie dotyczą ubezpieczenia społecznego ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem składek na te ubezpieczenia. W związku z powyższym organ stwierdził, iż sytuacja Skarżącego nie daje podstaw do zastosowania art. 28 u.s.u.s., ponieważ podjęcie przez niego pracy i uzyskiwanie wynagrodzenia, które może stać się przedmiotem zajęcia w ramach egzekucji administracyjnej, daje szansę na realizację należności składkowych. Organ podkreślił, że powyższe umożliwia przynajmniej częściowe pokrycie kwoty dochodzonych obecnie składek pracowniczych, stanowiąc jednocześnie o niespełnieniu przesłanki całkowitej nieściągalności wierzytelności, która jest tutaj, wynikającym z ustawy bezwzględnym warunkiem ewentualnego umorzenia należności składkowych. Ponadto organ zwrócił uwagę na uznaniowy charakter decyzji o umorzeniu. Na końcu organ wyjaśnił, iż zaległości w opłacaniu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami tych składek w kwocie należności głównych 19.420,92 zł. (ubezpieczenia społeczne) oraz 5.688,43 zł. (ubezpieczenia zdrowotne), nie podlegają na podstawie art. 30 u.s.u.s. w ogóle umorzeniu i Zakład w tym zakresie nie posiada żadnej możliwości decyzyjnej. Na powyższą decyzją [...] kwietnia 2008 r. Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o jej uchylenie. Dodatkowo wniósł o uchylenie decyzji Zakładu z [...] września 2006 r. o odpowiedzialności majątkowej za zobowiązania fundacji. W skardze Skarżący szeroko opisał swoją działalność w Fundacji "F." i zarzucił organowi, iż ten nie wykazał się należytą starannością i sumiennością w trakcie dochodzenia, kto powinien ponieść odpowiedzialność finansową za zobowiązania fundacji. W szczególności Zakład nie wykazał rzetelności w badaniu i zastosowaniu tych przepisów do osoby Skarżącego, odpowiedniej do skutków jakie dla drugiej strony decyzja ta wywołuje. Według Skarżącego decyzję (o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania fundacji) wydano z naruszeniem przepisów art. 116 § 1 i 2 i art. 116 a Ordynacji podatkowej. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Jednocześnie Sąd wyjaśnia – z uwagi na wniosek Skarżącego złożony na rozprawie o umorzenie zaległych należności składkowych – że o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracyjny, a nie sąd. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, dlatego też nie mógł umorzyć, ani też odmówić umorzenia wnioskowanych należności. Był natomiast uprawniony do zbadania skarżonej decyzji pod względem jej legalności, tj. zgodności z przepisami mającymi w sprawie zastosowanie i stwierdzając, że decyzja Prezesa Zakładu nie narusza prawa, oddalił skargę. Dodatkowo Sąd – mając na uwadze treść skargi, która w całości dotyczy zarzutów odnoszących się do decyzji Zakładu z [...] września 2006 r. zobowiązującej Skarżącego do zapłaty zaległych należności składkowych fundacji – wyjaśnia, postępowanie w niniejszej sprawie wszczęte wnioskiem z [...] marca 2006 r. dotyczy wyłącznie kwestii umorzenia powyższych należności składkowych. Postępowanie to jest postępowaniem oddzielnym od postępowanie dotyczącego ustalenia odpowiedzialności za należności składkowe. Od decyzji dotyczącej umorzenia należności składkowych – zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. – służy skarga do sądu administracyjnego, a od decyzji ustalającej wymiar składek – zgodnie z art. 83 ust. 2 u.s.u.s. odwołanie do sądu powszechnego. Tak więc zarzuty sformułowane w skardze i dotyczące decyzji Zakładu z [...] września 2006 r. Skarżący mógł podnosić w odwołaniu do sądu powszechnego, a nie w skardze do sądu administracyjnego. W chwili obecnej powyższa decyzja Zakładu z [...] września 2006 r. – na skutek odrzucenia odwołania Skarżącego postanowieniem Sądu Okręgowego Ubezpieczeń Społecznych w G. z [...] listopada 2007 r. sygn. akt [...] – jest prawomocna i wymagalna, a sąd administracyjny nie ma uprawnień, by decyzję taką kontrolować. W związku z powyższym zarzuty skargi należało uznać za bezzasadne. Przechodząc do merytorycznej oceny zasadności wydania zaskarżonej decyzji z [...] marca 2008 r. wskazać należy, iż w niniejszej sprawie zaległości dotyczyły dwu rodzaju składek: składek za zatrudnionych pracowników, w części finansowanej przez płatnika (15.548,17 zł.) oraz składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami tych składek (25.109,35 zł.). Ewentualnemu umorzeniu przez Zakład – pod warunkiem zaistnienia odpowiednich przesłanek z art. 28 ust. 1, 2 i 3 u.s.u.s. – podlegają zaległości składkowe za zatrudnionych pracowników, w części finansowanej przez płatnika. Natomiast zaległości w opłacaniu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami tych składek w ogóle nie podlegają umorzeniu, o czym stanowi art. 30 u.s.u.s. – do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29. Zgodnie z treścią wymienionego art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. – należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu, a więc w sytuacjach gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec Zakładu zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Podkreślić należy, iż w uchwale z 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy, pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Mając na względzie okoliczności rozpatrywanej sprawy Sąd podziela stanowisko organu orzekającego co do braku wystąpienia przesłanek całkowitej nieściągalności i – w konsekwencji – braku prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Bezspornym w sprawie jest bowiem to, że Skarżący jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę i uzyskuje aktualnie wynagrodzenie w wysokości 1200 zł. netto, które – jak słusznie stwierdził organ – może podlegać egzekucyjnemu zajęciu. W ocenie Sądu, prawidłowo zatem zostało ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do Skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości – jak wyżej wyjaśniono – umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.), których przedmiotowa sprawa nie dotyczy. W związku z powyższym w ocenie Sądu, stanowisko organu w sprawie jest zasadne. Wydanie decyzji poprzedzone było postępowaniem zmierzającym do ustalenia sytuacji materialnej Skarżącego. Organy orzekające wzięły pod uwagę podnoszone przez Skarżącego okoliczności i zgromadzone w toku postępowania dowody, a odnosząc je do podstawy materialno-prawnej rozstrzygnięcia sformułowały wnioski, które mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Z przedstawionych powodów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów Skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a podjęte rozstrzygnięcie nie wykraczało poza ramy uznania administracyjnego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.