V SA/Wa 165/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia WSA Andrzej Kania po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu 27 września 2016 r. do akt niniejszej sprawy wpłynął drugi z kolei wniosek skarżącego M.W.(złożony na urzędowym formularzu PPF) o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, jest właścicielem w ½ części domu o pow. 120 m2 i wartości 500.000 zł oraz nieruchomości rolnej o pow. 1,13 ha (nieużytki, las). Oświadczył, iż nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Jego wyłączne źródło utrzymania stanowi świadczenie emerytalne w kwocie 1.017 zł netto. Skarżący podniósł również, że jest obciążony kredytami przekraczającymi 100.000 zł, a na utrzymanie domu i siebie wydatkuje ok. 1.000 zł miesięcznie. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 3 listopada 2016 r. podał, iż nie posiada żadnych rachunków bankowych. Jest właścicielem samochodu marki [...] o wartości ok. 500 zł. Skarżący nie korzysta i nie korzystał z pomocy społecznej czy państwowej. Przez 20 lat prowadził firmę budowlaną, ale z dniem [...] października 2016 r. zmuszony był – z powodu działań banków - zawiesić wykonywanie działalności gospodarczej. Skarżący jest rozwiedziony, a jego dzieci kończą studia i same potrzebują pomocy, której ojciec nie jest w stanie im udzielić. Wskazana we wniosku nieruchomość rolna jest nieużytkiem i została zajęta przez komornika sądowego. Nadmienił, iż jest prawnikiem bez aplikacji, mieszka na peryferiach miasta, a bezpłatne punkty pomocy prawnej znajdują się w mieście. Dodał też, że z powodu problemów zdrowotnych musi wydatkować na leki ok. 100 zł miesięcznie. Do ww. pisma z [...] listopada 2016 r. skarżący załączył kserokopie następujących dokumentów: - odcinków przekazów pocztowych świadczeń emerytalnych za miesiące od stycznia do października 2016 r., - obwieszczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z [...] października 2016 r. o pierwszej licytacji nieruchomości, - zaświadczenia Wójta Gminy [...] z [...] września 2016 r. stwierdzające, iż skarżący jest podatnikiem podatku rolnego z gospodarstwa rolnego położonego w miejscowości [...] , którego pow. fiz. wszystkich gruntów wynosi 1.126 ha, w tym gruntów rolnych 0 ha, - faktury VAT za energię elektryczną i usługi dystrybucyjne, - wezwania [...] z [...] lutego 2016 r. do zapłaty za dostarczone paliwo gazowe, - ostatecznego wezwania [...] S.A. z [...] września 2016 r. do zapłaty kwoty [...] zł wraz z dalszymi odsetkami. Postanowieniem z dnia 29 listopada 2016 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę ustanowienia radcy prawnego oraz umorzył postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając odmowę ustanowienia pełnomocnika z urzędu, starszy referendarz sądowy podniósł, że oświadczenia skarżącego dotyczące jego sytuacji majątkowej należało uznać za nierzetelne, budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na ich podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej, w jakiej znajduje się skarżący. Natomiast u podstaw umorzenia przez starszego referendarza sądowego postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych legło ustalenie, że na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego, tj. po wniesieniu przez skarżącego zażalenia na postanowienie Sądu z 25 maja 2016 r. o odrzuceniu skargi z powodu niewykonania prawomocnego wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, rozpoznanie wniosku w tym zakresie jest zbędne, gdyż powyższe zażalenie jest wolne od kosztów sądowych. Powyższe orzeczenie starszego referendarza sądowego skarżący zaskarżył sprzeciwem, w którym wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uchylenie go w całości i ponowne, wnikliwe rozpoznanie jego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu sprzeciwu podniósł, iż jego sytuacja finansowa jest tragiczna. Dodał, iż podczas 20-letniej działalności gospodarczej wpłacił miliony zł do budżetu Państwa, a teraz otrzymuje "głodową" emeryturę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej p.p.s.a.) - w brzmieniu obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r. - wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc, a wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpoznaniu. Mając na uwadze powyższe, Sąd przeanalizował ponowny wniosek skarżącego złożony na urzędowym formularzu PPF wraz z dodatkowymi oświadczeniami oraz argumentami podniesionymi w sprzeciwie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Wydanie 2, Warszawa 2006, s. 504; por. także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2005 r., OZ 944/04, niepubl.). Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe, bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych ich potrzeb życiowych. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu Państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Jednocześnie wskazać należy, że ponownie rozpatrzenie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie może nastąpić w oderwaniu od jego sytuacji materialnej istniejącej podczas postępowania zainicjowanego jego poprzednim wnioskiem w tym przedmiocie. W toku poprzedniego postępowania o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, iż jest zmuszony korzystać z pomocy pracującego syna, a także przedstawił wyciąg z rachunku karty kredytowej z [...] maja 2015 r. w [...] S.A., trzy wyciągi z rachunków kart kredytowych: z dnia [...] lipca 2015 r. (zaktualizowany wyciąg z rachunku w [...]), z dnia [...] lipca 2015 r. (rachunek w [...]) oraz z dnia [...] lipca 2015 r. (rachunek w [...]). Po przeprowadzeniu analizy złożonych oświadczeń oraz przedstawionych dokumentów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 26 października 2015 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w całości. Ustalenia Sądu I instancji zostały zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z 14 stycznia 2016 r., sygn. akt II GZ 928/15 oddalił zażalenie, stwierdzając w uzasadnieniu, że ocena wniosku przeprowadzona przez Sąd I instancji została dokonana prawidłowo. W uzasadnieniu orzeczenia z 26 października 2015 r. tut. Sąd m.in. podniósł, że skarżący posiadał limit wypłat w wysokości 30.000 zł w [...] (na dzień [...] lipca 2015 r. dostępny był limit w wysokości 27.468,00 zł, a saldo zadłużenia wynosiło 585,37 zł); [...] udzielił skarżącemu limitu wypłat w wysokości 15.000 zł (całkowita kwota do spłaty wynosiła 2.999,81 zł), a [...] udzielił limitu wypłat w wysokości 10.000 zł (na dzień [...] lipca 2015 r. saldo zadłużenia wynosiło 3.245,21 zł). W oparciu o te dane Sąd uznał, iż fakt przyznania skarżącemu wysokich limitów na rachunkach kart kredytowych, opiewających na łączną kwotę 55.000 zł, świadczy o posiadaniu zdolności kredytowej przez skarżącego i nie znajduje się on w stanie ubóstwa uzasadniającym przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący nie tylko korzystał z środków udostępnionych mu na rachunkach kart kredytowych, ale również spłacał powstałe zadłużenia. Występując z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, że ciąży na nim obowiązek alimentacji względem dziecka (N.W.) w miesięcznej wysokości 300 zł i w tej sytuacji jest zmuszony korzystać z kart kredytowych oraz kredytów bankowych. Podkreślić jednak należy, iż jego córka N.W. urodziła się [...] 1991 r., a więc jest osobą pełnoletnią. W piśmie z 3 listopada 2016 r. skarżący oświadczył, że nie posiada rachunków bankowych, lokat bankowych i oszczędności, jednakże nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów potwierdzających zamknięcie rachunków bankowych ani umów kredytowych. Wprawdzie przedłożył ostateczne wezwanie do zapłaty z 14 września 2016 r., wystosowane do niego przez [...]S.A. (wzywające do zapłaty kwoty 5.079,88 zł z dalszymi odsetkami pod rygorem postawienia kredytu w stan pełnej wymagalności i konieczności natychmiastowego zwrotu pełnej kwoty zobowiązania, która wynosi 92.235,12 zł), lecz nie wyjaśnił czy kwota objęta przedmiotowym wezwaniem została uregulowana czy też nie. Skarżący również nie udokumentował w żaden sposób podnoszonej przez niego okoliczności zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej. Nadto nie nadesłał zeznania podatkowego za rok 2015, pomimo wezwania starszego referendarza sądowego. Nie złożył także żadnych wyjaśnień co do wykazywanych w poprzednim postępowaniu o przyznanie prawa pomocy kart kredytowych, ograniczając się do oświadczenia, że w związku z trudną sytuacją finansową jest zmuszony korzystać z kredytów bankowych i kart kredytowych. W świetle powyższego uznać należy, iż skarżący nie przedstawił w sposób rzetelny i wszechstronny swojej sytuacji majątkowej. W konsekwencji uniemożliwił Sądowi dokonanie pełnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów postępowania sądowego. Tymczasem niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Sąd nie znalazł podstaw do umorzenia postępowania o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w trybie art. 249a p.p.s.a. Wprawdzie zażalenie na postanowienie Sądu z 25 maja 2016 r. o odrzuceniu skargi z powodu jej nieopłacenia, wolne jest od wpisu (art. 220 § 4 p.p.s.a.), jednakże ten etap postępowania sądowoadministracyjnego nie wyklucza żądań skarżącego wiążących się z obowiązkiem uiszczenia opłaty kancelaryjnej (jak np. sporządzenie kserokopii czy odpisów dokumentów z akt sądowych sprawy). Z wyłożonych względów, na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.