V SA/Wa 1651/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Irena Jakubiec - Kudiura (spr.), Asesor WSA - Joanna Gierak - Podsiadły, Protokolant - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2008 r. sprawy ze skargi P. A. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; Uchyla zaskarżoną decyzję Wnioskiem z 17 sierpnia 2007 r. P. A. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie odsetek od należności z tytułu składek wymierzonych decyzją z [...] lipca 2007 r. nr [...]. W uzasadnieniu wniosku zainteresowany wskazał, że zadłużenie powstało w sposób niezamierzony, gdyż w 2000 r., kiedy podejmował pracę na umowę zlecenie uzyskał w ZUS informację, że dalej pozostanie płatnikiem KRUS. Podał, że czuje się oszukany, gdyż Zakład będąc w posiadaniu dokumentów przez siedem lat nie informował go o konieczności opłacania składek, natomiast w 2007 r. wymierzył mu zaległe składki i obciążył odsetkami. Podał, że w tym czasie otrzymywał zaświadczenia o nie zaleganiu ze składkami, na podstawie których zaciągnął spore kredyty, które regularnie spłaca. Podniósł, że już konieczność zapłaty składek jest dla jego małej firmy kolosalnym obciążeniem i stawia go w bardzo trudnej sytuacji finansowej. W związku z powyższym stwierdził, że jego wniosek o umorzenie odsetek jest w pełni uzasadniony. Decyzją z [...] grudnia 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił stronie umorzenia odsetek za zwłokę z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i FGŚP za okres od [...] 2000 r. do [...] 2006 r. w kwocie łącznej [...] zł (według stanu na dzień złożenia wniosku o umorzenie). W uzasadnieniu organ stwierdził, że decyzją z [...] marca 2007 r. Prezes KRUS wyłączył wnioskodawcę z ubezpieczenia społecznego rolników za okres od [...] kwietnia 2000 r. do [...] września 2004 r. Tak więc dopiero po uprawomocnieniu się powyższej decyzji ZUS miał obowiązek naliczyć stronie zaległe składki za wskazany okres, co też uczynił, wydając w dniu [...] lipca 2007 r. decyzję wymiarową. W związku z powyższym wskazał, że Zakład przed wydaniem wyżej wymienionych decyzji nie miał podstaw do twierdzenia, że wnioskodawca zalega w opłacaniu składek. Odnosząc się z kolei do sytuacji finansowej zobowiązanego organ stwierdził, że zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74, ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem treści art. 28 ust. 3a u.s.u.s.Ten ostatni przepis przewiduje, że składki mogą być umarzane mimo braku całkowitej nieściągalności w przypadkach przewidzianych treścią rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Przytaczając treść powołanych wyżej przepisów Zakład uznał, że w sytuacji zainteresowanego nie mają one zastosowania. Zakład dokonując niekorzystnego dla zainteresowanego rozstrzygnięcia wziął pod uwagę to, że osiąga on dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej ok. [...] zł rocznie oraz z gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł, posiada majątek o wartości, wg oświadczenia, ok. [...] zł oraz zobowiązania do spłaty w wysokości [....] zł, jak również to, że ma na utrzymaniu dwoje dzieci. W związku z treścią decyzji zainteresowany złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. We wniosku polemizując z ustaleniami ZUS, wskazał, że dopiero gdy zachorował i wystąpił o wypłatę zasiłku chorobowego urzędnicy Zakładu rzetelnie przeanalizowali jego sytuację i w [...] 2006 r. przeprowadzili w jego firmie kontrolę. Przeprowadzający kontrolę stwierdził, że zalega z zapłatą składek za kilka lat i zmuszony jest doliczyć mu domiar. Natomiast KRUS wyłączył go z ubezpieczenia dopiero kilka miesięcy później, w jego ocenie, po interwencji ZUS. Tak więc zdaniem wnioskodawcy nieprawdziwe są twierdzenia organu, że do czasu wydania decyzji przez KRUS, nic nie wiedział o obciążających go należnościach. Podał także, że osiąga dochody na poziomie 2500-3000 zł miesięcznie. Z kwoty tej spłaca kredyt w wysokości ok. 2000 zł miesięcznie oraz utrzymuje siebie i dzieci. Wskazał, że jego zadłużenie w banku wynosi ok. [...] zł, natomiast wartość jego majątku można oszacować na kwotę ok. [...] zł, a nie jak błędnie wskazał organ na kwotę ponad 400.000 zł. We wniosku podkreślił również, że z przychodów osiąganych z prowadzonej działalności gospodarczej, z wielkim trudem zaspokaja wszelkie zobowiązania wobec pracowników, kontrahentów, Urzędu Skarbowego, ZUS oraz inne. Wskazał, że jego firma nieustannie zagrożona jest utratą płynności finansowej, a spłata odsetek doprowadzi ją wręcz do bankructwa, przez co straci jedyne źródło utrzymania, dom i środki do życia. W związku z powyższym uznał, że w jego sytuacji przesłanką do umorzenia odsetek jest ważny interes osoby zobowiązanej do opłacania składek. Decyzją z [...] marca 2008 r. Prezes ZUS (działający w imieniu Zakładu) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję z [...] grudnia 2007 r., podzielając stanowisko i argumentację organu I instancji. W uzasadnieniu organ stwierdził, że wprawdzie nie kwestionuje argumentu zobowiązanego o niezamierzonym powstaniu zadłużenia, to jednak na podstawie art. 47 u.s.u.s. płatnik ma obowiązek opłacania składek w określonych terminach przez cały okres prowadzenia działalności gospodarczej. W przypadku zaś opłacania składek po ustalonym terminie powinien wpłacić zaległe składki wraz z należnymi od nich odsetkami za zwłokę. Oceniając natomiast zebrany materiał dowodowy organ zaznaczył, że w świetle obowiązujących przepisów w sytuacji zainteresowanego, brak jest podstaw do umorzenia odsetek od zaległych należności. Prezes ZUS ponownie wskazał, że wnioskodawca posiada majątek będący jego własnością wyceniony na kwotę ok. [...] zł, zobowiązania do spłaty w wysokości ok. [...] zł, osiąga także dochód z tytułu prowadzenia działalności w wysokości ok. [...] zł rocznie oraz z gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł a ponadto ma na utrzymaniu dwoje dzieci. Organ wskazał, że art. 28 ust. 3 a pozwala na umorzenie należności przy braku nieściągalności w sytuacjach wyjątkowo złych, spowodowanych nadzwyczajnymi okolicznościami, które w sprawie nie mają miejsca. Od decyzji tej wnioskodawca złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o jej uchylenie w całości. W skardze ponownie zarzucił ZUS bezczynność i wprowadzenie go w błąd, z uwagi na naliczenie mu należnych składek dopiero po 7 latach mimo, że dokumenty dotyczące obciążenia go należnościami cały czas były w Zakładzie. Wskazał, że Prezes ZUS błędnie oszacował jego majątek i osiągane dochody, mimo, że zwracał już na to uwagę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniósł, że organ zupełnie pomija konieczność spłaty przez niego kredytu zaciągniętego na dom, a także jego faktyczną sytuację rodzinną i materialną. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (działający w imieniu Zakładu) w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Obecny na rozprawie w dniu 13 października 2008 r. P. A. złożył do akt sprawy pismo procesowe wraz z załącznikami - z protokołem kontroli i załączonymi do niego zestawieniami ustalonych w czasie kontroli różnic w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. W piśmie tym wskazał, że do dnia kontroli wielokrotnie otrzymywał z ZUS zaświadczenia o nie zaleganiu. Tak więc w ocenie skarżącego Zakład mija się z prawdą, twierdząc, że dopiero po decyzji KRUS miał możliwość wymierzenia składek, gdyż już w załączniku do protokołu kontroli z dnia [...] grudnia 2006 r. ZUS określił różnice w zakresie należnych składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. W związku z powyższym stwierdził, że ZUS jako instytucja zaufania publicznego powinna dbać o interes społeczny. A zatem mając wszelkie informacje dotyczące nieprawidłowości w opłacaniu przez niego składek zobowiązany był poinformować go o tych nieprawidłowościach już w 2000 r. a nie 6 lat później. Odnosząc się do swojej sytuacji majątkowej wskazał w piśmie procesowym, że jego majątek można oszacować na kwotę około [...] zł, zaś jego zobowiązania długoterminowe wynoszą [...] zł. Podczas rozprawy oświadczył natomiast, że ZUS źle określił wartość jego majątku, ponieważ [...] zł to wartość całego jego domu w K., w którym żona ma połowę udziału. Podał także, iż jego żona prowadzi firmę [...], w której zatrudnia 3 lub 4 osoby. Aktualnie jest chora, ma [...], i okoliczność ta niewątpliwie utrudnia jej pracę i osiąganie zarobków. Oświadczył, że żona przystąpiła do kredytu hipotecznego na kupno domu, ale pozostałe dwa kredyty to jego kredyty, które on spłaca w związku z prowadzoną działalnością. Podniósł także, że ostatnio upadł jego sklep w [...] z uwagi na to, iż [...]. Tak więc na dzień dzisiejszy więcej ma zobowiązań niż majątku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone m.in. przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Badając zaskarżoną decyzję w takim zakresie, Sąd stwierdził, iż została ona wydana z naruszeniem przepisów proceduralnych mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd zauważa, że obowiązkiem organu rozpoznającego sprawę jest właściwe zebranie materiału dowodowego i ustalenie stanu faktycznego, co powinno pozwolić na prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy. Ma to szczególne znaczenie w sprawie takiej jak rozpoznawana, w której decyzja wydawana przez organ jest decyzją uznaniową. Dążeniem organu powinno być zatem takie rozpoznanie sprawy ażeby uznaniowość decyzji znalazła logiczne oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym. Z uzasadnienia decyzji powinno wynikać, że organ poza tym, że poczynił określone ustalenia dotyczące strony, wziął je również pod rozwagę przy rozstrzyganiu. W przypadku tej określonej sprawy powinno wynikać dlaczego w istocie organ uznał, że w odniesieniu do skarżącego brak jest możliwości zastosowania treści art. 28 ust. 3 a u.s.u.s w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Zauważyć, należy, że decyzje wydawane w postępowaniu administracyjnym podlegają rygorom określonym w art. 107 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Przepis ten wymienia elementy decyzji administracyjnej - do których należy między innymi jej uzasadnienie faktyczne i prawne. Z kolei § 3 cytowanego artykułu stanowi, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie decyzji spełnia szczególnie istotną rolę, pozwala ono bowiem na dokonanie oceny przez organ wyższej instancji, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności, czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub też czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowe uzasadnienie decyzji wiąże się ponadto z realizacją zasady przekonywania, sformułowanej w art. 11 k.p.a. Wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy ma bowiem ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu. Oceniając pod tym względem zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że uzasadnienie decyzji wydanej przez Prezesa Zakładu powyższych wymogów nie spełnia. Uzasadnienie ogranicza się praktycznie do powołania przepisów prawnych, które znajdują zastosowanie w sprawie z wniosku o umorzenie należności z tytułu składek. Natomiast organ nie odniósł się szczegółowo do warunków umorzenia określonych w wymienionych przepisach odnosząc je do konkretnych warunków Skarżącego. Samo ogólnikowe stwierdzenie, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód w wysokości [...] zł rocznie oraz dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł, posiada majątek wartości [...] zł i zobowiązania do spłaty w wysokości [...] zł, a także, że ma dwoje dzieci na utrzymaniu bez odniesienia się do faktycznych dochodów osiąganych przez skarżącego miesięcznie i ponoszonych przez niego kosztów w związku z utrzymaniem stanowi pominięcie istotnych w sprawie okoliczności. Prezes Zakładu nie wyjaśnił, dlaczego kwestionuje wskazywaną przez skarżącego w pismach oraz w oświadczeniach wysokość miesięcznych dochodów w kwocie ok. 2500 - 3000 zł, z którego po spłacie raty kredytu w kwocie 2000 zł pozostaje mu na utrzymanie siebie oraz dzieci kwota 500 - 1000 zł miesięcznie. Organ nie wyjaśnił również w trakcie prowadzonego postępowania w jakim celu zostały zaciągnięte obciążające zobowiązanego kredyty, a także czy żona skarżącego, z którą ma on od [...] r. rozdzielność majątkową, partycypuje w spłacaniu wykazywanych przez niego w oświadczeniach kredytów. Organ nie odniósł się również w żaden sposób do podnoszonego przez skarżącego w skardze oraz we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzutu o błędnej wycenie posiadanego przez niego majątku. Z uzasadnienia decyzji wynika, że Prezes nie wziął pod uwagę okoliczności, że w domu w którym mieszka skarżący, a który wchodzi w skład jego majątku, połowę udziału ma żona zobowiązanego. Nie ustalono także w jaki sposób żona skarżącego, prowadząca własną działalność gospodarczą i osiągająca dochody, przyczynia się do utrzymania gospodarstwa domowego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zabrakło więc analizy złożonych przez skarżącego dokumentów, jak też pozostałego zgromadzonego materiału dowodowego pod kątem dochodów skarżącego, majątku, jakim faktycznie dysponuje, możliwości spłaty (z uwzględnieniem sytuacji rodzinnej i zdrowotnej i porównania go z podstawowymi jego potrzebami (potrzebami, które dotyczą wszystkich sfer życia, a więc eksploatacji zajmowanego domu, wydatków na żywność, podstawowe dobra kultury). Bez dokonania tej analizy stwierdzenie organu, iż zebrany w sprawie materiał nie uzasadnia umorzenia, jest przedwczesne. Takie lakoniczne uzasadnienie decyzji organu w przedmiotowej sprawie, jest z całą pewnością niewystarczające w świetle zadań, jakie stawia przed decyzją administracyjną k.p.a. Zdaniem Sądu, wobec takiego podejścia organu do złożonego odwołania, wniosku i wskazywanych przez skarżącego argumentów, ma on prawo pozostawać w poczuciu, iż decyzje są podejmowane przez Prezesa Zakładu bez uwzględnienia jego trudnej sytuacji. To, że organ wydaje decyzję bez odniesienia się do zarzutów strony, powoduje, że decyzja taka wymyka się kontroli Sądu pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego. W konsekwencji nie jest również możliwe zbadanie, czy dokonana przez organy obu instancji ocena tego materiału była prawidłowa ze względu na kryteria wskazane w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Na podstawie tak sformułowanego uzasadnienia Sąd nie był w stanie ocenić prawidłowości całościowego postępowania w sprawie, dokonanych na jego podstawie ustaleń i w konsekwencji końcowego rozstrzygnięcia, które zostało zaskarżone. W ocenie Sądu doszło do naruszenia art. 107 k.p.a., co skutkowało uchyleniem decyzji. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Realizacji wyrażonej w tym przepisie zasady prawdy obiektywnej służy przepis art. 77 § 1 k.p.a. stanowiący, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ocena materiału dowodowego następuje natomiast zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, określoną w art. 80 k.p.a., co nie miało miejsca w przedmiotowej sprawie. W ocenie Sądu stanowi to o przekroczeniu przez organ granic prawa do swobodnej oceny dowodów. O przekroczeniu takim można mówić wtedy, gdy organ administracji pozostawia poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę i pomija istotne dla sprawy materiały dowodowe lub dokonuje ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (wyrok NSA z 14 stycznia 1994 r., III SA 491/93). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne będzie zatem ustalenie aktualnej, rzeczywistej sytuacji materialnej i zdrowotnej zobowiązanego i jego rodziny. Faktycznych miesięcznych dochodów skarżącego, niezbędnych wydatków ponoszonych w związku z utrzymaniem rodziny, celu zaciągniętych kredytów, a także w jaki sposób jego żona, z która ma rozdzielność majątkową, przyczynia się do utrzymania rodziny oraz czy uczestniczy w spłacie zaciągniętych przez niego kredytów i których. Dopiero poczynienie takich dodatkowych ustaleń pozwoli na przyjęcie, czy w odniesieniu do skarżącego możliwe jest lub nie, ewentualne zastosowanie treści art. 28 ust. 3 a u.su.s w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne - w odniesieniu do całości lub części odsetek. Sąd zwraca również uwagę na fakt, iż oceniając ponownie wniosek o umorzenie odsetek od należnych składek nie można również pominąć okoliczności, że skarżący był przez okres opłacania składek w KRUS błędnie informowany przez ZUS o wysokości posiadanego zadłużenia, a w zasadzie o jego braku. Ponadto z załączonych na rozprawie przez skarżącego dokumentów w tym z protokołu przeprowadzonej w jego firmie kontroli przez inspektora ZUS wynika, że Zakład był przez cały czas w posiadaniu dokumentów pozwalających naliczyć różnicę w opłacaniu przez niego składek na ZUS. W ocenie Sądu prawdziwe jest zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzenie, że to na płatniku spoczywa obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie społeczne w przewidzianym terminie, czego również sam skarżący nie kwestionuje deklarując spłatę należności w ratach. Wątpliwości jego budzi natomiast obowiązek zapłaty odsetek, które nie zostały by naliczone w tak wysokiej kwocie gdyby wcześniej dowiedział się o obciążających go należnościach. Zdaniem Sądu obowiązek ten powinien być rozpatrywany w kontekście obowiązków ciążących na ZUS z mocy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zestawieniu z interesem strony. Mając na względzie powyższe okoliczności Sąd , na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.