V SA/Wa 1662/13

Referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 11 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J.O. na postanowienie Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania p o s t a n a w i a: - odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy J.O., dalej "skarżący", wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] kwietnia 2013 r. stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Z oświadczenia skarżącego o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe oraz współfinansuje wnuka. Do dochodów zaliczył emeryturę w wysokości [...] zł miesięcznie. Opisując posiadany majątek skarżący wskazał dwa domy o powierzchni [...] m.kw. oraz [...] m.kw. położone w S. i W. W domu w S. mieszka była żona skarżącego, a w domu w W. – skarżący. Domy stanowią przedmiot procesu o podział wspólnego majątku. Skarżący wskazał również, że posiada wyłączoną z produkcji rolnej nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że miesięczne koszty utrzymania mieszkania wynoszą [...] zł, ponadto skarżący wydaje [...] zł miesięcznie na leczenie, świadczy byłej żonie alimenty w wysokości [...] zł oraz udziela finansowej pomocy wnukowi ([...] zł). Dodał, że ponosi koszty remontu i budowy domu w W. Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz złożone wyjaśnienia okazały się niewystarczające do oceny stanu majątkowego, pismem z 26 sierpnia 2013 r. skarżącego wezwano do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia dodatkowych dokumentów w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie dokumentów i informacji posiadanych przez Sąd. W odpowiedzi skarżący przedstawił wyciągi bankowe z rachunku bieżącego oraz oszczędnościowego od 1 czerwca 2013 r. do 20 czerwca 2013 r., wyrok Sądu Rejonowego dla W.P.P. z [...] kwietnia 2013 r. oddalający powództwo skarżącego o ustalenie, że obowiązek alimentacyjny ustał oraz oddalający powództwo wzajemne byłej żony o podwyższenie alimentów. Przedstawił również potwierdzenie uiszczania alimentów w wysokości 200 zł, opłat za korzystania z energii elektrycznej i gazu oraz wydatków na leki, decyzję w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości na 2013 r., zaświadczenie urzędu skarbowego stwierdzające stan zaległości w podatku od nieruchomości, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności oraz oświadczenie, że jedynym źródłem dochodów skarżącego jest emerytura. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej powoływanej jako p.p.s.a., Sąd może – na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 258 § 1 p.p.s.a. czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi. Zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. W niniejszej sprawie skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika, a więc o przyznanie prawa pomocy w całości. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd może natomiast zwolnić osobę fizyczną z części kosztów postępowania, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać skarżącego do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i przedstawienia dokumentów potwierdzających wykazywane okoliczności. W przedmiotowej sprawie oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej. Przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Ustosunkowując się do wniosku o ustanowienie pełnomocnika podkreślić należy, że ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Sąd obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez pełnomocnika udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 p.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącego zarzutów czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1134/04). Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia stwierdzić należy, że skarżący nie przedstawił wszystkich dokumentów i informacji wskazanych w wezwaniu z 26 sierpnia 2013 r., a szczególnie nie przedstawił wyciągów bankowych za wskazany w wezwaniu okres od 1 maja 2013 r. do dnia otrzymania wezwania tj. 30 sierpnia 2013 r. (ZPO – k-40 akt sądowych) nadsyłając jedynie wyciąg za czerwiec 2013 r. Skarżący nie udokumentował dobrowolnych świadczeń na rzecz wnuka w wysokości [...] zł miesięcznie, co mógłby uczynić przedstawiając oświadczenie w tym zakresie złożone przez matkę dziecka oraz wydatków, które zaliczył do wydatków na leczenie, a które były związane z – według oświadczenia skarżącego - z opieką udzielaną skarżącemu przez osoby trzecie. W aktach sprawy znajduje się faktura VAT dokumentująca zakup książek i materiałów szkolnych za rzecz wnuka, ale powyższe wskazuje na wydatek jednorazowy, a nie na stałe obciążenie miesięczne. Podkreślić należy, że wszystkie dane, o które skarżący został poproszony w wezwaniach są niezbędne do oceny jego możliwości finansowych. Nieudzielenie pełnej odpowiedzi na postawione pytania (w formularzu i dodatkowym wezwaniu), uniemożliwia dokonanie oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych. Oceniając zasadność zwolnienia skarżącego z kosztów sądowych oraz przyznania mu prawa do nieodpłatnej pomocy prawnej zauważyć należy, że na obecnym etapie postępowania skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł. Warto zauważyć, że w toku postępowania mogą się pojawić inne koszty sądowe, np. opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia do wyroku oddalającego złożoną skargę (opłata ta wynosi 100 zł) oraz wpis od ewentualnej skargi kasacyjnej wraz z kosztem jej sporządzenia przez profesjonalnego pełnomocnika. Mając jednak na uwadze, że obowiązek ewentualnego poniesienia wskazanych kosztów sądowych nie jest pewny, zależy od wyniku postępowania przed sądem I instancji, dotyczy czasu przyszłego i będzie rozłożony w czasie, a skarżący ma możliwość składania wniosków o przyznanie prawa pomocy na każdym etapie postępowania sądowego, nie wydaje się uzasadnione przeprowadzenie oceny przesłanki przyznania prawa pomocy przy uwzględnieniu przyszłych kosztów sądowych. Zauważyć należy, że skarżący posiada stabilne źródło dochodów uzyskując regularnie dochody ze świadczenia rentowego w wysokości netto [...] zł. Skarżący oszacował, że miesięczny koszt utrzymania mieszkania wynosi [...] zł. Odpowiadając na wezwanie do przedstawienia dodatkowych dokumentów nadesłał potwierdzenia opłaty z tytułu zużycia energii elektrycznej (około [...] zł miesięcznie) oraz gazu (około [...] zł w dwumiesięcznych okresach rozliczeniowych) oraz przedstawił jeden paragon dokumentujący zakup leków na kwotę [...] zł. Do składanych wyjaśnień skarżący załączył również decyzję w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości, z której wynika, że na skarżącym (solidarnie z żoną jako współwłaścicielką) ciąży obowiązek zapłaty podatku od nieruchomości w łącznej wysokości [...] zł za 2013 r. Skarżący sukcesywnie uiszcza należności wobec Skarbu Państwa z tytułu podatku zwrócił jednak uwagę, że zalega z zapłatą podatku od nieruchomości za 2012 r. co wynika z przedstawionego zaświadczenia wystawionego przez właściwy urząd skarbowy. Nadesłany wyciąg bankowy za czerwiec 2013 r. wskazuje saldo dodatnie w wysokości [...] zł, a więc znacznie przekraczającej wpis, który w sprawie wynosi 100 zł. Według skarżącego koszty miesięcznego utrzymania stanowią kwotę 2.100 zł (koszty utrzymania mieszkania – [...] zł, alimenty – [...] zł, leczenie [...] zł, pomoc finansowa dla wnuka - [...] zł). Kwota udokumentowanych kosztów jest znacznie niższa, co wynika z faktu, że skarżący udokumentował jedynie wydatki z tytułu zużycia energii elektrycznej (około [...] zł miesięcznie), gazu - około [...] miesięcznie oraz świadczenia alimentacyjnego - [...] zł miesięcznie. Uznając nawet, że miesięczne koszty utrzymania skarżącego wynoszą więcej niż wydatki udokumentowane, to nie można równocześnie uznać, że stanowią one kwotę 2.100 zł, szczególnie w zakresie kosztów leczenia wraz z pomocą udzielaną skarżącemu przez osobę trzecią oraz dobrowolnymi alimentami na rzecz wnuka w wysokości [...] zł. Wskazać również należy, że skarżący procesując się z żoną o podział majątku korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, czego dowodem jest paragon fiskalny na kwotę [...] zł z tytułu obsługi prawnej. Istotne jest również, że skarżący posiada majątek, który nawet uwzględniając, że jest przedmiotem współwłasności z byłą żoną przedstawia znaczą wartość skoro w jego skład wchodzą dwa domy, nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha oraz działka o powierzchni [...] m.kw. położona w dzielnicy W.-W. Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko w wypadku, gdy skarżący nie dysponuje jakimikolwiek środkami finansowymi lub jeśli zapłata kosztów postępowania sądowego mogłaby spowodować powstanie uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny. Przesłanką zastosowania instytucji zwolnienia od koszów postępowania nie może być brak wolnych środków finansowych, ale obiektywna niemożność ich zdobycia przez stronę skarżącą. Ponieważ koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami, obowiązek ich uiszczenia może spowodować powstanie uszczerbku w utrzymaniu rodziny i konieczność ograniczenia innych wydatków. Reasumując skarżący nie należy do osób pozbawionych środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Jego sytuacji majątkowej nie można utożsamiać z sytuacją osób nie osiągających żadnego dochodu lub też osiągających dochód niewystarczający na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W związku z powyższym, na podstawie przepisów art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.