V SA/Wa 1667/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Jolanta Bożek (spr.), Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Protokolant - Aneta Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2008 r. sprawy ze skargi Z.R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne; skargę oddala Wnioskiem z dnia 16 października 2007 r. Z.R. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Uzasadniając swój wniosek wskazał, iż znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Wyjaśnił, iż brak majątku oraz niskie zarobki nie pozwalają mu na uiszczenie zaległych należności. Decyzją z dnia [...] lutego 2008 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne za okres [...] w łącznej kwocie [...] zł. Jednocześnie odmówiono wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres [...] w łącznej kwocie [...] zł., należnych za zatrudnionych pracowników. W uzasadnieniu wyjaśniono, że na podstawie art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) – zwanej dalej "u.s.u.s.", należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zakład może również umorzyć należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności. Organ pierwszej instancji uznał, iż w przypadku zainteresowanego nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności z uwagi na fakt, że Z.R. uzyskuje dochody z tytułu działalności gospodarczej (obecnie przebywa na zasiłku chorobowym) zaś jego żona pobiera emeryturę, co umożliwia stopniową spłatę zadłużenia. Dalej wskazano, iż wymagalne należności zostały zabezpieczone poprzez wpis hipoteki przymusowej ([...]). Jednocześnie - uzasadniając częściowe umorzenie zadłużenia - wskazano, iż z uwagi na chorobę zainteresowanego, zapłata całości zadłużenia pozbawiłaby wnioskodawcę oraz jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona podtrzymała argumentację zawartą we wniosku o umorzenie zaległych składek. Z.R. wskazał, iż materialna i zdrowotna sytuacja, w jakiej się znajduje, uzasadnia całkowite umorzenie zadłużenia. Podniesiono również, iż z uwagi na problemy zdrowotne zainteresowany nie miał możliwości wykonywania pracy, co potwierdza zaświadczenie z [...] lutego 2008 r. o trwałej, częściowej niezdolności do pracy. Następnie wyjaśniono, że koszty utrzymania domu – pomimo, iż wnioskodawca mieszka wraz z córką i wnukami oraz synem i jego żoną – w całości obciążają wnioskodawcę. Decyzją z dnia [...] maja 2008 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Prezes Zakładu stwierdził, że w przypadku wnioskodawcy nie zachodzi żadna z wymienionych w art. 28 ust. 3 przesłanek wskazujących na istnienie całkowitej nieściągalności zadłużenia. Uzasadniając powyższe wskazano, iż Z.R. prowadzi działalność gospodarczą w zakresie usług budowlanych (wpis do ewidencji działalności gospodarczej nr [...] z dnia [...] maja 2003 r.) zaś jego żona otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Ponadto należności z tytułu nieopłaconych składek zostały zabezpieczone poprzez wpis hipoteki przymusowej. Odnosząc się do okoliczności, iż wnioskodawca w całości ponosi koszty utrzymania domu wskazano, iż dzieci skarżącego są osobami dorosłymi i winny partycypować w kosztach utrzymania domu zaś fakt, że pozostają na utrzymaniu wnioskodawcy nie stanowi przesłanki do umorzenia należności. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także w pismach procesowych datowanych 4 lipca 2008 r. i 18 listopada 2008 r. powołano okoliczności wskazane uprzednio we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dodatkowo wyjaśniono, że problemy zdrowotne skarżącego skutkują tym, iż często przebywa on na zwolnieniu lekarskim, natomiast formalnie zarejestrowana działalność umożliwia jedynie objęcie zainteresowanego ubezpieczeniem społecznym. W związku z powyższym skarżący wyjaśnił, iż w przypadku przyznania mu renty, złoży wniosek o wykreślenie z ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez niego działalności. Zaznaczono również, iż hipoteka zabezpieczająca dochodzone przez Zakład należności została ustalona w wysokości niewspółmiernej do zaległych składek. Skarżący wskazał, iż fakt, że wraz z żoną ponoszą całkowite koszty utrzymania domu nie przesądza o tym, iż ich dorosłe dzieci pozostają na jego utrzymaniu. Okoliczność, iż dzieci zainteresowanego mieszkają wraz z nim i nie ponoszą z tego tytułu jakichkolwiek opłat stanowi pomoc dzieciom w usamodzielnieniu się. Dodatkowo, w piśmie procesowym z 18 listopada 2008 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o "umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (konto pracownicze)". W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie wskazując na sytuację materialną skarżącego oraz okoliczności ustalone w toku prowadzonego przez organ postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", realizowane są poprzez kontrolę legalności zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organ orzekający w sprawie prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. Wyjaśnić należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Badając w powyższym świetle zaskarżoną decyzję, tj. oceniając orzeczenie pod względem jego zgodności z przepisami procesowymi a także z normami prawa materialnego, Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które dawałyby podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji lub stwierdzenia jej nieważności. W ocenie Sądu organ administracyjny prawidłowo zgromadził i wnikliwie rozpatrzył materiał dowodowy w tej sprawie, do czego zobligowany był z mocy art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071). Jak wynika z treści tych przepisów w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy a także obowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Podkreślenia wymaga, iż organy obu instancji w sposób jasny odniosły się do twierdzeń skarżącego dotyczących jego sytuacji finansowej. Wydanie zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych poprzedzone zostało należycie przeprowadzonym postępowaniem dowodowym. Wskazać tutaj należy, iż przed wydaniem decyzji przez organ administracyjny drugiej instancji, pismem z [...] marca 2008 r. poinformowano skarżącego o możliwości zapoznania się z aktami administracyjnymi sprawy i możliwości końcowego wypowiedzenia się co do zebranych dowodów. W ocenie organów podnoszone przez skarżącego okoliczności – w świetle ustalonego stanu faktycznego w tej sprawie – nie były jednak wystarczające do umorzenia zaległych należności. W postępowaniu administracyjnym ocena materiału dowodowego następuje zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, określoną w art. 80 k.p.a. Zdaniem Sądu ocena tej sprawy przez organy administracji publicznej w pełni realizuje określone w art. 80 k.p.a. wymogi dokonywania oceny materiału dowodowego. Uzasadniając dokonaną ocenę organ wskazał bowiem, przede wszystkim na fakt, iż żona skarżącego pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł netto miesięcznie zaś należności z tytułu nieopłaconych składek zostały zabezpieczone poprzez wpis hipoteki przymusowej ([...]). Jednocześnie Prezes Zakładu powołał się na interes społeczny przejawiający się powszechnością obowiązku opłacania składek. Organ administracyjny odniósł się przy tym do wszystkich okoliczności powoływanych przez skarżącego i podzielił wyrażone przez niego stanowisko dotyczące trudnej sytuacji finansowej. Powyższy fakt znalazł odzwierciedlenie w częściowym umorzeniu przez Zakład zaległych składek. Jednocześnie z uwagi na fakt uzyskiwania dochodów oraz niewykorzystanie przez Zakład wszelkich dostępnych środków mających na celu wyegzekwowanie należności, w ocenie organu brak jest przesłanek do uwzględnienia wniosku skarżącego. Odnosząc się do powoływanych przez zainteresowanego okoliczności dotyczących jego złego stanu zdrowia ([...]), należy podkreślić, iż pomimo stwierdzonej u skarżącego trwałej, częściowej niezdolności do pracy (zaświadczenie z [...] lutego 2008 r.) Z.R. nadal prowadzi działalność gospodarczą w zakresie usług budowlanych. Okoliczność, iż prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza nie przynosi dochodu z uwagi na fakt, iż przebywa on na zwolnieniu lekarskim, nie stanowi, iż był on pozbawiony środków do życia, bowiem jako osoba niezdolna do pracy pobierał zasiłki chorobowe. Zdaniem Sądu w zaskarżonej decyzji prawidłowo wskazano również, iż zamieszkujące wraz z wnioskodawcą dorosłe dzieci winny partycypować w kosztach utrzymania domu. Bez znaczenia w tym zakresie pozostaje argumentacja skarżącego, iż utrzymując dom bez pomocy dzieci stara się on pomóc im w usamodzielnieniu, zaś okoliczność ta powinna być przez organ rozważona przy ocenie indywidualnej sytuacji skarżącego. W tym miejscu podnieść należy, iż pomoc dorosłym dzieciom w usamodzielnieniu się nie może stanowić przesłanki uzasadniającej umorzenie należności. W ocenie Sądu uzasadnienie zaskarżonej decyzji świadczy o racjonalnej ocenie sytuacji skarżącego opartej na prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym. Odnosząc się do powołanej przez skarżącego okoliczności, iż hipoteka zabezpieczająca wymagalne należności z tytułu składek została ustanowiona w wysokości niewspółmiernej do ciążącego na nim zadłużenia, Sąd wyjaśnia, iż kwestia oceny zasadności ustanowienia hipoteki obciążającej nieruchomość wykracza poza kognicję sądu administracyjnego. Mając na uwadze wniosek pełnomocnika skarżącego, zawarty w piśmie z dnia 18 listopada 2008 r. o "umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (konto pracownicze)" wyjaśnić należy, iż sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy składki powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz ZUS, który może - ale nie musi - je umorzyć. Kontrola ta obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Dodać także należy, iż w ocenie Sądu istotną granicę dla decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek stanowi także kolizja z interesem społecznym. Interes społeczny przejawia się jako obowiązek Zakładu do działania uwzględniającego interesy funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza. Umarzanie zatem zaległości z tytułu składek ma i musi mieć charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich regulowanie. Taka też jest konstrukcja przepisów art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej "w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne" – z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Przepisy te wyraźnie stanowią o "szczególności" okoliczności, które mogłyby wpływać na umorzenie zaległości. Jednocześnie wskazać należy, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być podstawą do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 r., sygn. akt III SA 399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje, zwłaszcza zaś jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Pogląd ten, wypowiedziany w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, jest w pełni aktualny także na gruncie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.