V SA/Wa 1669/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Ewa Wrzesińska - Jóźków, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska – Urbaniak (spr.), Asesor WSA - Piotr Kraczowski, , Protokolant - Krzysztof Tomaszewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2008 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia ... kwietnia 2008 r. nr ... w przedmiocie: odmowy umorzenia odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. oddala skargę Decyzją z dnia ... listopada 2007r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego , działając na podstawie art. 52 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U z 1998r. nr.7, poz 25, z późn. zm.) oraz art.97 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U z 2005r. NR.8, poz.60 z późn. zm.), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie odpowiedzialności za zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników J. S. za okres od ... kw. 1998r do ... kw. 2006r. w kwocie ... zł, z czego odsetki za zwłokę liczone do dnia 2006-03-... w kwocie ... zł oraz koszty postępowania egzekucyjnego w kwocie ... zł orzekł o odpowiedzialności spadkobiercy – S. S. co do ¼ części zaległości tj. co do kwoty ... zł . Z kwoty tej na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie przypada ... zł, z czego odsetki ...00zł i koszty upomnienia w ... zł ,na ubezpieczenie emerytalno-rentowe ... zł, z czego odsetki ... zł. Pismem datowanym na ... grudnia 2007 r. S. S. zwrócił się do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówki Terenowej w S. o umorzenie w całości odsetek za zwłokę należnych od zadłużenia przypadającego na jego udział spadkowy , a także o rozłożenie na ... rat kwoty zaległości głównej. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że nie jest w stanie spłacić jednorazowo tak znacznej kwoty – utrzymuje się z renty, choruje i znaczna część świadczenia rentowego przeznaczona jest na zakup lekarstw i opłacenie leczenia. Decyzją z dnia ... lutego 2008 r. Prezes KRUS odmówił umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników - kwota ta w dniu wpływu wniosku wynosiła ... zł - i kosztów upomnienia w kwocie ...zł. W uzasadnieniu decyzji Prezes KRUS wskazał, że zgodnie z art. 41a ust.1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U z 1998r. Nr 7, poz. 25 z późn. zm.) Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub części. W ocenie Prezesa taka sytuacja nie ma miejsca w przypadku wnioskodawcy – mieszka wspólnie z żoną w budynku mieszkalnym, który jest własnością małżonki, żona pracuje, a sam wnioskodawca pobiera rentę strukturalną. Prezes przyznał, że wnioskodawca wykazał zły stan zdrowia – złożonym zaświadczeniem lekarskim, lecz nie wykazał jakie z tego tytułu ponosi wydatki. Nie znalazł akceptacji Prezesa KRUS także argument o nie korzystaniu przez spadkodawcę J. S. ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Wskazał, że system ubezpieczeń społecznych rolników oparty został miedzy innymi na solidarnym wkładzie osób ubezpieczonych. Wobec powyższego nie można rozpatrywać obowiązku opłacania składek w kontekście nie korzystania przez zmarłego brata ze świadczeń przewidzianych ustawą. Podniósł ponadto, że z tytułu śmierci brata został wypłacony przez KRUS zasiłek pogrzebowy, który jest należny z tytułu ubezpieczenia rolniczego. Na koniec organ wskazał, że wartość spadku znacznie przekracza należność z tytułu zaległych składek, zaś problemy z jednorazową spłatą można rozwiązać przez rozłożenie jej na raty, o czym Prezes orzeknie w osobnej decyzji. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy S. S. podniósł, iż jest osobą chorą i z tytułu chorób ponosi koszty zakupu leków w kwocie ... zł miesięcznie, a ponadto z tytułu [...] jego wydatki są zwiększone o kwotę ... zł miesięcznie. Powtórzył argument o nie korzystaniu ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego – wskazał, że zmarły był osobą samotną i nikt nie będzie ubiegać się o rentę rodzinną, zaś wypłacony zasiłek pogrzebowy jest świadczeniem ustawowym, a nie uznaniowym. S. S. nie zgodził się ze stwierdzeniem, że wartość spadku jest znacznie wyższa niż zaległość z tytułu składek – podniósł, iż postępowanie o dział spadku się nadal toczy. Na koniec wskazał, że zaległość powstała na skutek zaniedbania przez KRUS czynności egzekucyjnych za życia J. S. Decyzją z dnia ... kwietnia 2008r. Prezes KRUS utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji ponownie wyraził pogląd, iż w przypadku wnioskodawcy nie zachodzi sytuacja, której mowa w art. 41a ust. 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wskazał, że udzielona mu została ulga w postaci rozłożenia zaległości na raty , a wysokość raty została ustalona na kwotę ... zł miesięcznie. Prezes nie zgodził się z twierdzeniem Skarżącego, że spłata zaległości zagrozi jego egzystencji – wskazał, że łączny dochód jego i żony wynosi ... zł, nie mają nikogo na utrzymaniu, mieszkają w domu, który jest własnością żony. Nie znalazł uznania Prezesa także argument o braku osób upoważnionych do otrzymania świadczeń z ubezpieczenia po śmierci J. S. – wskazał, że składki nie były opłacane od 1993r. , a mimo to został wypłacony zasiłek pogrzebowy, co jest właśnie przejawem zasady solidaryzmu społecznego. Zasada ta nie pozwala na rozpatrywanie wniosku o umorzenie w kontekście nie korzystania przez J. S. ze świadczeń przewidzianych ustawą. Argument o braku podstaw do twierdzenia, że wartość spadku znacznie przewyższa kwotę zaległości, Prezes odparł wskazując, iż udział Skarżącego w spadku został już prawomocnie ustalony, zaś wartość spadku została obliczona szacunkowo z uwzględnieniem ceny wartości ... ha ziemi (... zł ) podanej przez Urząd Gminy w K. Prezes nie zgodził się także z argumentem Skarżącego co do zaniedbań KRUS w ściąganiu należności składkowych za życia brata. Wskazał, że Placówka Terenowa na bieżąco informowała J. S. o stanie zadłużenia na koncie. Przeprowadzono również kilkakrotnie wizytacje na terenie gospodarstwa, ale J. S. nie interesował się spłatą należności i nie podejmował żadnych starań w celu spłaty zaległości. Egzekucja administracyjna byłaby nieskuteczna, ponieważ nie posiadał on systematycznego, stałego źródła dochodów, jak również inwentarza żywego i maszyn rolniczych, które podlegałyby ewentualnemu zajęciu przez komornika. Ziemię J. S. otrzymał na podstawie Aktu Własności Ziemi i nie miał urządzonej księgi wieczystej zbioru dokumentów. Od powyższej decyzji S. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wskazał, że jego zdaniem Prezes KRUS w sposób wybiórczy potraktował złożone przez niego dokumenty dot. jego sytuacji materialnej np. pomijając zgłaszaną konieczność naprawy komina w domu mieszkalnym – koszt szacuje na ponad ... tys. zł. Podniósł też, że zadłużenie nie powstało z jego winy, zaś KRUS zaniedbał odpowiednich starań o jego ściągnięcie. Stwierdził, że argument o braku urządzonej księgi wieczystej nie jest prawdziwy, gdyż gospodarstwo miało ... księgi wieczyste – Kw nr ... na obszar ... ha i Kw nr ... na ... ha. Nieruchomości objęte powyższymi księgami, jego zdaniem, w pełni wystarczyłyby na pokrycie zaległych składek. Powtórzył po raz kolejny także argument o tym, że nikt po śmierci brata nie będzie korzystał ze świadczeń na ubezpieczenie społeczne. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Przyznał, że w trakcie wizytacji domu stwierdzono uszkodzenie komina i faktycznie koszt naprawy może wynieść ok. ... tys. zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z unormowaniem art. 134 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), dalej u.s.u.s., doszedł do przekonania że zaskarżona decyzja nie jest obarczona błędami, które mogłyby skutkować wyeliminowaniem jej z obrotu prawnego. Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku Skarżącego z dnia ... grudnia 2007 r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia odsetek od należności z tytułu zaległych składek od ... kwartału 1998 r. do ... kwartału 2006 r. w kwocie ...zł oraz kosztów upomnienia – ... zł. Wobec treści wniosku Skarżącego, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał -w szczególności- przepis art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r., w którym ustawodawca przewidział m.in. instytucję umarzania należności z tytułu składek. Zgodnie z treścią wymienionego przepisu, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Przywołane w przepisie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. kryterium "ważnego interesu zainteresowanego", przy zaistnieniu którego organ "może" uwzględnić wniosek umorzeniowy, wskazuje, iż decyzja Prezesa KRUS ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia. Orzekając w konkretnej sprawie organ może więc, a nie musi umorzyć należności, oceniając istnienie lub nieistnienie tego kryterium, a także możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, a w wyniku dokonanej oceny wybiera konsekwencje prawne swoich ustaleń. Zaznaczyć jednak trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę . Skarżący w toku całego postępowania administracyjnego - tak w pierwotnym wniosku, jak również we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - żądanie w zakresie umorzenia zaległości uzasadniała problemami finansowymi spowodowanymi awarią komina oraz ogólną trudną sytuacją finansową i zdrowotną. Organ orzekający wziął pod uwagę okoliczności podnoszone przez stronę i dokonał ich oceny, co znalazło swoje odzwierciedlenie tak w materiale dowodowym sprawy jak również w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Pozwala to Sądowi na merytoryczną ocenę rozstrzygnięcia i stwierdzenie, iż w rozpoznawanej sprawie Prezes KRUS dokonał oceny całokształtu materiału dowodowego w granicach swobodnego uznania administracyjnego, zgodnie z art. 80 k.p.a. W toku postępowania wyjaśniającego organ przede wszystkim ustalił, że rzeczywiście komin w domu Wnioskodawcy wymaga kosztownej naprawy. Organ rentowy nie kwestionował tej okoliczności, wskazał jednak, że Skarżący i jego żona dysponują miesięcznie na utrzymanie kwotą ponad ... zł brutto, a ponadto udzielił Stronie pomocy w spłacie poprzez rozłożenie zaległości na raty po ... zł miesięcznie .W ocenie Sądu stanowisko organu w sprawie jest zasadne. W takiej sytuacji, zdaniem sądu, organ nie naruszył granic uznania administracyjnego odmawiając przyznania Wnioskodawcy kolejnej ulgi. Podkreślić też należy, że spadkobranie po bracie nie łączy się dla Skarżącego tylko z obowiązkiem uiszczenia długów obciążających spadek, lecz także z realnym przysporzeniem majątkowym, na co słusznie zwrócił uwagę organ. Nie mogą znaleźć uznania także zarzuty Skarżącego, że odsetki powstały z winy organu, który nie egzekwował należności za życia J. S. Z dołączonych akt administracyjnych wynika, że pracownicy KRUS wielokrotnie podejmowali czynności zmierzające do ustalenia stanu majątkowego ubezpieczonego, jednak za każdym razem stwierdzano brak jakichkolwiek możliwości egzekucji ( poza egzekucją z nieruchomości ). Ponadto nie można czynić wierzycielowi zarzutu, że nie egzekwuje swojej należności, gdyż to na dłużniku spoczywa obowiązek wywiązania się ze swoich zobowiązań, a w przeciwnym razie zostanie obciążony odsetkami za zwłokę. Podkreślenia wymaga, iż nie stwierdzono też takiego naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub być podstawą wznowienia postępowania administracyjnego; postępowanie w sprawie przeprowadzone zostało z poszanowaniem zasady prawdy obiektywnej sformułowanej w art. 7 k.p.a., a strona miała możliwość brania udziału w postępowaniu i powiadomiona prawidłowo - w trybie art. 10 § 1 k.p.a. - mogła wypowiedzieć się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz swych żądań. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.