V SA/Wa 1673/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska (spr.), Sędzia WSA - Marek Krawczak, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Protokolant st. spec. - Sylwia Wojtkowska-Just, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2015 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz M. C. kwotę 5117 zł (słownie: pięć tysięcy sto siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...], Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...], ustalającą M. C. kwotę nienależnie pobranych płatności finansowych w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" w wysokości 75.000 zł. Prezes Agencji w pełni podzielił ustalenia faktyczne poczynione przez organ I instancji prowadzące do wniosku, iż M. C. nie spełniła warunków dotyczących poniesienia wydatków - co najmniej 70% kwoty pomocy i nie mniej niż 52.500 zł na inwestycje, zgodnie z założeniami biznesplanu, które to zobowiązanie wynikało z przyznającej jej pomoc finansową decyzji Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...]. Prezes ARiMR podniósł w uzasadnieniu swojej decyzji, iż uczestnictwo w działaniu "Ułatwianie startu młodym rolnikom" nie jest obowiązkiem i wszystkie warunki i zobowiązania z niego wynikające a prowadzące do uzyskania płatności z tytułu pomocy finansowej są przez Stronę przyjmowane dobrowolnie. Z dokonanych w postępowaniu administracyjnym ustaleń wynika, że zachodzą w przedmiotowej sprawie przesłanki uzasadniające twierdzenie, iż Beneficjentka nie spełniła jednego z kluczowych celów działania - jakim jest wydatkowanie w okresie 3 lat od dnia wypłaty pomocy co najmniej 70% kwoty pomocy na inwestycje określone w biznesplanie, do którego została przyznana pomoc. Nie spełniła zatem warunku zawartego w § 18 ust. 1 pkt 3 lit b rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U.2014.201 j.t.). Zgodnie bowiem z decyzją nr [...], z dnia [...] listopada 2010 r., pomoc finansowa w wysokości 75 000 zł, w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom'' została M. C. wpłacona na wskazane przez nią konto bankowe w dniu 31 marca 2011 r. Oznacza to, że termin na wydatkowanie pieniędzy i dostarczenie dokumentów upłynął w dniu 31 marca 2014 r. M. C. składając wniosek w 2010 r. o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom'" planowała powiększenie gospodarstwa poprzez zakup dodatkowych gruntów ornych, założenie i uprawę plantacji porzeczek, malin, jabłoni i gruszy oraz ogrodzenie sadu. Strona zgłosiła wydatkowanie w terminie do 31 marca 2014 r. pochodzących z pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" środków na: - zakup nieruchomości rolnej położonej w obrębie [...], gmina [...], stanowiącej działkę rolną, oznaczoną nr [...] o powierzchni 1,22 ha, za łączną kwotę 22 950 zł., - poniesienie kosztów w wysokości 42 000 zł., wpłaconych jako cena nieruchomości przy zawarciu w dniu [...] marca 2014 r. umowy przedwstępnej nabycia działki rolnej nr [...] (obręb [...]), gmina [...], we współudziale 816/1000 części, o powierzchni 2,0005 ha, - zakup siatki ogrodzeniowej (4 428 zł.) i drewna na słupki do ogrodzenia (2 834,58 zł.). Zdaniem Prezesa ARiMR nie można stwierdzić prawidłowości wskazanych wyżej wydatków, ponieważ: - wkład własny jaki Strona poniosła w wyniku zakupu nieruchomości rolnej położonej w obrębie [...] stanowił jedynie kwotę 4 950 zł.; pozostałą kwotę 18 000 zł stanowił koszt poniesiony ze środków kredytu inwestycyjnego z dopłatami ARiMR, a zgodnie z § 18 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego koszt ten nie mógł być rozliczony, - akt notarialny Repertorium nr [...] zakupu działki rolnej nr [...] (obręb [...]), podpisano w dniu [...] kwietnia 2014 r., tj., po terminie 3 lat od dnia wypłaty pomocy; złożona przedwstępna umowa kupna-sprzedaży nie potwierdza przeniesienia prawa własności na Beneficjentkę a nadto zawarta w dniu [...] marca 2014 r. umowa dotyczy kupna udziału 816/1000 w powierzchni działki rolnej nr [...], co z kolei jest sprzeczne z § 2 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego, zgodnie z którym "pomoc finansowa w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom", jest przyznawana osobie fizycznej, która z zastrzeżeniem § 7 do dnia złożenia wniosku o przyznanie pomocy nie prowadziła działalności rolniczej i po raz pierwszy rozpocznie prowadzenie działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 55' Kodeksu cywilnego, zwanym dalej "gospodarstwem", jeżeli w wymaganym okresie gospodarstwo będzie prowadzone samodzielnie" a ponadto budynki i budowle znajdujące się w gospodarstwie, wykorzystywane do produkcji rolnej, oraz użytki rolne w gospodarstwie wykorzystywane do prowadzenia działalności rolniczej nie będą stanowiły przedmiotu współwłasności lub współposiadania, z wyjątkiem małżeńskiej wspólności majątkowej", - działka oznaczona nr [...] jest położona wzdłuż drogi gminnej nr 200, a więc w rozumieniu przepisów art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 260 z późn. zm.) jest drogą publiczną; Strona powinna złożyć zgłoszenie (kopię) zamiaru robót budowlanych z zaświadczeniem, że organ nie wniósł sprzeciwu, co wynika wprost z ustawy Prawo budowlane, w związku z czym, nie można stwierdzić prawidłowości poniesionych wydatków dla wykonanego ogrodzenia. Zdaniem Prezesa ARiMR, znajdujące się w aktach sprawy dokumenty potwierdzają, iż M. C. nie spełniła warunków dotyczących poniesienia wydatków, co najmniej 70 % kwoty pomocy i nie mniej niż 52 500 zł na inwestycje, zgodnie z założeniami biznesplanu z zastrzeżeniem dopełnienia, których została jej wydana decyzja nr [...] o przyznaniu pomocy finansowej. W skardze z dnia 27 marca 2015 r. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. C. zaskarżyła w całości decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, nr [...], z dnia [...] lutego 2015 r. zarzucając: 1) naruszenie przepisów postępowania, tj.: a) § 20 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U.2014.201 j.t.) - poprzez jego niewłaściwe zastosowanie z uwagi na fakt, iż przepis ten odnosi się do sankcji w przypadku braku wydatkowania, w okresie 3 lat od wypłaty pomocy, co najmniej 70 % kwoty na inwestycje określone w biznesplanie, podczas gdy Skarżąca przyznaną pomoc wydatkowała zgodnie z zawartą z ARiMR umową i w terminie do 31 marca 2014 r., co potwierdzają przedłożone do akt dokumenty; a zatem organ nie jest uprawniony do wydania decyzji o nakazaniu zwrotu przez Skarżącą 100% kwoty przyznanej pomocy, bowiem przywołany powyżej przepis na to nie zezwala; b) § 20 ust. 4 rozporządzenia, poprzez jego niezastosowanie do niniejszej sprawy, podczas gdy zgodnie z tym przepisem, w przypadku nieprzedłożenia w terminie dokumentów, o których mowa w § 19, zwrotowi podlega 3% kwoty pomocy za nieprzedłożenie każdego z dokumentów określonych w tym przepisie, przy czym w przypadku nieprzedłożenia w terminie dokumentów, o których mowa w § 19 pkt 2, 6 oraz 7 zwrotowi podlega 3% kwoty pomocy - niezależnie od liczby nieprzedłożonych dokumentów; zaś w przypadku Skarżącej nie doszło do przedłożenia dokumentów w terminie do 31 marca 2014 r., nie zaś do niewydatkowania przyznanej pomocy; c) art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich - poprzez brak rozpatrzenia całego materiału dowodowego sprawy, tj.: - brak wzięcia pod uwagę, iż dotychczas przeprowadzone w gospodarstwie Skarżącej kontrole wskazywały, iż prowadzi ona samodzielne gospodarstwo rolne z uwzględnieniem wymogów przyznanej pomocy; - brak wzięcia pod uwagę, iż wszelkie przedstawione do akt sprawy dokumenty wskazują, iż Skarżąca wydatkowała przyznaną pomoc w terminie, wysokości i zakresie zawartej z ARiMR umowy o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom.", a co za tym idzie, cel programu został spełniony; d) art. 21 ust. 2 pkt 1 ustawy oraz art. 6 k.p.a. w zw. z art. 21 ust. 1 ustawy oraz art. 87 ust. 1 Konstytucji RP poprzez stawianie wobec strony wymogów ponad ustawowych, które nie są przewidziane w przepisach prawnych, a na podstawie których organ wyciąga wobec Skarżącej niekorzystne konsekwencje w postaci wydania decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności finansowych z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom, tj. poprzez nakazanie Stronie przedstawienia dokumentów wskazujących na uprawnienie do posadowienia ogrodzenia działki, czego przepisy statuujące pomoc nie przewidują; 2) wydanie zaskarżonej decyzji przy błędnie ustalonym stanie faktycznym sprawy, tj.: a) przy błędnym uznaniu, iż z uwagi na zakup przez Skarżącą udziału w gruncie rolnym (na mocy umowy kupna z dnia [...] marca 2014 r. potwierdzonej dowodem zapłaty, a następnie aktem notarialnym rep. A nr [...]), organ nie może stwierdzić czy nieruchomość ta jest wykorzystywana przez Skarżącą do działalności rolniczej, podczas gdy organy ARiMR corocznie dokonywały kontroli gospodarstwa i kontrole te nie wykazywały żadnych większych nieprawidłowości, a nadto posiadanie statusu współwłaścicielki gruntów w myśl art. 206 k.c. uprawnia już Skarżącą do władania całą nieruchomością i prowadzenia na niej gospodarstwa rolnego; b) poprzez uznanie, iż Skarżąca do dnia 31 marca 2014 r. nie wydatkowała co najmniej 70% kwoty przyznanej pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom", podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego sprawy wynika, iż do tego dnia wydała kwotę wyższą aniżeli przyznana pomoc finansowa, a nawet przy przyjęciu przez organ, iż do kosztów tych nie należny zaliczać kosztu nabycia drugiej nieruchomości, Skarżąca w dalszym ciągu do dnia 31 marca 2014 r. wydała ponad 70% kwoty przyznanej pomocy finansowej. M. C. wnosiła o uchylenie w całości decyzji Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, nr [...], z dnia [...] lutego 2015 r. i poprzedzającej ją decyzji Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, nr [...], z dnia [...] grudnia 2014 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności finansowych w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom." Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie, zajmując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zatem zbadanie legalności zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. Rozpatrując sprawę w powyższych granicach Sąd stwierdził, iż skarga M. C. zasługuje na uwzględnienie. Sąd wskazuje, iż przywoływane przez obie Strony § 18 ust. 1 pkt 1, pkt 2 i 3 lit. b oraz 20 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 zostały wprost przeniesione do "Pouczenia" zawartego i stanowiącego integralna część decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...], przyznającej M. C. pomoc finansową w wysokości 75 000 zł. Pkt 4 Pouczenia stanowi, iż w związku z przyznaniem pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" Beneficjentka była zobowiązania do: a) samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego, na które przyznano jej pomoc, do dnia upływu 5 lat od dnia wypłaty pomocy, b) zapewnienia do dnia upływu 5 lat od dnia wypłaty pomocy, że znajdujące się w gospodarstwie budynki i budowle wykorzystywane do produkcji rolnej, oraz użytki rolne wykorzystywane do prowadzenia działalności rolniczej nie będą stanowiły przedmiotu współwłasności lub współposiadania, z wyjątkiem małżeńskiej wspólności majątkowej, c) zrealizowania założeń biznesplanu w terminie nie dłuższym niż 5 lat od dnia wypłaty pomocy, a w szczególności prowadzenia gospodarstwa zgodnie z określoną strukturą produkcji rolnej, wydatkowania 70% pomocy na inwestycje określone w biznesplanie w okresie 3 lat od dnia wypłaty pomocy. Sąd podkreśla, iż powyższe zobowiązania Skarżącej były jednoznacznie sformułowane w przyznającej pomoc decyzji z dnia 26 listopada 2010 r. i miały oparcie w treści przywołanego § 18 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego PROW na lata 2007-2013. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji błędnie zinterpretowały zapis § 18 ust. 1 3 lit. b rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. oczekując i domagając się wykazania przez Stronę, iż w okresie 3 lat od dnia wypłaty pomocy, t.j. do 31 marca 2014 r. zakupi ona przewidziane w biznesplanie nieruchomości, na co łącznie z pozostałymi zakupami wydatkuje co najmniej 70% pomocy. Tymczasem, zdaniem Sądu, M. C. zobowiązana była do zrealizowania założeń biznesplanu (w tym nabycia dwóch nieruchomości) w terminie nie dłuższym niż 5 lat od dnia wypłaty pomocy oraz do wydatkowania na inwestycje określone w biznesplanie, w okresie 3 lat od dnia wypłaty pomocy, nie mniej niż 70% otrzymanych pieniędzy. Sąd stoi na stanowisku, iż § 18 ust. 1 3 lit. b rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. jednoznacznie wskazuje na obowiązek wydatkowania co najmniej 70% pieniędzy z otrzymanej pomocy "na inwestycje" określone w biznesplanie, nie zaś na obowiązek zrealizowania inwestycji określonych w biznesplanie w okresie 3 lat od wypłaty pomocy przy wydatkowaniu co najmniej 70% pieniędzy z tej pomocy pochodzących. Dlatego też, zdaniem Sądu, poniesienie przez Skarżącą kosztów w wysokości 42 000 zł., wpłaconych jako cena nieruchomości przy zawarciu w dniu 16 marca 2014 r. umowy przedwstępnej nabycia działki rolnej nr [...] (obręb [...]) należy uznać za wydatek "na inwestycję", jaką miał być zakup tych gruntów, do którego doszło dopiero z dniem podpisania aktu notarialnego – t.j. [...] kwietnia 2014 r., a więc po terminie 3 lat od dnia wypłaty pomocy. Przyjęta przez organy, w ocenie Sądu błędna, interpretacja zapisu § 18 ust. 1 3 lit. b rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. miała wpływ na rozstrzygnięcie organu, który ustalając kwotę wydatkowaną przez Skarżącą na inwestycje określone w biznesplanie w okresie 3 lat od dnia wypłaty pomocy pominął zapłaconą przy umowie przedwstępnej w dniu [...] marca 2014 r. sumę 42 000 zł. Zasadny jest także sformułowany w skardze zarzut braku podstaw do nakazania Stronie przez organ przedstawienia dokumentów wskazujących na uprawnienie do posadowienia ogrodzenia działki, jako warunku do stwierdzenia prawidłowości wydatków poniesionych na ogrodzenie plantacji. Takiego wymogu brak jest w przepisach dotyczących warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Z § 18 ust. 1 3 lit. b rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. wynika jedynie obowiązek Strony wykazania wydatkowanych pieniędzy na taką inwestycję. M. C. przedstawiła faktury zakupu siatki i drewna na słupki ogrodzeniowe, czym z tego obowiązku się wywiązała. Prawidłowo natomiast ocenił organ, iż wkład własny Strony na zakup nieruchomości rolnej położonej w obrębie [...] stanowił jedynie kwotę 4 950 zł., ponieważ pozostałą kwotę 18 000 zł stanowił koszt poniesiony ze środków kredytu inwestycyjnego z dopłatami ARiMR. Zgodnie bowiem z § 18 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r., przy współfinansowaniu inwestycji określonych w biznesplanie z różnych źródeł do kwoty wydatkowanej przez Beneficjenta nie wlicza się kwoty pomocy udzielonej z innych środków publicznych. Zasadny jest także sformułowany w skardze zarzut naruszenia w toku postępowania administracyjnego art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich - poprzez brak rozpatrzenia całego materiału dowodowego sprawy. Sąd podnosi, iż powołując przepis § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 17 października 2007 r., zgodnie z którym: "pomoc finansowa w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom", jest przyznawana osobie fizycznej, która z zastrzeżeniem § 7 do dnia złożenia wniosku o przyznanie pomocy nie prowadziła działalności rolniczej i po raz pierwszy rozpocznie prowadzenie działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 55' Kodeksu cywilnego, zwanym dalej "gospodarstwem", jeżeli w wymaganym okresie gospodarstwo będzie prowadzone samodzielnie (...)"– organ przedwcześnie, bez właściwego wyjaśnienia przyjął, iż z samego faktu nabycia przez M. C. udziału 816/1000 w powierzchni niezabudowanej działki rolnej nr [...] (obręb [...]) gmina [...] wynika, iż nie prowadzi ona gospodarstwa samodzielnie. Organ pominął całkowicie instytucję wydzielenia udziału w nieruchomości do samodzielnego użytkowania, nie odniósł się też do wyników przeprowadzanych w gospodarstwie Skarżącej kontroli w kontekście samodzielnego prowadzenia przez nią gospodarstwa. W toku ponownego rozpatrywania sprawy organ winien uwzględnić powyższe stanowisko Sądu i ocenić czy, na bazie obowiązującego biznesplanu, ponosząc wydatki w terminie do 31 marca 2014 r. na udział własny w zakupie nieruchomości rolnej położonej w obrębie [...], na zakup nieruchomości stanowiącej działki rolnej nr [...] (obręb [...]) gmina [...] oraz na ogrodzenie M. C. wypełniła zobowiązanie z § 18 ust. 1 pkt 3 lit b rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, potwierdzone w decyzji nr [...], z dnia [...] listopada 2010 r. przyznającej jej pomoc finansową w wysokości 75 000 zł. w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom''. W razie korzystnych dla Skarżącej ustaleń dotyczących wydatkowania przez nią w okresie 3 lat od dnia wypłaty pomocy, co najmniej 70% kwoty pomocy na inwestycje określone w biznesplanie odrębną kwestią będzie ustalenie spełnienia przesłanek z § 20 ust. 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł w oparciu o art. 200 ppsa.