V SA/Wa 1674/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Ewa Jóźków, Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska, Asesor WSA - Joanna Gierak (spr.), Protokolant - Konrad Łukaszewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2007 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia ...marca 2007 r. Nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconej składki na ubezpieczenie społeczne rolników; oddala skargę. Przedmiotem skargi z ...maja 2007 r., wniesionej przez M. K. jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z ...marca 2007 r. nr ..., utrzymująca w mocy zaskarżoną decyzję z ...lutego 2007 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconej w terminie składki na ubezpieczenie społeczne rolników za IV kwartał 2006 r. w kwocie ... zł. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: M. K. -pismem z ...grudnia 2006 r.- wystąpił do Prezesa KRUS o umorzenie należności z tytułu zaległej składki na ubezpieczenie społeczne rolników za IV kwartał 2006 r., wynoszącej ... zł. Uzasadniając swoje żądanie wskazał na klęskę suszy, która dotknęła jego gospodarstwo oraz na trudne warunki życiowe. W dniu ...stycznia 2007 r. przeprowadzono wizytację w gospodarstwie płatnika, sporządzając na tą okoliczność protokół. Z protokołu tego wynika m.in., że wnioskodawca posiada gospodarstwo rolne o powierzchni ... ha przeliczeniowych, które sam prowadzi, przy czym nie potrafił określić przychodu z tego gospodarstwa. Podał, że zamieszkuje sam i nie ma dodatkowych źródeł dochodu. Zaznaczył, że w wyniku suszy w 2006 r. poniósł straty w wysokości 50%. W aktach sprawy znajduje się notatka służbowa z tej samej daty, tj. z ... stycznia 2007 r., sporządzona przez pracownika KRUS, z której wynika, iż zgodnie z wykazem gospodarstw dotkniętych suszą w okresie czerwiec - lipiec 2006 r. na terenie gminy N., wnioskodawca poniósł straty w uprawach polowych na poziomie 50%. Pismem organu z ... stycznia 2007 r. wnioskodawca został poinformowany o zakończeniu postępowania dowodowego dotyczącego jego wniosku o umorzenie zaległości oraz pouczony o możliwości wypowiedzenia się w sprawie przed wydaniem decyzji. Następnie, Prezes KRUS decyzją z ...lutego 2007 r., po rozpatrzeniu wniosku strony o umorzenie należności z tytułu nieopłaconej w terminie składki na ubezpieczenie społeczne rolników za IV kwartał 2006 r. w kwocie ... zł, odmówił umorzenia wskazanej należności. W sentencji tego orzeczenia powołał przepis art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż orzeczenie to zostało wydane w oparciu o art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, stanowiący, iż Prezes KRUS lub upoważniony przez niego pracownik, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego i na jego wniosek, uwzględniając zarówno możliwości płatnicze wnioskodawcy jak i stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego może umorzyć należności z tytułu składek w całości lub w części. Mając zaś na uwadze okoliczności podniesione przez stronę we wniosku o umorzenie zadłużenia, tj. trudną sytuację finansową spowodowaną suszą w 2006 r., organ zauważył, iż w trakcie postępowania prowadzonego w sprawie okoliczności te w pewnym stopniu zostały potwierdzone. Jednakże, biorąc pod uwagę rozmiar poniesionych przez wnioskodawcę strat w uprawach polowych na poziomie 50%, a także wielkość jego gospodarstwa i charakter prowadzonej przez niego działalności rolniczej, uznał, iż brak jest wystarczających podstaw do umorzenia wnioskowanej należności. Nadto, poinformował stronę, że umorzenie składek nie jest korzystne dla osoby ubezpieczonej, gdyż ma to wpływ na obniżenie w przyszłości podstawy wymiaru świadczenia emerytalno-rentowego. Wskazał także, że w niniejsze sprawie najkorzystniejszą formą spłaty całości zadłużenia może być ulga w formie układu ratalnego, po uprzednim złożeniu wniosku w tej sprawie. Z decyzji tej wynika również, że strona we wcześniejszych latach korzystała już dwukrotnie z ulgi w spłacie zadłużenia oraz ulgi w postaci układu ratalnego. Spowodowane to było m.in. klęską powodzi w 1997 r. i klęską suszy w 2000 r. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z ....lutego 2007 r., strona zwróciła się o ponowne rozpatrzenie jej wniosku o umorzenie składki na ubezpieczenie społeczne rolników za IV kwartał 2006 r. wraz z odsetkami. W piśmie tym podtrzymała swoje stanowisko w sprawie, wskazując na klęskę suszy w 2006 r. oraz na trudne warunki życiowe. Powołała się też na (bliżej nie określony) akt prawny, mający regulować ulgi dla rolników z uwagi na klęskę suszy w 2006 r. W dniu ...marca 2007 r. przeprowadzono ponownie wizytację w gospodarstwie płatnika, sporządzając z tej czynności protokół. Do akt sprawy w dniu ...marca 2007 r. włączono również oświadczenie wnioskodawcy, w którym podał on, że nie korzystał i nie korzysta z pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Wskazał także, że koszty jego leczenia, tj. dojazdy, wizyty u lekarza i wykup leków, wynoszą około...zł miesięcznie. Pismem z ...marca 2007 r. organ poinformował stronę o zakończeniu postępowania dowodowego prowadzonego z jej wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i powołując się na art. 10 k.p.a, pouczył o możliwości wypowiedzenia się w sprawie co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, które będą stanowić podstawę faktyczną decyzji, w terminie 7 dni. Dalej, Prezes KRUS decyzją z ...marca 2007 r., w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) i art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. , Nr 7, poz. 25 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję i odmówił umorzenia wnioskowanej należności z tytułu nieopłaconej w terminie składki na ubezpieczenie społeczne rolników za IV kwartał 2006 r. w kwocie ... zł. W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Przyznał, iż okoliczności podnoszone przez stronę a dotyczące problemów finansowych spowodowanych klęską suszy, która miała miejsce w czerwcu i lipcu 2006 r., w pewnym stopniu zostały potwierdzone. Organ powołał się w tym miejscu na protokół z oceny stanu gospodarstwa rolnego dotkniętego skutkami klęski żywiołowej sporządzony w oparciu o wizję lokalną przeprowadzoną w poszkodowanym gospodarstwie przez Komisję Urzędu Gminy w N., jaki jest w posiadaniu KRUS PT w B. Jednakże, biorąc pod uwagę rozmiar poniesionych strat w uprawach polowych na poziomie 50%, a także wielkość gospodarstwa i charakter prowadzonej działalności rolniczej, organ uznał, iż brak jest wystarczających podstaw do umorzenia wnioskowanej należności. Na koniec zaznaczył, iż najkorzystniejszą formą spłaty zadłużenia strony, może być ulga w formie układu ratalnego, przyznana po uprzednim złożeniu stosownego wniosku w tej sprawie. Organ podkreślił przy tym, iż regulowanie zadłużenia w ratach jest bardzo korzystne dla dłużników, gdyż oprócz wydłużonego okresu spłaty z równomiernym rozłożeniem rat, powoduje wstrzymanie biegu odsetek za zwłokę. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa KRUS z ... marca 2007 r., M. K. wniósł o rozpatrzenie jego wniosku o umorzenie składki na ubezpieczenie społeczne rolników za IV kwartał 2006 r. w kwocie ... zł wraz z odsetkami. Prośbę umotywował, tak jak w postępowaniu administracyjnym, klęską suszy w 2006 r. Wskazał, że z uwagi na suszę mającą miejsce właśnie w 2006 r., został wydany akt prawny, mocą którego organ był obowiązany umorzyć rolnikowi składki na ubezpieczenie społeczne rolników za jeden kwartał oraz jedną ratę podatku rolnego. Nadto dodał, że gospodarstwo prowadzi sam, w trudnych warunkach. Jest chory, ponosi koszty leczenia. Do skargi załączył świadectwo lekarskie z ... kwietnia 2007 r. wystawione przez lekarza psychiatrę. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko prezentowane dotychczas w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji wydanej przez Prezesa KRUS w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.), oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Pismem z ... grudnia 2006 r. skarżący wystąpił do organu "o umorzenie składki za IV kwartał 2006 r. na sumę ... zł". Wobec treści wniosku skarżącego, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał -w szczególności- przepis art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w którym ustawodawca przewidział m.in. instytucję umarzania należności z tytułu składek. Zgodnie z treścią wymienionego przepisu, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Przywołane w cyt. art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników kryterium "ważnego interesu zainteresowanego", przy zaistnieniu którego organ "może" uwzględnić wniosek umorzeniowy, wskazuje, iż decyzja Prezesa KRUS ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia. Orzekając w konkretnej sprawie organ może więc, a nie musi umorzyć należności, oceniając istnienie lub nieistnienie tego kryterium, a także możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, a w wyniku dokonanej oceny wybiera konsekwencje prawne swoich ustaleń. Zaznaczyć jednak trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę (por. wyrok NSA z 2.02.1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, Wokanda 1996, nr 6, s.36). Skarżący w toku całego postępowania administracyjnego, tj. tak w pierwotnym wniosku jak również we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, żądanie swoje w zakresie umorzenia zaległości wynoszącej ... zł, uzasadniał problemami finansowymi spowodowanymi klęską suszy mającą miejsce w 2006 r. Organ orzekający podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności wziął pod uwagę i dokonał ich oceny, co znalazło zaś swoje odzwierciedlenie tak w materiale dowodowym sprawy jak również w uzasadnieniu skarżonej decyzji. W toku postępowania wyjaśniającego organ przede wszystkim ustalił, że rzeczywiście gospodarstwo rolne skarżącego w 2006 r. ucierpiało na skutek klęski suszy. Okoliczności tej organ rentowy nie kwestionował. Wskazał jednak, że z uwagi na rozmiar poniesionych strat spowodowanych suszą (na poziomie 50%), oraz wielkość gospodarstwa i charakter prowadzonej działalności rolniczej, brak jest wystarczających podstaw do zastosowania wobec strony ulgi w postaci umorzenia wnioskowanego zadłużenia. W konsekwencji organ orzekający przyjął, iż wnioskodawca nie wykazał, że klęska suszy, która dotknęła jego gospodarstwo, uzasadnia umorzenie składki na ubezpieczenie społeczne rolników za IV kwartał 2006 r. w kwocie -co również nie jest bez znaczenia w sprawie- ... zł. Stwierdził, iż w sytuacji płatnika korzystniejszą dla niego formą ulgi jest układ ratalny, o którego zawarcie zainteresowany winien wystąpić. W ocenie Sądu, stanowisko organu w sprawie jest zasadne. Ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się bowiem w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Za uchyleniem skarżonej decyzji nie przemawiały także zarzuty podniesione w treści skargi, które w ocenie Sądu są całkowicie nietrafione. Sąd przede wszystkim zaznacza, iż żaden przepis ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, nie przewiduje możliwości zwolnienia rolnika z obowiązku opłacania składki z uwagi na klęskę suszy mającą miejsce w 2006 r. Procedura umorzenia zaległych składek uregulowana jest jedynie w powyżej cyt. już art. 41a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Przepis ten takiej przesłanki -wprost odnoszącej się do wskazanego zdarzenia losowego- nie zawiera. Odwołuje się do uzasadnionego ważnego interesu zainteresowanego oraz do jego możliwości płatniczych i tylko w kontekście tych kryteriów okoliczności podnoszone przez skarżącego w sprawie mogły być rozważane i, jak wynika z uzasadnienia decyzji, zostały one rozważone. Powyższe odnosi się również do pozostałych okoliczności przywoływanych przez skarżącego, tj. śmierci bliskiej osoby, czy przyznawania ulgi w postaci umorzenia składek innym rolnikom. Okoliczności wskazywane we wniosku o umorzenie zaległych składek Prezes KRUS może oceniać tylko w kontekście ww. przesłanek, uwzględniając sytuację finansową konkretnego płatnika, w tym wysokość jego zaległości. Przy czym Sąd podkreśla, iż fakultatywny charakter przepisu art. 41a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oznacza, że organ nie ma obowiązku umarzania zadłużenia. Natomiast, co do powołanego w skardze, bliżej nie określonego, aktu prawnego, mocą którego przyznano rolnikom ulgę z uwagi na poniesione straty spowodowane klęską suszy w 2006 r., Sąd wyjaśnia, iż zapewne skarżący miał tu na względzie nie obowiązujące już rozporządzenie Rady Ministrów z 29 sierpnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy (Dz. U. Nr 155, poz. 1109), wydane na podstawie art. 24 ust. 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593, ze zm.). W tym zakresie można jedynie wskazać, że rozporządzenie to określało szczegółowe warunki udzielania pomocy społecznej rodzinom rolniczym, których gospodarstwa rolne zostały dotknięte suszą w 2006 r., zwanej dalej "pomocą", w ramach realizacji programu pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy. Pomocy tej udzielano rodzinie rolniczej, jeżeli przynajmniej jedna osoba w tej rodzinie była rolnikiem, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników i podlegała temu ubezpieczeniu z mocy ustawy. Pomoc przewidziana w tym akcie prawnym była udzielana jednorazowo przez kierownika ośrodka pomocy społecznej w formie zasiłku celowego i jedynie na wniosek osoby zainteresowanej złożony do ... października 2006 r. Zatem, jak z powyższego wynika, przepisy ww. rozporządzenia nie mogły znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie. Wniosek o zasiłek celowy (a nie o umorzenie składki na ubezpieczenie społeczne rolników) należało bowiem złożyć do właściwego kierownika ośrodka pomocy społecznej. Odnosząc się zaś do załączonego do skargi zaświadczenia lekarskiego, wyjaśnić należy, iż dowód ten nie mógł mieć wpływu na ocenę zaskarżonej decyzji. Sąd dokonuje bowiem oceny zaskarżonego aktu administracyjnego mając na względzie stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie jego wydania. Zaświadczenie to zostało zaś wystawione po wydaniu skarżonej decyzji Prezesa KRUS, tj. w dniu ... kwietnia 2007 r. W tym miejscu Sąd dodatkowo zauważa, iż w toku postępowania administracyjnego wnioskodawca podnosił fakt ponoszenia wydatków na leczenie w kwocie ... zł miesięcznie. Okoliczności tych jednak w toku postępowania administracyjnego żadnym dokumentem nie potwierdził. Nie wskazywał też na żadne swoje dolegliwości zdrowotne, uniemożliwiające mu np. prowadzenie gospodarstwa rolnego. Powyższe zostało uwzględnione przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu organ wskazał na oświadczenie strony z ... marca 2007 r., z którego to wynika, iż nie korzystała i nie korzysta ona z pomocy społecznej oraz, że wydaje około ... zł miesięcznie na leczenie, przy czym nie jest w stanie przedstawić żadnych dokumentów na potwierdzenie tych okoliczności. Na koniec już tylko Sąd dostrzega, iż w sentencji skarżonej decyzji zawarto błędne sformułowanie: "(...) i odmówić umorzenia wnioskowanych należności z tyt. nieopłaconej w terminie składki (...)". Skoro Prezes KRUS działał w sprawie z wniosku strony o ponowne rozparzenie sprawy, winien kierować się przy wydawaniu swojego rozstrzygnięcia treścią art. 138 k.p.a. Wydana przez niego decyzja winna więc być zgodna z tą normą prawną. W niniejszej sprawie w sentencji Prezes KRUS powołał ten przepis, tj. dokładnie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a., a więc jego wolą było utrzymać zaskarżoną decyzję w mocy. Przywoływanie powyższego sformułowania było zbyteczne i wprowadzające w błąd, co więcej, niezgodne z wymienionym przepisem. Sąd uznał jednak, iż naruszenie to nie miało wpływu na wynik sprawy, albowiem w sentencji tego rozstrzygnięcia organ uprzednio wskazał, że: utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję. Jednakże należy podkreślić, iż nie można równocześnie "utrzymywać w mocy decyzji o odmowie umorzenia" i jednocześnie "odmawiać umorzenia". Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.