V SA/Wa 1676/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Asesor WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - Sylwia Wojtkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2008 r. sprawy ze skargi M. Ż. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2008 r. znak [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lutego 2008 r., odmawiającą M. Ż. (dalej: "Skarżąca") umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym: W dniu [...] września 2007r. Skarżąca złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. Powyższy wniosek uzupełniła pismami z dnia [...] grudnia 2007r. oraz z dnia [...] grudnia 2007r., w których wskazała na okoliczności uzasadniające prośbę o umorzenie zaległości wobec ZUS. W szczególności podniosła takie okoliczności jak: trudna sytuacja materialna rodziny, konieczność utrzymania uczących się dzieci, choroba męża uniemożliwiająca podjęcie pracy w zawodzie (murarz) oraz swój stan zdrowia nie pozwalający na podjęcie każdego zatrudnienia ([...]). Wyjaśniła ponadto, iż w dniu 13 grudnia 2008r. zaciągnęła pożyczkę w na pokrycie bieżących potrzeb życiowych. Do wniosku załączyła m.in. zaświadczenie z Ośrodka Pomocy Społecznej w S., zaświadczenie o zarobkach, kartę informacyjną o stanie zdrowia swojego męża. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2008r. znak [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. W wyniku rozpoznania wniosku organ uznał, iż w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności określona w art. 28 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm., dalej "u.s.u.s."), ponieważ w przedmiotowej sprawie uprawniony do oceny sytuacji majątkowej i finansowej Skarżącej organ egzekucyjny, tj. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził, aby zobowiązania były niemożliwe do wyegzekwowania z powodu braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Podkreślono, iż Zobowiązana ma stałe źródło dochodu, jest właścicielem samochodu marki Volkswagen [...] oraz nieruchomości. Wskazano ponadto, iż Wnioskodawczyni nie udowodniła wystąpienia okoliczności umożliwiających umorzenie należności składkowych na podstawie § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365 – dalej jako "rozporządzenie"). Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] kwietnia 2008 r. znak [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, podzielając w całości argumentację w niej zaprezentowaną. Podniesiono, iż organ pierwszej instancji odniósł się do wszystkich okoliczności podniesionych przez Zobowiązaną w sprawie dając temu wyraz w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji. Ponadto wyjaśniono, iż ZUS nie może ponosić skutków działalności podmiotów gospodarczych, przejmować na siebie ryzyka tej działalności i umarzać składki, gdy taka działalność się nie powiodła. Skorzystanie z prawnej dopuszczalności umorzenia należności z tytułu składek uzasadnione jest w sytuacji faktycznego braku szans na odzyskanie tych należności w okresie nieprzedawnionym, bądź z uwagi na szczególną sytuację zobowiązanego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca podniosła, iż obecnie znajduje się w trudnej sytuacji, w której mimo ograniczenia wydatków nie będących koniecznymi dla utrzymania, nie posiada środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Z tego też powodu zadłużyła się w banku PKO BP. Podkreśliła, iż nigdy nie uchylała się od obowiązków wobec ZUS. Tym niemniej niezrozumiałym dla niej jest to, iż w okresie od połowy 2001r. do jesieni 2004r. ZUS potrącał kwoty na pokrycie zaległości z tytułu składek za 1998r. i 2000r. , a za rok 1999 dopiero w połowie 2007r. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku – decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji Sąd wyjaśnia, iż w myśl przewidzianej przepisem art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) - powoływanej dalej jako "k.p.a.", zasady oficjalności organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Stosownie zaś do zasady swobodnej oceny dowodów zawartej w przepisie art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie natomiast z przepisem art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Całkowita nieściągalność zachodzi gdy; 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Należności z tytułu składek mogą być również umarzane w uzasadnionych przypadkach - pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności - w odniesieniu do należności na ubezpieczenia ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie bowiem z przepisami tego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1)gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2)poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3)przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek ubezpieczeniowych mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi orzekającemu. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje ZUS do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że ustalenia organu orzekającego są prawidłowe, a wnioski wyprowadzone z zebranego materiału dowodowego są spójne i zgodne z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego. Sąd stanął na stanowisku, iż w przedmiotowej sprawie granice uznania administracyjnego – będącego szczególną formą upoważnienia przez ustawę organów administracji publicznej do określonego zachowania się, polegającą na przyznaniu organom administracji możności dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań – nie zostały przekroczone. Uznanie jest możliwością wyboru konsekwencji prawnej. Dlatego też w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji [pic]uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny. W tym miejscu zaznaczyć również należy, iż uznaniowość decyzji musi każdorazowo mieścić się w granicach nakreślonych przepisami powszechnie obowiązującego prawa, jak też zachowywać proporcje pomiędzy interesem społecznym, a słusznym interesem strony. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie z powyższych obowiązków Zakład wywiązał się w sposób należyty. Przede wszystkim wyraźnie wskazał konkretne okoliczności faktyczne, jakie złożyły się na odmowę umorzenia należności i podtrzymanie stanowiska wyrażonego w decyzji organu pierwszej instancji. Dokonał wyczerpującej analizy materiału dowodowego, czemu dał wyraz w obszernym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W szczególności zasadnie wskazano, iż w stosunku do Zobowiązanej uprawniony do oceny sytuacji majątkowej i finansowej Skarżącej organ egzekucyjny, tj. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził, aby zobowiązania były niemożliwe do wyegzekwowania z powodu braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Powyższe wskazuje jednoznacznie, iż w przypadku Skarżącej nie zachodzi całkowita nieściągalność należności ZUS, a to z kolei wyłącza możliwość ich umorzenia. Trafnie także wskazano na stałe źródło dochodu, tj. wynagrodzenie za pracę, z którego obecnie skutecznie egzekwowane są roszczenia ZUS, co dodatkowo potwierdza zasadność podjętego w sprawie rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia zaległości z tytułu składek. Sąd nie neguje faktu, iż wynagrodzenie to, aczkolwiek stałe, nie jest wysokie i Skarżąca znalazła się w trudnej sytuacji materialnej, tym niemniej podkreśla, że prowadzenie działalności gospodarczej ma charakter całkowicie dobrowolny, a prowadzący taką działalność powinien liczyć się z ryzykiem z tym związanym, które nie może zostać przerzucone na ZUS. Należy również pamiętać, iż należności z tytułu składek charakteryzuje wysoki stopień uprzywilejowania w stosunku do innych zobowiązań dłużnika (kredyty i pożyczki bankowe). Ponadto, wskazać należy, iż instytucja umorzenia składek jest zastrzeżona dla sytuacji szczególnie drastycznych, a taka tu nie zachodzi, o czym świadczy fakt, iż Skarżąca spłaca zaciągnięte kredyty i pożyczki na łączną kwotę 14.000 zł. Na marginesie należy jedynie zauważyć, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego – ZUS. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów Skarżąca może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Mając powyższe na uwadze, Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji orzeczenia.