V SA/Wa 1680/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Irena Kudiura (spr.) Sędzia WSA Beata Krajewska Asesor WSA Danuta Dopierała Protokolant Beata Bińkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2007 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia ...marca 2007 r. nr ... w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. zasądza od Skarbu Państwa ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata P. M. z Kancelarii Adwokackiej [...] tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści), tytułem 22 % podatku od towarów i usług kwotę 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) Wnioskiem z dnia ... stycznia 2007 r. T. K. zwróciła się do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział w P. o umorzenie zaległych składek ubezpieczeniowych wobec KRUS wraz z odsetkami i kosztami upomnienia oraz o odstąpienie od egzekwowania powstałego zadłużenia. W przedmiotowym wniosku opisała swoją sytuację materialną. Podkreśliła swój oraz męża starszy wiek, ale również zły stan swojego zdrowia powstały po przebytym udarze mózgu. Dodatkowo wyjaśniła, iż przychody męża przeznaczone są na wydatki związane z zakupem leków i środków opatrunkowych, a ustosunkowując się do nienależnie (zdaniem organu) pobranej renty wyjaśniła, iż cyt: "słusznie mi się należała". Prezes KRUS, po rozpatrzeniu wniosku strony o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia decyzją z dnia ... lutego 2007 r. o Nr ... wydaną na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U.Nr 7, poz. 25 z późn. zm.) umorzył kwotę ... zł tj. 50% należności głównej i 50% odsetek naliczonych do dnia poprzedzającego datę złożenia wniosku oraz koszty upomnienia. Na wstępie uzasadnienia decyzji wyjaśniono, że Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia ... czerwca 2004r. oddalił złożoną przez wnioskodawczynię apelację w przedmiocie zobowiązania jej do zwrotu kwoty ... zł z tytułu nienależnie pobranych świadczeń. Odnosząc się do analizy sprawy w przedmiocie umorzenia powstałego zadłużenia stwierdzono wystąpienie szczególnych okoliczności związanych z chorobą wnioskodawczyni potwierdzoną załączonymi do wniosku o umorzenie dokumentami, jednakże oceniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Prezes KRUS wskazał, iż wnioskodawczyni posiada stałe źródło dochodu w postaci emerytury rolniczej, płatnej kwartalnie w wysokości ... zł, a jej mąż otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości ... zł. Wskazał dodatkowo, iż T. K. posiada gospodarstwo rolne o powierzchni ha fizycznych ... którego przekazanie następcy mogłoby skutkować otrzymywaniem emerytury w pełnej wysokości. Podniósł również fakt zamieszkiwania z synem, który także jest w posiadaniu gospodarstwa rolnego o powierzchni ha fizycznych ... i jest wobec wnioskodawczyni zobowiązany alimentacyjnie. Powyższe okoliczności stanowiły zdaniem organu podstawę do uznania, iż osiągane dochody T. K. pozwalają na spłatę pozostałej kwoty nienależnie pobranej części uzupełniającej emerytury w ustalonych miesięcznych ratach. Decyzją z ... marca 2007 r. o nr ... Prezes KRUS, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu ... lutego 2007 r. W jej uzasadnieniu podzielił argumentację organu I instancji, a odnosząc się do załączonych do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy faktur na zakup leków stwierdził, iż potwierdzają one stan faktyczny ustalony w toku postępowania przed wydaniem decyzji z dnia ... lutego 2007r. Konkludując Prezes KRUS ponownie uznał osiągane dochody wnioskodawczyni, jako umożliwiające spłatę powstałego zadłużenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie uzupełnionej pismem procesowym z dnia ... czerwca 2007r. skarżąca T. K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji z dnia ... marca 2007r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania ewentualnie o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez umorzenie w całości powstałych należności w oparciu o przepis art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, względnie o stwierdzenie, iż roszczenie KRUS wygasło na skutek przedawnienia. W uzasadnieniu skargi wyjaśniła, iż jej możliwości finansowe i majątkowe oraz zły stan zdrowia w pełni uzasadniają żądanie umorzenia należności bowiem w chwili obecnej "symboliczne" zdaniem skarżącej świadczenia jakie otrzymuje wraz z mężem nie pozwalają nawet na spłacenie połowy rat powstałego zadłużenia. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji z dnia ... marca 2007r. Dodał ponadto, że skarżąca nie wykazała wystąpienia nowych okoliczności, które uzasadniałyby ewentualną zmianę zaskarżonej decyzji, oraz że umorzenie wnioskodawczyni należności w całości byłoby aktem naruszającym interes społeczny, a przede wszystkim innych osób korzystających z ubezpieczenia społecznego rolników. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.], dalej - p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przy czym kontrola ta obejmuje stan faktyczny i prawny na dzień wydania decyzji. Dokonując oceny należy ustalić, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania, nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Jak wynika z akt sprawy Prezes KRUS niniejszą sprawę rozpatrywał w oparciu o przepis art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z 20 grudnia 1998 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z treścią powołanego przepisu Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części. Wymieniony przepis zakłada więc zbadanie przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, jakie są możliwości płatnicze wnioskodawcy, rozważenia czy stanowią one uzasadniony i ważny interes dla tegoż wnioskodawcy, a nadto czy stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego uzasadnia uwzględnienie bądź odmowę uwzględnienia wniosku. Wyjaśnienia ponadto wymaga, iż poprzez przepis art. 52 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, stosuje się przepisy ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), w tym przepis art. 123 - przewidujący stosowanie Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Wobec tego decyzja Prezesa Kasy, orzekająca w przedmiocie umorzenia należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, winna być poprzedzona postępowaniem dowodowym zgodnym z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, oraz winna spełniać wymagania zawarte m.in. w art. 107 § 3 k.p.a. W celu wydania prawidłowego orzeczenia - zwłaszcza w sytuacji uznania administracyjnego- organ, prowadzący postępowanie dowodowe na podstawie k.p.a., obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny sprawy i utrwalić w aktach wyniki tego badania. Wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia, w oparciu o przepis uznaniowy, wymaga więc od organu w szczególności poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego. Przekładając powyższe na grunt przedmiotowej sprawy, stwierdzić należy, że dopiero dokonanie wszechstronnej i wnikliwej analizy zebranych w sprawie dowodów może doprowadzić do ustalenia, czy powyższy przepis ma w niniejszej sprawie zastosowanie. Jak wynika z akt sprawy wyrokiem z dnia ... lipca 2005r. o sygn. akt IV SA/Wa .../05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę T. K. w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia. Złożony ponownie w dniu ... stycznia 2007r. wniosek o umorzenie należności wobec KRUS, w którym skarżąca powołała nowe okoliczności, winien był być przez organ administracji publicznej rozpoznany na nowo, niezależnie od tego, że postępowanie administracyjne w takim przedmiocie (umorzenia), było prowadzone i mimo orzekania w takiej sprawie przez WSA. Pozwala na to treść art. 83a. Tym samym orzekanie ponownie w sprawie nie narusza powagi rzeczy osądzonej (res judicata). Zdaniem Sądu Prezes KRUS w zaskarżonej decyzji z dnia ... marca 2007r. dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego (dowodowego), niewłaściwie oceniając te okoliczności, które wskazywały na stan zdrowia skarżącej, a tym samym na jej realne możliwości finansowe w spłacie zaległych rat. Odnosząc się do powyższego Sąd wskazuje, że z dokumentacji medycznej zgromadzonej w sprawie (dowód: k. ... akt administracyjnych) wynika, iż T. K. w 2006r. doznała udaru mózgu z paraliżem połowicznym-lewostronnym, cierpi na nadciśnienie tętnicze oraz migotanie przedsionków. Jej stan zdrowia wymaga ciągłej rehabilitacji ruchowej. Na konieczne dla siebie lekarstwa oraz środki opatrunkowe w styczniu i w marcu 2007r. wydała ok. 500zł, co wynika z wystawionych przez Aptekę w J. faktur VAT (k. ..., ... akt administracyjnych). Nie ulega wątpliwości, iż zły stan zdrowia skarżącej wymaga ciągłych nakładów finansowych związanych z jej rehabilitacją i zakupem leków, co w zestawieniu z rentą płatną kwartalnie w wysokości ... zł (ok. ...zł miesięcznie) oraz wysokością emerytury męża, może wskazywać na trudności związane z ponoszeniem dodatkowych kosztów. Ponadto samo powołanie w zaskarżonej decyzji, iż skarżąca cyt. "posiada gospodarstwo rolne o powierzchni ... ha fizycznych" nie wyjaśnia, czy z gruntu tego czerpie ona korzyści chociażby ze sprzedaży płodów rolnych, uzyskując środki inne niż żywność. Nie zostały także ustalone możliwości finansowe syna skarżącej oraz wysokość i forma jego wywiązywania się wobec skarżącej z obowiązku alimentacyjnego na co powołuje się organ. Zaznaczyć przy tym należy, że kwestię tę należy rozważać nie tracąc z pola widzenia faktu, że syn skarżącej, co zdaje się wynikać z akt prowadzi z rodzicami wspólne gospodarstwo domowe. Nie bez znaczenia dla właściwej ilustracji stanu faktycznego sprawy jest również ustalenie, czym spowodowany jest dokonany przez K. K. w styczniu 2007r. zakup medykamentów o wartości ok. ... zł, czego dowodem są załączone w aktach administracyjnych sprawy faktury VAT. Dodatkowo Sąd wskazuje, że skarżąca nie rokuje powrotu do zdrowia, wymaga opieki osoby drugiej ze względu na niemożność samodzielnej egzystencji oraz konieczny jest jej sprzęt rehabilitacyjny, co potwierdza załączone do akt sądowych sprawy zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia z dnia ... czerwca 2007r., (k. ... akt sądowych), który to dowód przy ponownym rozstrzyganiu przez Prezesa KRUS sprawy nie może zostać pominięty. Koniecznym zatem jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w tym zakresie i ustalenie rzeczywistego dochodu dłużnika po odjęciu koniecznych i bieżących kosztów związanych z normalną w warunkach skarżącej egzystencją. Dopiero takie dokonanie oceny zebranych w sprawie dowodów oraz wyjaśnienie wszystkich wskazanych przez Sąd okoliczności właściwie zilustruje sytuację finansową i możliwości płatnicze T. K. w kontekście zaistnienia okoliczności uzasadniających umorzenie w całości lub w części nienależnie pobranego świadczenia zawartych w art. 41a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Z tych względów należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja naruszała przepisy art. 7, art. 8, art. 77 § 1 k.p.a. co spowodowało zdaniem Sądu naruszenie postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a.). Odnosząc się natomiast do żądania skarżącej, którym było ewentualne umorzenie należności wyjaśnić należy, że o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracji publicznej. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej. Tym samym nie mógł uwzględnić w/w żądania zawartego w skardze cyt. "umorzenie wobec mnie wszelkich należności". Był natomiast uprawniony do zbadania skarżonej decyzji pod względem jej legalności, tj. zgodności z przepisami mającymi w sprawie zastosowanie. Stwierdzając zaś, iż decyzja Prezesa Kasy jest wadliwa, orzekł o wyeliminowaniu jej z obrotu prawnego. Tym samym sprawa po zwrocie akt przez Sąd, ponownie będzie rozważana przez organ administracyjny w kontekście tego, czy możliwe jest dalsze umorzenie należności skarżącej wobec ZUS. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia prawa przez Prezesa KRUS w kwestii przedawnienia roszczeń zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Art. 52 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznych rolników stanowi bowiem, iż zasady zwrotu nienależnie pobranych świadczeń oraz ustalania odsetek za opóźnienia w wypłacie świadczeń określają przepisy emerytalne oraz przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o świadczeniach pieniężnych w razie choroby i macierzyństwa. Przechodząc tym samym na grunt przepisów regulujących przedawnienie należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń wyjaśnić należy, iż zgodnie z przepisem art. 84 pkt. 7 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.Nr 137, poz. 887 ze zm.) ulegają one przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej te należności. W niniejszej sprawie powyższy okres 10 lat nie upłynął, a tym samym organ wydając zaskarżoną decyzję nie miał podstaw do stwierdzenia przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie pobranej renty. Ze względów, w których Sąd uwzględnił opisane powyżej zarzuty skarżącej, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) należało orzec jak w sentencji wyroku.