V SA/Wa 1685/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska (spr.), Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Protokolant - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2008 r. sprawy ze skargi I W na decyzję Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia; stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] marca 2008 r. [...] I W pismem z dnia [...] września 2006 r. zwróciła się do Prezesa KRUS o umorzenie zaległości powstałej w wyniku pobierania przez nią nienależnego świadczenia. Stwierdziła, że zawiadomiła organ o śmierci męża, z osobą którego związana była wspomniana nadpłata. Dodatkowo zainteresowana w piśmie, które wpłynęło do KRUS w dniu [...] października 2006 r. wskazała, że leczy się od około [...] i ponosi z tego tytułu wydatki miesięczne w kwocie [...] zł. Nie dokłada się do kosztów utrzymania rodziny bo nie ma na ten cel środków. Decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. Prezes KRUS na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 41 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1999 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz.25 z późn. zm.) odmówił umorzenia należności. Organ wskazał, że na skutek wniosku zainteresowanej o przyznaniu jej inwalidzkiej renty rolniczej decyzją z dnia [...] marca 2001 przyznano jej rentę inwalidzką w części składkowej i [...] % części uzupełniającej ponieważ prowadziła gospodarstwo rolne ze współmałżonkiem, który nie miał ustalonego prawa do emerytury lub renty. Zainteresowana zobowiązana była do zawiadamiania organu o wszelkich okolicznościach mających wpływ na przyznaną rentę. Okolicznością taką był zgon męża rolniczki, który zmarł [...] r. co powoduje, że renta w części uzupełniającej była nienależna od [...] lutego 2002 r., była jednak w dalszym ciągu wypłacana. Za okres od [...] lutego do [...] października 2005 r. powstała nadpłata w kwocie [...] zł. z czego KRUS odstąpił od żądania kwoty [...] zł. natomiast obciążył zainteresowaną obowiązkiem zwrotu kwoty [...] zł. Prezes KRUS po analizie złożonych przez zainteresowaną dokumentów przyjął, że dysponuje ona stałym dochodem w postaci renty w wysokości [...] zł. miesięcznie oraz posiada gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha, z którego czerpie korzyści materialne. Ponadto uzyskała ona w latach 2004-2006 dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych. Stan zdrowia strony w ocenie organu niewątpliwie wymaga leczenia, lecz nie jest on tego rodzaju ażeby leczenie to pochłaniało duże kwoty, ponadto zainteresowana może korzystać ze Świadczeń NFZ. Zainteresowana wykazała fakturami konieczność ponoszenia określonych wydatków związanych z utrzymaniem lecz nie są one nadmiernie i obciążają one każde gospodarstwo domowe. W tym stanie rzeczy organ uznał, że brak jest podstaw do umorzenia należności. Zainteresowana złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, w którym zakwestionowała stanowisko organu. Wskazała, że do sprawy złożyła jedynie część rachunków za leki, że gospodarstwo ma zaledwie [...] ha przeliczeniowego, a część gleby jest o niskiej bonitacji wymagającej znacznych nakładów. Podniosła ponadto, że dopłaty bezpośrednie są przeznaczane na rozwój gospodarstwa rolnego, nie zaś na spożycie wobec czego nie powinny być brane pod uwagę. Decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2007 r. Prezes KRUS po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W decyzji wskazał, że wnioskodawczyni nie udokumentowała, że leczy się na choroby o jakich mowa jest w jej wniosku. Jest jednak faktem, że się leczy czego dowodem są składane rachunki z apteki. Wnioskodawczyni mieszka z synem i jego rodziną, w związku z czym koszty utrzymania domu powinny być rozdzielone. Wnioskodawczyni posiada własne dochody, a niezależnie od tego może korzystać z pomocy syna, który ma w stosunku do niej obowiązek alimentacyjny. Okoliczności te przemawiają przeciwko uwzględnieniu wniosku. Od decyzji tej Pani W złożyła skargę, w której podniosła, że jej sytuacja wbrew stanowisku organu jest bardzo trudna. Uzyskiwane przez nią dochody są bardzo niskie, niewystarczające na pokrycie wszystkich niezbędnych wydatków. Podniosła, że mieszka z rodziną syna ale prowadzi samodzielne gospodarstwo rolne, przy czym syn obciążony rodziną pomaga jej w miarę swoich możliwości. Podkreśliła, że nie zawsze może korzystać ze świadczeń realizowanych przez NFZ. W powyższych okolicznościach wniosła o uchylenie decyzji i umorzenie zadłużenia. Wyrokiem z dnia 16 listopada 2007r. w sprawie o sygn. akt VSA/Wa 1758/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję. W ocenie Sądu organ nie dokonał wystarczającej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, a także nie zestawił wydatków ponoszonych na bieżące utrzymanie z dochodami otrzymywanymi przez skarżącą. Wynik tej analizy pozwoliłby na stwierdzenie, czy spłata należności na rzecz KRUS spowodowałaby pozbawianie skarżącej środków niezbędnych do codziennej egzystencji. W ocenie Sądu doszło do naruszenia zasad postępowania administracyjnego w postaci naruszenia treści art. 7, 77, 80 k.p.a., co powoduje, że sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona i nie dojrzała do rozstrzygnięcia. W dniu [...] marca 2008r. organ po rozpoznaniu sprawy, po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998, Nr 7, poz. 25 z późn. zm.)- dalej u. o u.s.r. postanowił odmówić umorzenia nienależnie pobranego świadczenia w kwocie [...] zł., argumentując iż sytuacja materialna Pani I W nie wskazuje na występowanie znacznych trudności finansowych skutkujących brakiem możliwości uregulowania zaległości, spłata zadłużenia nie zagrozi egzystencji skarżącej. Organ zauważył, iż koszty utrzymania domu powinny być uiszczane także przez syna skarżącej. W pouczeniu w/w. decyzji zainteresowana została poinformowana o tym iż nie przysługuje jej prawo odwołania do Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Skarżąca została także pouczona o możliwości wystąpienia na podstawie art. 127 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) - dalej k.p.a., z wnioskiem do organu, który wydał tę decyzję o ponowne rozpatrzenie sprawy, za pośrednictwem Oddziału Regionalnego KRUS w K. Zgodnie z pouczeniem, Pani I W złożyła w dniu [...] 03.2008r. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją nr [...] z dnia [...].03.2008r. Ponownie przedstawiła swoją sytuację materialną potwierdzając argumentację zawartą we wcześniejszych pismach procesowych. Ponadto wyjaśniła, iż sytuacja materialna nie uległa poprawie, natomiast w związku z przewlekłymi chorobami i wydatkami związanymi z zakupem leków ponosi stosunkowo wysokie koszty leczenia. W dalszej części, skarżąca podniosła, iż dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych nie powinny być zaliczane do dochodu skarżącej. W wyniku rozpoznania wniosku z dnia [...] marca 2008r. o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego od decyzji nr [...] z dnia [...] marca 2008r. Prezes KRUS działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy k.p.a. oraz w związku z art. 41 a ust. 1 pkt 2 u. o u.s.r. wydał w dniu [...] maja 2008r. decyzję nr [...] utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] marca 2008r. Prezes KRUS potwierdził okoliczności na podstawie których wydana została decyzja z dnia [...] marca 2008r. Po przeanalizowaniu materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz dokumentów nadesłanych przez skarżącą organ stwierdził, iż jej sytuacja materialno-bytowa nie uległa pogorszeniu. W ocenie organu Pani W nie przedstawiła dodatkowych rachunków potwierdzających miesięczne wydatki, a zatem nie dostarczyła dowodów, które wpłynęłyby na zmianę decyzji organu w przedmiotowej sprawie. Zarzucono skarżącej, iż skoro nie przedstawiła pozostałych dokumentów potwierdzających wydatki związane z utrzymaniem, to one nie istnieją. Stwierdzono ponadto, iż skoro skarżąca nie skorzystała z prawa do zapoznania się z materiałem dowodowym zebranym w sprawie, to nie ma ona zastrzeżeń co do prowadzonego postępowania. Organ pouczył o treści art. 52, art. 53, art. 54 p.p.s.a.. Skargą z dnia [...] czerwca 2008r. w/w decyzja została zaskarżona. Stwierdziła, iż w postępowaniu administracyjnym przeprowadzono niewłaściwe zestawienie ponoszonych wydatków na utrzymanie i leczenie z dochodami skarżącej. Pani W podniosła, iż dopłaty bezpośrednie nie mogą stanowić dochodu lecz są przeznaczone na wyrównanie poziomu gospodarowania. Jednocześnie wyjaśnia, że ze względu na trudną sytuację materialną nie stać jej było na wyjazd do K celem zapoznania się z materiałami dowodowymi zebranymi w sprawie. W dniu [...] czerwca 2008r. wpłynęła do Sądu odpowiedź organu na skargę, w której ponownie opisano stan faktyczny sprawy i stwierdzono, iż na podstawie zebranych dokumentów nie zachodzą podstawy do umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, to znaczy ustalenia, czy organ orzekający w sprawie prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. Sąd nie ma kompetencji do zmiany merytorycznej wydanego przez organ a następnie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Bada jedynie, czy nie doszło do naruszenia przepisów postępowania lub niewłaściwej wykładni przepisu materialnoprawnego. W tym kontekście, zgodnie z art. 135 p.p.s.a., sąd ma obowiązek zastosować wszelkie przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga. Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi natomiast, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosując powyższe zasady, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lub 2 p.p.s.a.). W świetle art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Stosownie do art. 145 § 1 ust. 2 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeśli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Mając na uwadze treść art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji, jeśli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ do wznowienia postępowania; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Decyzja wydana po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 listopada 2007r. powinna być wydana przez Prezesa KRUS i odpowiadać treści art. 138 k.p.a. Powołany przepis art. 138 k.p.a. zawiera zamknięty katalog sposobów rozstrzygnięć podejmowanych przez organy odwoławcze. Według dyspozycji art. 138 § 1 k.p.a. w przypadku rozstrzygnięć merytorycznych organ odwoławczy albo utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję (§ 1 pkt 1) - gdy w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ odwoławczy uznaje w całości rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji za prawidłowe, albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości, albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy , gdy widzi potrzebę skorygowania wad prawnych decyzji pierwszej instancji, wad polegających na niewłaściwej ocenie okoliczności faktycznych, lub zmiany w toku postępowania tych okoliczności, mającej wpływ na rozstrzygnięcie istoty sprawy. Organ odwoławczy (organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) w ramach art. 138 § 1 k.p.a. może także uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie pierwszej instancji albo umorzyć postępowanie odwoławcze. O tym, iż jest to katalog zamknięty świadczy kategoryczne, enumeratywne wyliczenie zachowań organu drugiej instancji. Każde inne rozstrzygnięcie jako nieprzewidziane w omawianym przepisie jest niedopuszczalne. Niedopuszczalne jest także sytuacja, w której organ odwoławczy rozpatrując sprawę w postępowaniu odwoławczym, kończy je decyzją wydaną w trybie postępowania pierwszoinstancyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, iż w wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania dowodowego toczącego się po wydaniu przez WSA w Warszawie wyroku w sprawie o sygn. akt VSA/Wa 1758/07, Prezes KRUS wydał decyzję w trybie art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998, Nr 7, poz. 25 z późn. zm.), mimo iż taka decyzja funkcjonowała już w obrocie prawnym. Ponadto, organ pouczył zainteresowaną o trybie i formie wzruszenia powyższej decyzji. Strona zastosowała się do pouczenia, wniosła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. W toku postępowania administracyjnego została wydana kolejna decyzja II instancji, która została zaskarżona do tut. Sądu. Nakaz odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących odwołań od decyzji oznacza, iż rozpoznając złożony wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes KRUS mógł wydać jedynie jedno z rozstrzygnięć przewidzianych w art. 138 k.p.a. Zatem, decyzja Prezesa KRUS wydana po rozpatrzeniu - w wyniku wydania wyroku przez WSA - sprawy z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jako wydana w warunkach odwoławczych, winna być zgodna z art. 138 k.p.a. Należy zauważyć, iż w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem prawa dającym podstawę do unieważnienia decyzji I i II instancji, gdyż Prezes KRUS po wyroku WSA w Warszawie z dnia 16 listopada 2007r. uchylającym jego decyzję nr [...] z dnia [...] kwietnia 2007 r. (II instancji) powinien zastosować się do wytycznych wskazanych w wyroku, przeprowadzić wnikliwe postępowanie dowodowe i wydać decyzję w trybie postępowania toczącego się przed organem II instancji powołując w osnowie art. 138 k.p.a., bowiem tylko ona została uchylona z racji naruszenia przepisów k.p.a., a zatem tylko ona została usunięta z obrotu prawnego. Mając na uwadze, iż w obrocie prawnym pozostała decyzja z dnia [...] lutego 2007 r. wydana przez Prezesa KRUS jako organ I instancji obecnie Prezes, jako organ II instancji, winien wykonać wytyczne zawarte w wyroku z dnia 16 listopada 2007 r. Wobec powyższych ustaleń Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 ust. 2 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.