V SA/Wa 1686/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak (spr.), Sędzia WSA - Michał Sowiński, Protokolant st. specjalista - Małgorzata Broniarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2012r. sprawy ze skargi E. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. z dnia ... maja 2012r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych na osobiste ubezpieczenie oraz odmowy umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników oddala skargę. Pismem z dnia 13 grudnia 2011 r. E. G. wniosła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat ... o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od: 10.2001 r. do 05.2004 r. Uzasadniając wniosek stwierdziła, że obecna sytuacja materialno-finansowa nie pozwala jej na spłacenie zadłużenia. Podkreśliła, iż nie posiada nawet środków na zakup leków niezbędnych do leczenia swoich schorzeń – ... We wcześniejszych pismach z [...] października 2011 r. oraz [...] listopada 2011 r. wnioskodawczyni oświadczyła, że obciążenia składkowe, podatkowe, a przede wszystkim wzrost kosztów związanych z wynajmem lokalu były tak wysokie, że nie była w stanie im sprostać, co doprowadziło do upadku jej przedsiębiorstwa. Z przyczyn zdrowotnych oraz z uwagi na wiek, nie mogła znaleźć zatrudnienia. Aktualnie jest na utrzymaniu męża, który pobiera emeryturę. Wnioskodawczyni nie nabyła prawa do świadczenia emerytalnego, jednakże niezwłocznie po ustaleniu kapitału początkowego zamierza wystąpić z wnioskiem o jego przyznanie. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. (dalej: ZUS) w dniu ... marca 2012 r. wydał decyzję nr ... odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych na osobiste ubezpieczenie wnioskodawczyni za okres od 12.2001 r. do 05.2004 r. w łącznej kwocie ... zł oraz należności za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek za okres od 12.2001 r. do 03.2002 r. w łącznej kwocie ... zł, a także odsetek i kosztów upomnienia. W podstawie prawnej organ wskazał art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1-3 oraz ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm.) – dalej u.s.u.s. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ zaznaczył, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem, który pobiera świadczenie emerytalne w wysokości .. zł netto. Sama zobowiązana nie posiada źródła dochodu, dopiero po ustaleniu kapitału początkowego zamierza wystąpić z wnioskiem o przyznanie świadczenia emerytalnego. W związku z tym wszelkie wydatki z tytułu miesięcznych opłat, koszty leczenia w wysokości ok... zł oraz koszty wyżywienia ponosi mąż. Zobowiązana nie korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej. Z jej oświadczeń wynika, iż od wielu lat choruje na .... Ponadto zdiagnozowano u niej ... Dodatkowo ZUS wskazał, iż zobowiązana nie posiada majątku ruchomego ani nieruchomości, posiada natomiast dodatkowe zobowiązania wobec Spółdzielni Mieszkaniowej ... w W.. Zestawiając ustalony stan faktyczny z przepisami u.s.u.s. (art. 28 ust. 3) ZUS stwierdził, iż w przypadku wnioskodawczyni nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Co prawda zobowiązana zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, niemniej jednak Naczelnik Urzędu Skarbowego oraz Komornik Sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję na rzecz ZUS. W ocenie organu w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły również przesłanki określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), które uzasadniałyby umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy E. G. zakwestionowała argumentację zaprezentowaną przez ZUS w zaskarżonej decyzji. Podniosła w szczególności, że prowadzenie egzekucji zaległych składek byłoby nieskuteczne z uwagi na brak jakiegokolwiek majątku. Podkreśliła też, iż w jej przypadku zachodzą przesłanki umorzenia zaległości w oparciu o przepisy ww. rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Zwróciła w tym kontekście uwagę na swój zaawansowany wiek i zły stan zdrowia pozbawiający ją w zasadzie możliwości uzyskiwania dochodów. Rozpoznający wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy ZUS decyzją nr ... z dnia ... maja 2012 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia ... marca 2012 r. Uzasadniając to rozstrzygnięcie organ podkreślił, iż brak jest podstaw do stwierdzenia braku majątku, z którego można prowadzić postępowanie egzekucyjne z uwagi na fakt, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego, ani Komornik Sądowy nie prowadzili takiego postępowania wobec zobowiązanej. Istotne jest również to, iż zobowiązana zamierza ubiegać się o przyznanie świadczenia emerytalnego, z którego ZUS będzie mógł prowadzić skuteczne postępowanie egzekucyjne. Wobec zobowiązanej nie wystąpiła zatem żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności. W ocenie ZUS brak było również możliwości umorzenia zaległych składek w oparciu o przesłanki wymienione w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r., tj. pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgromadzony materiał dowodowy wskazuje bowiem, że strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, który pobiera świadczenie emerytalne w wysokości ok. ... zł netto. Kwota ta znacznie przekracza wysokość minimum socjalnego, które dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi ok. ... zł. ZUS zauważył, iż strona nie wskazała wysokości wydatków ponoszonych przez nią i jej męża. Oświadczyła jedynie, iż wszelkie stałe wydatki związane z utrzymaniem, tj. z tytułu miesięcznych opłat, a także koszty leczenia, które wynoszą ok. ... zł oraz wyżywienia pokrywa mąż. Zdaniem ZUS materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie wskazuje, aby stan zdrowia pozbawiał zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodów, które pozwoliłoby na spłatę powstałego zadłużenia. Pomimo powoływania się na liczne schorzenia zobowiązana nie przedstawiła bowiem orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, z którego wynikałyby przeciwwskazania do wykonywania pracy zarobkowej. Organ rentowy dodał też, że w niedługim czasie strona zamierza się ubiegać o przyznanie świadczenia emerytalnego, które umożliwi jej opłacenie należności z tytułu zaległych składek. W oparciu o ww. ustalenia ZUS uznał, iż obecna sytuacja materialna strony ma charakter przejściowy i istnieje szansa na jej poprawę. W skardze na powyższą decyzję skarżąca powołał się na swoją bardzo złą sytuację materialną, która w jej ocenie uzasadnia umorzenie zaległych składek z uwagi na ważny interes osoby zobowiązanej. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem powyższego jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270) – dalej: p.p.s.a., w którym wskazano, iż sądy stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Rozważając w tym kontekście skargę, stwierdzić należy, że jest ona bezzasadna. Na wstępnie wskazać trzeba, że zgodnie treścią przepisu art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przez należności z tytułu składek należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). Zgodnie z art. 28 powołanej ustawy, Zakład tylko w przypadku całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tegoż artykułu może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możność umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być umorzone". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącej. W szczególności z akt sprawy nie wynika, że do dnia wydania zaskarżonej decyzji naczelnik urzędu skarbowego albo komornik stwierdzili brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W związku z tym organ nie mógł wykluczyć, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne. W ocenie Sądu prawidłowo zatem ustalono, iż w stosunku do skarżącej nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości – jak wyżej wyjaśniono – umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z powołanym powyżej § 3 Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Należy jednak ponownie podkreślić, iż również w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Także i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje ZUS. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje ZUS do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności. Ponadto trzeba zwrócić uwagę, iż przesłanki określone w tych przepisach mają charakter ocenny, a ich interpretacji na użytek danej sprawy dokonuje każdorazowo podejmujący rozstrzygnięcie uprawniony organ. Natomiast sądowa kontrola decyzji uznaniowych sprowadza się przede wszystkim do badania prawidłowości samego postępowania poprzedzającego ich wydanie. Badany jest sam proces dochodzenia przez organ administracji do rozstrzygnięcia sprawy oraz znajdujący odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji opis tego procesu. Oceniając sprawę z punktu widzenia powyższych kryteriów należy wskazać, iż organ słusznie stwierdził, że żadna z ww. przesłanek nie występuje w przedmiotowej sprawie. Skarżąca utrzymuje się co prawda wyłącznie z emerytury męża, jednakże – jak stwierdziła – wkrótce zamierza ubiegać się o przyznanie świadczenia emerytalnego. Uzyskanie tego świadczenia bez wątpienia poprawi sytuację finansową skarżącej i uczyni wysoce prawdopodobnym uregulowanie jej zaległości wobec ZUS. Co równie ważne, skarżąca pomimo złego stanu zdrowia, na który powoływała się w trakcie prowadzonego postępowania nie przedstawiła orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, które potwierdzałoby przeciwwskazania do wykonywania pracy zarobkowej. Bez przedłożenia tego orzeczenia ZUS mógł natomiast uznać zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, że skarżąca nie wykazała, iż ze względu na stan zdrowia nie ma możliwości uzyskiwania dochodu. Zdaniem Sądu w toku postępowania administracyjnego organ prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy w tym przedstawione przez skarżącą zaświadczenia o stanie jej zdrowia. Strona natomiast, miała zapewnioną możliwość wypowiedzenia się odnośnie zgromadzonych dowodów. Zaskarżona decyzja zawierała wyczerpujące uzasadnienie faktyczne oraz posiadała prawidłową podstawę prawną. Sąd stanął na stanowisku, iż w przedmiotowej sprawie granice uznania administracyjnego – będącego szczególną formą upoważnienia przez ustawę organów administracji publicznej do określonego zachowania się, polegającą na przyznaniu organom administracji możności dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań – nie zostały przekroczone. Uznanie jest możliwością wyboru konsekwencji prawnej. Dlatego też w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji [pic]uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie z powyższego obowiązku, organ wywiązał się w sposób należyty. Podsumowując Sąd zwraca też uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego – ZUS. Ponadto przepisy u.s.u.s. przewidują możliwość uzyskania ulgi w postaci zawarcia układu ratalnego polegającego m.in. na rozłożeniu na raty zaległych należności składkowych. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.