V SA/Wa 1688/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Barbara Mleczko - Jabłońska (spr.), Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Protokolant - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2008 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy; stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z dnia [...] marca 2008 r. Nr [...]. R. S. w dniu [...] maja 2006r., wystąpił z wnioskiem o umorzenie jego zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, motywując go trudną sytuacją materialną swej rodziny oraz trudnościami w prowadzeniu [...]. Po rozpatrzeniu w/w wniosku, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. w dniu [...] lipca 2006r., wydał decyzję nr [...], w której odmówił umorzenia należności z tytułu składek. Organ stwierdził, iż w przypadku dłużnika nie występuje całkowita nieściągalność, gdyż jest właścicielem nieruchomości, na których istnieje możliwość zabezpieczenia zobowiązań przez ustanowienie hipoteki przymusowej. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na skutek odwołania zainteresowanego, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] września 2006r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję Zakładu z [...] lipca 2006r. Organ odwoławczy zaznaczył, iż zobowiązany nie może podnosić argumentów w postaci braku dochodów z prowadzonej działalności [...] jako okoliczności przemawiającej za umorzeniem składek. Na powyższą decyzję wpłynęła skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wnioskodawca wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucił jej naruszenie prawa do umorzenia zobowiązań z tytułu zaległych składek ze względu na ważny interes zobowiązanego określony w art. 3 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 2 października 2007r. sygn. akt: VSA/Wa 1508/07, uchylił zaskarżoną decyzję z [...] września 2006r. Wskazując, iż w niniejszej sprawie decyzję organu pierwszej instancji podpisała z upoważnienia Prezesa Zakładu Dyrektor Oddziału Zakładu Z. R., a organem I instancji był jednakże Zakład. Ta sama osoba - [...] organu pierwszej instancji, podpisała również decyzję wydaną po rozpatrzeniu sprawy przez inny organ (Prezesa Zakładu) ponownie rozpatrujący sprawę w postępowaniu, do którego stosuje się przepisy o postępowaniu odwoławczym. Na skutek uchylenia decyzji organu odwoławczego, po ponownym rozpoznaniu sprawy w dniu [...] marca 2008r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. działając jako organ I instancji wydał decyzją nr [...], którą odmówił umorzenia należności z tytułu składek. Organ wskazał, iż wnioskodawca w związku z prowadzoną działalnością [...] w latach [...]., nie wywiązał się z obowiązku opłaty składek, a zatem celem wyegzekwowania zobowiązań z tytułu składek Dyrektor Oddziału ZUS w R., działając jako organ egzekucyjny, na podstawie art. 80 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005r., nr 229, poz. 1954 z późn.zm.) dokonał zajęcia wierzytelności z tytułu składek z rachunku bankowego, lecz egzekucja jest bezskuteczna. Zatem kolejne tytuły wykonawcze, w ramach egzekucji administracyjnej zostały skierowane do Urzędu Skarbowego w S. W., która nie została jeszcze zakończona. W opinii organu I instancji, brak jest ustawowych przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek, a zatem organ nie znalazł uzasadnienia do pozytywnego rozpatrzenia złożonego przez R. S. wniosku. Zakład nie stwierdził całkowitej nieściągalności, gdyż wnioskodawca jest właścicielem gospodarstwa [...] o powierzchni [...] ha, co stanowi [...] ha przeliczeniowych, z którego roczna dochodowość szacowana jest na około [...] zł. R. S. ma przyznany zasiłek rodzinny w kwocie [...] zł. miesięcznie na [...] dzieci w wieku: [...] lat, wraz z żoną E. S., osiągnął za rok podatkowy 2006 dochód w wysokości [...] zł. W roku 2007 otrzymał pomoc finansową na wspieranie gospodarstwa [...], w łącznej kwocie [...] zł., która w istotny sposób wpłynęła na poprawę jego sytuacji materialnej i rodzinnej. Zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdzone u wnioskodawcy schorzenia ograniczają zdolność do wykonywania pracy fizycznej, jednakże nie stanowią przeszkody przy pracy we własnym gospodarstwie domowym. Stan zdrowia wnioskodawcy nie podlegał ocenie w zakresie stopnia niepełnosprawności lub niezdolności do pracy. Ponadto organ I instancji podał, iż klęska suszy, która dotknęła gospodarstwo [...] wnioskodawcy nie miała, jego zdaniem bezpośredniego wpływu na powstanie przedmiotowego zadłużenia z tytułu składek. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na skutek odwołania zainteresowanego, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] kwietnia 2008r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję Zakładu z [...] marca 2008r. Organ odwoławczy zaznaczył, iż dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego w zakresie sytuacji materialnej i rodzinnej, nie znalazł odniesienia do ważnego interesu zobowiązanego do wskazanych ustawowo przypadków uniemożliwiających spłatę zadłużenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podkreślił, iż oceniając przesłanki umorzenia był zobowiązany ustawowo do uwzględnienia ważnego interesu osoby zobowiązanej oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. W jego opinii, fakt kontynuowania niedochodowej działalności gospodarczej, w dłuższym okresie czasu, nie stanowi okoliczności łagodzących, albowiem każda działalność gospodarcza jest prowadzona na własną odpowiedzialność i własne ryzyko. R. S., w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wniósł o jej uchylenie w całości, jako podjętej z rażącym naruszeniem prawa. Jednocześnie domagał się przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego w kwestii oceny aktualnej sytuacji materialnej jego rodziny, poziomu "psychicznego wyczerpania" jej stanem oraz przyszłe skutki egzekucji przedmiotowych zobowiązań przez ZUS. Autor skargi zarzucił decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych: 1/. uporczywe, rażące naruszenie określonej w art. 15 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm. zwana dalej kpa) - zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, 2/. rażące uchybienie przepisom art. 7, art. 77 § 1 oraz art.107 § 3 kpa, 3/. przekroczenie granic uznania administracyjnego, przy ocenie występowania w sprawie uzasadnionego interesu osoby zobowiązanej zgodnie z dobrem publicznym, interesem społecznym i indywidualnym, 4/. stosowanie prawa w sposób skutkujący działaniem na szkodę państwa poprzez stosowanie przez ZUS instrumentów właściwych dla prawa karnego, 5/. błędne uzasadnienie prawne w zakresie rozumienia terminu "ważny interes osoby zobowiązanej". W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu. Sąd administracyjny nie ocenia rozstrzygnięcia organu administracji pod kątem jego słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. z 2002r. nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej zwany ppsa). W ocenie Sądu analizowana pod tym kątem skarga zasługuje na uwzględnienie, z przyczyn, których Sąd dopatrzył się z urzędu. Zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz poprzedzająca ją decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] marca 2008r. zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa) skutkującym koniecznością stwierdzenia ich nieważności. Rażące naruszenie prawa zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej sprzeczności z przepisami prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja taka nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Wskazać należy, iż jedną z podstawowych zasad, jaką powinny kierować się organy administracji publicznej jest zasada praworządności wyrażona w art. 6 kpa, stosownie do treści tego przepisu organy administracji działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, że obowiązkiem organów jest działanie w oparciu o obowiązującą w dacie orzekania normę prawną, prawidłowe ustalenie znaczenia tej normy oraz niewadliwe dokonanie subsumcji, dotyczy to zarówno prawidłowego zastosowania norm prawa materialnego jak i prawa procesowego (por. wyrok NSA z 24 stycznia 2001r., sygn. akt: 55/00, nr LEX 75523). Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymująca w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] marca 2008r., którą odmówiono R. S. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Zadaniem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z motywami ujętymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sygn. akt: VSA/Wa 1508/07, po uchyleniu decyzji z [...] września 2006r., była ponowna kompleksowa ocena przez ten organ zasad prowadzenia postępowania odwoławczego, dokonania kontroli postępowania organu I instancji (Zakładu), ustosunkowanie się do wszystkich okoliczności i zarzutów podniesionych przez zobowiązanego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z [...] lipca 2006r. Sąd ponadto zobowiązał organ do przedstawienia w decyzji uzasadnienia faktycznego, jak i prawnego, a po dokonaniu tej oceny do wyciągnięcia stosownych wniosków, pozwalających na zakończenie postępowania, wydanie decyzji przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie umorzenia należności składkowych, w zgodzie z zasadami postępowania administracyjnego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R., jako organ I instancji rozpoznał ponownie sprawę, mimo że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie uchylił decyzji z [...] lipca 2006r., nie przekazał sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ, zgodnie z zakresem kompetencji. W konsekwencji została wydana decyzja z [...] marca 2008r. (czyli w obrocie prawnym pozostawały [...] decyzje [...] tj. w/w decyzja oraz decyzja z [...] lipca 2006r.) oraz utrzymująca ją w mocy decyzja z [...] kwietnia 2008r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych, co nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa i spowodowało zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 kpa stwierdzenie przez Sąd nieważności decyzji z [...] marca 2008r. oraz decyzji z [...] kwietnia 2008r. Rozpoznając sprawę ponownie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych będzie zobligowany do oceny zasadności zarzutów wskazanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z [...] lipca 2006r., który stanowi odwołanie od decyzji z [...] lipca 2006r., której przedmiotem był wniosek skarżącego z [...] maja 2006r. Z uwagi na fakt, iż Sąd stwierdził nieważność decyzji obu instancji poza sferą rozważań Sądu w niniejszym postępowaniu pozostała kwestia merytorycznego odniesienia się do podniesionych w skardze zarzutów. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ppsa, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.