V SA/Wa 1689/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska (spr.), Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Protokolant - Anna Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2008 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... kwietnia 2008 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; oddala skargę. Wnioskiem z dnia 2 stycznia 2008 r. (który wpłynął do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w ... w dniu 4 stycznia 2008 r.) B. S.. wniósł o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od ...r. W piśmie wskazał, że po stracie pracy rozpoczął działalność gospodarczą na własny rachunek, a niekorzystne przepisy oraz brak doświadczenia doprowadziły go do bankructwa i powstania długów. Podniósł, iż w 2000 r. miał same straty w kwocie ... zł i nie był w stanie uiszczać składek, a jego rodzina została pozbawiona mieszkania i środków do życia - żona wraz z córką wyprowadziły się do matki żony, a on zamieszkał u swoich rodziców. Dodał, że brak pracy i narastające długi - również w innych instytucjach - nie rokują nadziei na normalne życie. Do wniosku załączył zaświadczenie US w .., zaświadczenie z Urzędu Pracy, pozew o oddanie mieszkania, wyrok Sądu Rejonowego w ... o eksmisję z lokalu mieszkalnego, protokół oddania lokalu mieszkalnego, zaświadczenie Urzędu Gminy M., wezwanie o zapłatę z ... Decyzją Nr ..., wydaną w sprawie znak: ... z dnia ... marca 2008 r. Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od ...., ubezpieczenia zdrowotne za okres od ..... oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od .... oraz odsetek za zwłokę - w łącznej kwocie ... zł naliczonych na dzień wpływu wniosku do organu. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że brak jest przesłanek do umorzenia należności wynikających z art. 28 ust 3 a, oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.; powoływanej dalej jako "u.s.u.s."), a także § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W niniejszej sprawie wobec zobowiązanego nie występują przesłanki całkowitej nieściągalności, gdyż w stosunku do zadłużenia jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, a umorzenie zaległości przed wyczerpaniem środków egzekucyjnych byłoby przedwczesne. W ocenie Zakładu strona nie wykazała również okoliczności pozwalających na umorzenie należności pomimo całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej, gdyż obecna sytuacja na rynku pracy daje szansę na znalezienie pracy, co daje duże prawdopodobieństwo poprawy sytuacji finansowej dłużnika, a Zakład ma na uwadze również dobro Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i pozostałych funduszy. Powołując się na uznanie administracyjne Zakład stwierdził, iż umorzenie należności składkowych w obecnym stanie faktycznym byłoby przedwczesne. Decyzją Nr ... z dnia ... kwietnia 2008 r. wydaną na podstawie przepisów art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.], dalej: k.p.a., w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Prezes Zakładu utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia ... marca 2008 r. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że w świetle uregulowań art. 28 ust 2, 3 i 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365) umorzenie należności składkowych jako forma prowadząca do zwolnienia z obowiązku ich opłacania, może zaistnieć jedynie w ściśle określonych przypadkach, których granice wyznaczają ustawowe przesłanki całkowitej nieściągalności, bądź ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Pojęcie "całkowitej nieściągalności" określone zostało enumeratywnie, natomiast za "ważny interes zobowiązanego" należy uznać sytuację, gdy zapłacenie zadłużenia pociągnęłoby za sobą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego. Organ stwierdził, iż od wydania decyzji przez organ pierwszej instancji nie wystąpiły nowe przesłanki przemawiające za uchyleniem decyzji, a sama decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. Organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko, iż brak jest podstaw do uznania, że w przypadku zobowiązanego zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności, gdyż wprawdzie sam wnioskodawca nie posiada aktualnie żadnych źródeł dochodów, lecz w stosunku do zadłużenia jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Podzielił również argumentację organu pierwszej instancji - dotyczącą przesłanki ważnego interesu osoby zobowiązanej - że istnieje realna szansa na znalezienie pracy przez stronę. Od powyższej decyzji B. S.. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie i umorzenie zaległych należności. W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż w jego sprawie wystąpiły przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 i 5 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Wskazał m.in., że żona wykonuje pracę fizyczną i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości około ... zł miesięcznie, on zaś nie ma wyuczonego zawodu i może pracować jako ... osiągając nieduże dochody. Wyjaśnił też, że nie może zaciągnąć kredytu na spłatę długów i zakup mieszkania, gdyż nie posiada zdolności kredytowej. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku - decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku skarżącego z dnia 2 stycznia 2008 r. (wpływ do organu w dniu 4 stycznia 2008 r.), którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek wraz z odsetkami. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (treść tych przepisów przytoczona została w uzasadnieniach wydanych w sprawie decyzji). Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o sus (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. W chwili wydawania decyzji w pierwszej instancji z majątku skarżącego była prowadzona egzekucja przez Urząd Skarbowy w ..., w związku z czym nie można odmówić słuszności stanowisku organu, iż brak jest podstaw do umorzenia należności w oparciu o przesłankę całkowitej nieściągalności. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. W tym zakresie skarżący nie wykazał okoliczności, które pozwalałyby na umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności i nie udowodnił, że nawet minimalne regulowanie należności z tytułu składek pozbawiłoby go oraz jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wprawdzie skarżący jest osobą bezrobotną i pozbawioną prawa do zasiłku, jednakże z uwagi na wiek (... lat) nie można wykluczyć, że podejmie pracę dającą możliwość spłaty należnych składek wraz z odsetkami. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Oceniając sprawę pod tym kątem organ odwoławczy, powołując się na zebrany w sprawie materiał dowodowy, stwierdził, że umorzenie należności byłoby przedwczesne i działałoby na niekorzyść finansów ubezpieczeń społecznych. Z powyższych przyczyn należy przyjąć, że ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Brak przesłanek zawartych w ustawie oraz powyższym rozporządzeniu uniemożliwiał umorzenie należności. Dla ścisłości dodać należy, że wskazane wyżej przepisy o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne znajdowały odpowiednie zastosowanie także do składek na Fundusz Pracy, a także składek na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.). Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych istotnych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ, gdyż wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Odnośnie zawartego w skardze wniosku o umorzenie zaległych należności Sąd wyjaśnia, iż sądowa kontrola decyzji w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek polega wyłącznie na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, natomiast sąd administracyjny kontrolując decyzję odmawiającą umorzenia zaległości nie posiada kompetencji do nakazania organowi administracji wydania aktu administracyjnego o konkretnej treści. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.