V SA/Wa 1692/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Asesor WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - Sylwia Wojtkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2008 r. sprawy ze skargi J. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. 1. stwiedza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...]; 2. stwierdza nieważność postanowienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania administracyjnego; 3. stwierdza, że decyzje oraz postanowienie których nieważność stwierdzono nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. W dniu [...] kwietnia 2006 r. J. N. złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych za okres od kwietnia 1999 r. do września 2005 r. W uzasadnieniu podniosła, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, która uniemożliwia spłatę zadłużenia. Decyzją z [...] czerwca 2006 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Zakład") odmówił skarżącej umorzenia składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz odsetek za zwłokę. W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.); dalej: "u.s.u.s.", określającego warunki umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność, wskazując w tym kontekście, iż ustalono, że wnioskodawczyni otrzymuje świadczenie emerytalne, z którego Zakład prowadzi skuteczną egzekucję. Wskazano, iż dodatkowym źródłem utrzymania jest pobierane przez męża skarżącej świadczenie emerytalne. Dodatkowo organ podniósł, iż wnioskodawczyni wraz z mężem na zasadach wspólności ustawowej posiada również majątek, z którego Zakład może egzekwować należności. W ocenie Zakładu, w rozpatrywanym przypadku nie zachodzą również przesłanki uzasadniające umorzenie, wynikające z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., przewidującego możliwość umorzenia należności pomimo braku całkowitej ich nieściągalności przy spełnieniu przesłanek określonych § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365); dalej: "rozporządzenie o umarzaniu składek". Rozpoznając sprawę w następstwie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes Zakładu") decyzją z [...] lipca 2006 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu z [...] czerwca 2006 r. Powyższą decyzję J. N. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 12 kwietnia 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 224/07 uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż zaskarżona decyzja została wydana przez pracownika organu, który wydał decyzję Zakładu i zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu. Postanowieniem z [...] sierpnia 2007 r. Zakład wznowił postępowanie administracyjne w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wyjaśniono, iż oceniając uchyloną decyzję Prezesa Zakładu Sąd stwierdził, iż została ona wydana z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Decyzją z [...] stycznia 2008 r. nr [...], w związku z wznowionym postępowaniem w sprawie, Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Organ uznał, iż sytuacja finansowa skarżącej pozwala na spłatę zadłużenia, zabezpieczając jednocześnie niezbędne potrzeby życiowe. Rozpoznając sprawę w następstwie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu decyzją z [...] kwietnia 2008 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu z [...] stycznia 2008 r. W skardze na powyższą decyzję J. N. wyjaśniła, iż nie posiada majątku trwałego ani ruchomego. Zaznaczyła, iż wraz z mężem są osobami w podeszłym wieku, cierpiącymi na liczne schorzenia. Podkreśliła, że gdy rejestrowała działalność gospodarczą to jako emerytka była zwolniona ze składki zdrowotnej. Skarżąca wskazała, iż wyrok WSA w Warszawie został przez Zakład zignorowany. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie Sąd uwzględnił okoliczności, które nie zostały w niej podniesione. Możliwość taką stwarza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Ponadto, Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia, o czym stanowi art. 135 p.p.s.a. Dokonując na tej podstawie oceny decyzji Zakładu z [...] stycznia 2008 r. Sąd uznał, że decyzja ta obarczona jest wadą skutkującą stwierdzeniem jej nieważności. Ocenę taką Sąd sformułował mając na względzie stan faktyczny i prawny, jaki towarzyszył decyzji w dacie jej podjęcia. Zdaniem Sądu, decyzja z [...] stycznia 2008 r. została wydana przez Zakład z naruszeniem przepisów o właściwości, przez co wypełnia przesłankę stwierdzenia nieważności z art. 156 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: "k.p.a.") w związku z art. 83. ust. 4 u.s.u.s. Należy zauważyć, iż wyrokiem z 12 kwietnia 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 224/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Prezesa Zakładu z [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, wskazując w uzasadnieniu na wady prawne decyzji organu odwoławczego. Powyższe oznacza, że po uchyleniu przez Sąd decyzji Prezesa Zakładu z [...] lipca 2006 r., podmiotem uprawnionym do wydania decyzji na skutek rozpoznania wniosku skarżącej z [...] lipca 2006 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy jest Prezes Zakładu. Zaznaczyć przy tym należy, iż organ wydający decyzję na skutek prawidłowo złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje tylko i wyłącznie takie rozstrzygnięcia, które zostały przewidziane w art. 138 § 1 k.p.a. W tym kontekście należy wskazać, iż sentencja decyzji z [...] stycznia 2008 r. została zredagowana w sposób analogiczny, jak w przypadku decyzji Zakładu z [...] czerwca 2006 r. nr [...], od której skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, czyli tak jak czyni to organ pierwszoinstancyjny. W tej sytuacji nie mogło być wątpliwe, że ponownego rozpatrzenia sprawy dokonał Zakład orzekając bezpośrednio w sposób merytoryczny, tj. odmawiając umorzenia określonych należności. Wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości jest przesłanką stwierdzenia nieważności takiej decyzji, wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. W niniejszej sprawie wadą określoną w tym przepisie dotknięta była tylko decyzja Zakładu z [...] stycznia 2008 r. Należało jednak stwierdzić również nieważność zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu z [...] kwietnia 2008 r., gdyż decyzja ta rażąco naruszała prawo (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) utrzymując w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji z naruszeniem przepisów o właściwości. Dodatkowo, należy wyjaśnić, iż uzasadnienie orzeczenia nie może pozostawać w sprzeczności z jego sentencją, a zatem niedopuszczalne jest formułowanie w treści uzasadnienia, tak jak to miało miejsce w decyzji Zakładu z [...] stycznia 2008 r., żadnych dodatkowych rozstrzygnięć, które w jakikolwiek sposób modyfikowałyby treść rozstrzygnięcia zawartego w osnowie decyzji. Działając na mocy art. 135 p.p.s.a. Sąd uznał również za konieczne stwierdzenie nieważności postanowienia Zakładu z [...] sierpnia 2007 r., w przedmiocie wznowienia postępowania administracyjnego, jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa procesowego. Należy zauważyć, iż Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu z [...] lipca 2006 r. z uwagi na istnienie przesłanki wznowieniowej określonej w art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a., tj. wydanie decyzji przez pracownika, który podlegał wyłączeniu od udziału w postępowaniu. Naruszenie prawa przez organ odwoławczy skutkowało wyeliminowaniem zaskarżonego aktu z obrotu prawnego. Uchylenie decyzji przez Sąd powoduje zatem, iż organ nie posiadał uprawnienia do wszczęcia postępowania wznowieniowego. Wobec powyższego rozstrzygnięcia Sądu - Prezes Zakładu zobowiązany był natomiast do przeprowadzenia ponownego postępowania odwoławczego z wyeliminowaniem uchybień procesowych wskazanych w uzasadnieniu wyroku. Oczywiste i rażące naruszenie wskazanych reguł orzekania w postępowaniu odwoławczym stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności postanowienia Zakładu z [...] sierpnia 2007 r., o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. Wykazane wady powołanych decyzji sprawiają, że przedwczesnym byłoby rozpatrywanie przez Sąd zarzutów podniesionych w skardze. Stwierdzenie nieważności decyzji nie oznacza przy tym, że wniosek skarżącej o umorzenie powyższych należności uznano za zasadny. Kwestia ta stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym przez Prezesa Zakładu. Jednocześnie kierując się treścią art. 141 § 4 p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie wyroku powinno także zawierać wskazania co do dalszego postępowania, poza wyżej już przedstawionym stanowiskiem, Sąd zwraca uwagę na konieczność przestrzegania zasad ogólnych prowadzenia postępowania administracyjnego. Zasady te wymagają od organu między innymi ustosunkowania się do wszystkich podnoszonych przez skarżącą okoliczności dotyczących istoty sprawy. Pełne przedstawienie toku rozumowania organu wydającego decyzję powinno być zawarte w uzasadnieniu decyzji zgodnym z art. 107 § 3 k.p.a. i realizującym zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a. Uchybienia w tym zakresie - zależnie od ich stopnia - mogą skutkować nawet uchyleniem decyzji obarczonej taką wadą, zwłaszcza, gdy decyzja ma charakter uznaniowy, a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszym przypadku. Organ orzekający, kierując się regułami postępowania wskazanymi w art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., ma obowiązek rozpatrzyć i ocenić całokształt zebranego materiału dowodowego, zwłaszcza w kontekście przesłanek umorzenia ujętych w przepisach rozporządzenia o umarzaniu składek, na które powołuje się skarżąca. Przed wydaniem decyzji Prezes Zakładu powinien również, respektując postanowienia zawarte w art. 10 § 1 k.p.a., umożliwić stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, realizując w ten sposób jej prawo do czynnego udziału w postępowaniu i dając tym samym możliwość zajęcia końcowego stanowiska w sprawie będącej przedmiotem rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. W razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, a rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku, o czym stanowi art. 152 p.p.s.a. Uwzględniając przedstawiony stan faktyczny i prawny, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Zakres w jakim decyzje, których nieważność stwierdzono nie mogą być wykonane określono w oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a.