V SA/Wa 1699/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA - Beata Krajewska po rozpoznaniu w dniu 30 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi K. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek p o s t a n a w i a: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym Skarżący złożył - na urzędowym formularzu PPF - wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, w którym oświadczył, iż jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, emerytura żony (około [...] zł), która niemal w całości jest przeznaczana na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, stanowi jedyny dochód rodziny. Wnioskodawca leczy się z powodu szeregu zaburzeń, żona po chorobie pozostaje pod opieką onkologa. Skarżący posiada mieszkanie o pow. [...] m², nie posiada oszczędności pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Mieszkanie jest obciążone hipoteką na rzecz [...]. W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie Skarżący wskazał, iż jedyne jego oszczędności i jego małżonki znajdują się na koncie małżonki, Skarżący posiada samochód osobowy [...]. Dodatkowo wskazał, iż uzyskuje doraźną pomoc od dzieci, które opłacają rachunki za telefon, Internet i telewizję. Ponadto Skarżący nadesłał zawiadomienie o wysokości opłat za mieszkanie – [...] zł, zaświadczenie o wysokości świadczenia emerytalnego małżonki – [...], wyciągi z rachunku bankowego małżonki z saldem początkowym na dzień [...], kopie rachunków za gaz, prąd oraz telefony. Postanowieniem z dnia 11 września 2012 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy albowiem skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., pozostawiając wiele wątpliwości co do swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Pismem z dnia 24 września 2012 r. (data nadania pocztowego) skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. Skarżący m. in. wyjaśnił, że w dniu [...] sierpnia 2012 r. żona wypłaciła ze swojego rachunku bankowego kwotę [...] zł, którą następnie przekazała ich córce. Wyjaśnił również, że w dniu ślubu córki ([...] r.) obiecał córce wspólnie z żoną, że w momencie gdy będzie kupowała mieszkanie przekażą jej [...]zł na cele związane z zakupem i urządzeniem mieszkania. W odniesieniu do posiadanego samochodu osobowego skarżący wyjaśnił, że obecnie jego wartość rynkowa to kwota około [...] zł. Obecnie pojazd, z uwagi na usterkę, której naprawa przekroczyłaby jego wartość, nie jest użytkowany i w najbliższej przyszłości nie będzie użytkowany. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. – wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Zważyć należy, iż zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. e ustawy p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Przedmiotem skargi K. C. jest decyzja wydana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, zatem skarżący jest z mocy ustawy zwolniony z obowiązku uiszczania kosztów sądowych, co oznacza że koszty te obciążają budżet państwa, a jego wniosek w tym zakresie jest bezprzedmiotowy. W związku z tym, że ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zawiera normy, która pozwalałaby umorzyć postępowanie w przedmiocie wniosku obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sytuacji zwolnienia z mocy ustawy z obowiązku ich ponoszenia, postanowiono odmówić przyznania prawa pomocy w tym zakresie. Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie pomocy prawnej z urzędu zauważyć należy, iż zgodnie z art. 262 ustawy p.p.s.a. przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest - zgodnie z art. 199 p.p.s.a. - ponoszenie przez Strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Treść i warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym określa art. 245 §3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. W myśl art. 245 §3 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a, zostaje przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Umożliwia ona dostęp do sądu podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie pokryć kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. Z uwagi na wyjątkowy charakter prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. W sytuacji, gdy strona posiada jakiekolwiek środki majątkowe lub finansowe powinna partycypować w kosztach postępowania. Jednocześnie zakres w jakim zostaje przyznane prawo pomocy zależy od rzeczywistej potrzeby, która podlega ocenie przy uwzględnieniu możliwości finansowych strony. W związku z powyższym zasadność wniosku skarżącego rozpatrzono w dwóch aspektach, tj. z jednej strony uwzględniono wysokość obciążeń finansowych, jakie będzie on zobowiązany ponieść w postępowaniu (wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika), z drugiej zaś strony jego możliwości finansowe. Analiza podanych przez skarżącego okoliczności dokonana w związku z przepisami ustawy uzasadnia stwierdzenie, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem jego wniosku. Skarżący wskazał, co prawda, iż nie pracuje i nie uzyskuje żadnych dochodów, jednak zauważyć należy, iż jego małżonka uzyskuje regularne świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł, a skarżący - zgodnie z oświadczeniem - pozostaje na jej utrzymaniu. Z nadesłanych dokumentów wynika, iż koszty utrzymania mieszkania wynoszą łącznie około [...] zł (czynsz, prąd, gaz). Z nadesłanego rachunku bankowego wynika, iż na początku czerwca skarżący i jego małżonka posiadali ponad [...] zł i dokonali wypłaty z rachunku w dniu [...] sierpnia 2012 r. kwoty [...] zł. W sprzeciwie skarżący podał, że kwota [...] zł została przekazane jego córce na cele związane z zakupem i urządzeniem mieszkania. Sąd zwraca uwagę, iż na darowizny w kwocie [...] zł. nie może sobie pozwolić osoba znajdująca się w ubóstwie. Stwierdzić zatem należy, iż pomimo ciężkiej sytuacji finansowej na jaką wskazuje skarżący nie wszystkie środki finansowe znajdujące się w dyspozycji jego rodziny są w całości pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne). Skarżący ujawnił w swoim oświadczeniu posiadanie samochodu osobowego. Bez względu na rodzaj pojazdu tzn. jego markę i rok produkcji nie można uznać za niezbędny koszt utrzymania wydatków związanych z posiadaniem i eksploatacją samochodu (koszty ubezpieczenia, paliwa i napraw). Wskazać bowiem należy, iż o ile posiadanie samochodu mieści się w ramach współczesnych standardów życiowych, o tyle posiadanie samochodu w przypadku osoby ubiegającej się o prawo pomocy standard ten przekracza. Dodatkowo zauważyć należy, iż skarżący uzyskuje pomoc od dzieci w zakresie opłacania przez nich rachunków za telefon, Internet i telewizję. Podsumowując zatem należało stwierdzić, iż sytuacja finansowa w jakiej znajduje się skarżący nie jest na tyle ciężka, aby uniemożliwiała poniesienie kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, powodując uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W przedmiotowej sprawie skarżący nie wykazał tego, pozostawiając wiele wątpliwości co do swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.