V SA/Wa 1699/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Blankiewicz – Wóltańska, Sędzia WSA - Beata Krajewska (spr.), Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Protokolant sekr. sąd. - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2013 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek; uchyla zaskarżoną decyzję Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2012 r. K. C. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddziału w W. o umorzenie jego zadłużenia wobec ZUS-u. Uzasadniając swój wniosek powołał się na swoją trudną sytuację materialną. Podniósł, iż po likwidacji firmy nie znalazł innego zatrudnienia. Ma 60 lat, nie posiada żadnych dochodów. Żona przeszła leczenie onkologiczne, jej stan zdrowia nie jest dobry. Razem utrzymują się z niskiej emerytury żony w wysokości ok. 1280 zł. Wyjaśnił, iż pieniądze na wykup mieszkania w 2011 r. pochodziły z likwidacji "książeczki mieszkaniowej" i nie mogły być przeznaczona na żaden inny cel. Decyzją z dnia [...] marca 2012 r., Nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił K. C. umorzenia należności z tytułu składek za okres od lipca 2004 r. do września 2011 r. w łącznej kwocie 94.280,57 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Zakład, powołując się na treść art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1,2, 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.), dokonał oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy w oparciu o przedstawione przesłanki umorzenia należności składkowych Zakład stwierdził, iż nie zachodzą w sprawie okoliczności określone ww. przepisami prawa. Argumentując swoją ocenę Zakład podniósł, iż zainteresowany pomimo obowiązku udowodnienia podnoszonych okoliczności nie wykazał, aby faktycznie opłacenie należności pozbawiło jego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Pismem z dnia [...] kwietnia 2012 r. K. C. zwrócił się do Zakładu o ponowne rozpatrzenie jego sprawy. Wskazał przyczyny powstania jego zaległości wobec Zakładu oraz przedstawił swoja sytuację materialną i zdrowotną. Podkreślił, iż jego obecny stan majątkowy oraz obecny stan zdrowia jego i żony powoduje, że nie ma on żadnych możliwości, aby spłacić należności Zakładu z tytułu zaległych składek. Sam ma bardzo złe wyniki badań a zaistniała sytuacja zmusiła go do korzystania z pomocy lekarza psychiatry. Decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. r., Nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych reprezentujący Zakład Ubezpieczeń Społecznych, rozpoznający sprawę jako organ II instancji, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Zakładu z [...] marca 2012 r. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ przedstawił stan faktyczny sprawy. Odniósł się do wysokości emerytury żony, wskazanych przez stronę kosztów utrzymania i stanu zdrowia małżonków. Podniósł, iż małżonkowie są właścicielami mieszkania wykupionego w 2011 r. z książeczki mieszkaniowej żony i samochodu [...] rok prod. 1991. Organ II instancji uznał, iż o braku przesłanek określonych przepisem art. 28 ust. 2 i 3 powoływanej ustawy świadczą takie okoliczności jak: własność mieszkania i samochodu, nie korzystanie przez małżonków z dodatku mieszkaniowego, niewykazanie przez stronę, iż z powodu stanu zdrowia nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej. W skardze z dnia 20 lipca 2012 r. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zarzucając organom naruszenie art. 7, 77 § 1 kpa oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Powołując się na swoją bardzo ciężką sytuację K. C. wskazał na fakt, iż nie może podjąć zatrudnienia z uwagi na wiek (60 lat) oraz pogorszenie stanu zdrowia fizycznego i psychicznego ( przebywał w Szpitalu B. na [...]). Oboje z żoną utrzymują się z jej emerytury wynoszącej ok. 1300 zł., żona nadal jest pod opieką lekarza onkologa. Można spodziewać się wyłącznie pogorszenia ich sytuacji życiowej i zdrowotnej. Wskazał, iż organ administracyjny nie odniósł się do jego obecnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, poprzestał na stwierdzeniu braku przesłanek do umorzenia zadłużenia bez wyjaśnienia dlaczego. W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie powtarzając dotychczasową argumentację. Pismem z dnia 28 stycznia 2013 r. K. C. poinformował Sąd o złożeniu do ZUS I Oddziału w W. wniosku o umorzenie należności w oparciu o ustawę z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność. W piśmie z dnia 13 lutego 2013 r. podtrzymał skargę informując, iż jego wniosek o umorzenie należności z ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. nie został jeszcze rozpatrzony. W toku rozprawy przed Sądem w dniu 13 marca 2013 r. K. C. poparł skargę. Wyjaśnił, iż według informacji uzyskanych w piśmie od ZUS umorzona z mocy ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność mogłaby być kwota ok. 60.000 zł. Reszta należności – 31.244,85 zł jest projektowana do rozłożenia na raty. Wskazywane w piśmie ZUS (okazanym w toku rozprawy) wysokości miesięcznych rat przekraczają jego możliwości, dlatego nie może podpisać zobowiązania o dokonywaniu tych spłat. Umorzenie zadłużenia z ustawy abolicyjnej staje się tym samym nierealne, bowiem spłacenie kwoty 31.244,85 zł stanowi niezbędny warunek umorzenia pozostałej części. Wyjaśnił także, iż prowadził działalność [...] jednoosobowo, w wynajmowanym pomieszczeniu o pow. 17 m. Ciężka choroba żony, związane z tym koszty i konieczność sprawowania opieki przyczyniły się do powstania zadłużenia. Starał się realizować choć część zobowiązań finansowych i dlatego regulował należności podatkowe. Samochód ma 22 lata. Mieszkanie ma ok. 50 m, jest w złym stanie technicznym i bardzo skromnie wyposażone. Nie mają z żoną żadnych oszczędności, żyją realizując wyłącznie swoje niezbędne potrzeby. Sytuacja ta doprowadziła go do załamania nerwowego i konieczności hospitalizacji z tej przyczyny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Sądy administracyjne, w tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej /art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269)/. Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), w którym wskazano, iż sądy stosują środki określone w ustawie dokonując oceny, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, iż wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 7 i 77 § 1 kpa organ nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w sposób wyczerpujący nie zebrał i nie rozważył całego materiału dowodowego sprawy. Przede wszystkim z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, naruszającego tym samym wymogi sprecyzowane w art. 107 § 3 kpa, nie wynika rzeczywista sytuacja życiowa, zdrowotna i psychiczna skarżącego i jego żony. Poprzestanie na przytaczaniu wskazywanych przez stronę okoliczności bez rzetelnej analizy wynikającej z nich realnej sytuacji i poziomu egzystencji małżonków daje podstawę do postawienia organowi zarzutu dowolności w podejmowaniu decyzji, co narusza ustaloną w art. 80 kpa zasadę swobody w podejmowaniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zwraca uwagę, iż jakkolwiek decyzje podejmowane przez organ mają charakter uznaniowy, muszą jednak odpowiadać realiom społecznym, przystawać do nich. Organ winien mieć na uwadze, by wydawane przez niego decyzje, w sytuacji konkretnej rodziny, nie tworzyły stanów w praktyce oderwanych od rzeczywistości. Wymaga tego sformułowana w art. 8 kpa zasada pozyskiwania zaufania obywatela. W rozpoznawanej sprawie nie można pominąć stanu psychicznego skarżącego, pogarszającego się w zderzeniu z bardzo trudna sytuacją finansową i zdrowotną obojga małżonków oraz brakiem realnej możliwości zmiany tej sytuacji. Wymaga rzetelnej oceny możliwość przełożenia tej sytuacji na realną możliwość podjęcia przez stronę pracy zarobkowej - z uwzględnieniem także wieku i zawodu. Organ winien także wyjaśnić rzeczywistą możliwość prowadzenia egzekucji z mieszkania wykupionego od Skarbu Państwa z "książeczki mieszkaniowej" a także ocenić wartość 22 - letniego samochodu z uwzględnieniem podaży samochodów na rynku motoryzacyjnym. Niezbędne jest też ponowne sporządzenie zestawienia dochodów rodziny z comiesięcznymi kosztami utrzymania i leczenia. Ponownie rozpoznając sprawę organ winien działać w granicach zakreślonych wypływająca z art. 80 kpa zasadą swobody w podejmowaniu decyzji równocześnie kierując się nałożonym w art. 77 § 1 kpa obowiązkiem wnikliwego i szczegółowego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, co – zgodnie z art. 7 kpa - powinno doprowadzić do właściwego wyważenia interesu społecznego i słusznego interesu strony. Wnioski, które doprowadzą do wydania konkretnego rozstrzygnięcia powinny być przedstawione w uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie wymogami art. 107 § 3 kpa. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję.