V SA/Wa 170/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA - Mirosława Pindelska po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi S. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] października 2014 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu pomocy dla grup producentów owoców i warzyw postanawia: 1. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych; 2. umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu. S. wystąpiło z wnioskiem – sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr z dnia 31 sierpnia 2015 r. – o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego (k. 70-72 akt sądowych). W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych S. wynosi [...], wartość środków trwałych wynosi [...], wysokość zysku lub straty za ostatni rok obrotowy wynosi [...]. S. oświadczyło, iż posiada rachunek bankowy, na którym zgromadzono [...] zł. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż S. "faktycznie nie prowadzi żadnej działalności". Zarządzeniem z dnia 10 września 2015 r. wezwano S. do złożenia dodatkowego oświadczenie poprzez udzielenie odpowiedzi na pytania oraz nadesłanie wskazanych dokumentów (k. 78 akt sądowych). W odpowiedzi S. nadesłało pismo z dnia 24 września 2015 r., w którym oświadczyło, iż nie prowadzi obecnie żadnej działalności, ani statutowej ani gospodarczej, nie posiada żadnych źródeł dochodów, żadnego majątku ani żadnych środków na rachunku. Wskazano nadto, iż w ostatnich dwóch latach S. nie dokonywało "sprzedaży". Do pisma załączono wykaz środków trwałych, w którym wskazano "brak jakichkolwiek środków trwałych" (k. 84-85 akt sądowych). Postanowieniem z dnia 29 października 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę S. (k. 94-95 akt sadowych). W dniu 7 grudnia 2015 r. do Sądu wpłynęła skarga kasacyjna S., sporządzona w dniu 4 grudnia 2015 r. przez pełnomocnika procesowego – radcę prawnego P. W. Do skargi kasacyjnej załączono wniosek o prawo pomocy sporządzony na formularzu PPPr z dnia 2 grudnia 2015 r. W rubryce nr 4 wniosku oznaczono przedmiot żądania poprzez "zwolnienie od kosztów sądowych" (k. 105-108 akt sądowych). Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2015 r. odmówiono stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz umorzono postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Pismem z dnia 4 stycznia 2016 r. S. wniosło sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym wskazało, że nie prowadzi obecnie żadnej działalności, ani statutowej, ani gospodarczej. Nie posiada żadnych źródeł dochodów, ani żadnego majątku czy też środków na koncie. S. wskazało, że nie sporządza sprawozdań finansowych. Podkreślono, że strona skarżąca zwracała się do [...] o wydanie zaświadczeń, że nie prowadzi działalności, nie ma dochodu i majątku, ale nie dostała takich zaświadczeń z pouczeniem, że ww. instytucje nie mogą wystawić takich zaświadczeń. S. wniosło aby Sąd zwrócił się do ww. instytucji o nadesłanie zaświadczeń o braku majątku, zaprzestaniu prowadzenia działalności i braku dochodu. Strona nadmieniła, że zaległość w stosunku do księgowej wynika ze stosunku pracy. Do sprzeciwu S. załączyło zaświadczenie Banku [...] z [...] stycznia 2016 r. o likwidacji [...] listopada 2015 r. rachunku bankowego oraz wyciągi bankowe. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. – wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami) – dalej p.p.s.a. - ponoszenie przez Strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Treść i warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym określa art. 245 §3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. W myśl art. 245 §3 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie S. wystąpiło z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, sporządzonym na formularzu PPPr z dnia 31 sierpnia 2015 r., w którego rubryce nr 4 wniosło o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Zatem przedmiotem żądania wnioskującej strony jest przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wskazać jednakże należy, iż przed zakończeniem postępowania zainicjowanego powyższym wnioskiem z dnia 31 sierpnia 2015 r., S. wystąpiło z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy z dnia 2 grudnia 2015 r., którego zakres ograniczyło do żądania zwolnienia od kosztów sądowych. Wobec tego, wniosek ten należało potraktować jako uzupełnienie poprzedniego wniosku i rozpoznać w ramach postępowania o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, wszczętego wnioskiem z dnia 31 sierpnia 2015 r. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, jak również fakt, że S. wystąpiło ze skargą kasacyjną sporządzoną przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, uznać należało, że rozpoznanie wniosku w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu stało się zbędne i jako takie podlega umorzeniu, stosowanie do treści art. 249a p.p.a.s.a. Zauważyć bowiem należy, iż we wniosku z dnia 2 grudnia 2015 r. S. ograniczyło swoje żądanie wyłącznie do zwolnienia od kosztów sądowych, co przemawia za przyjęciem, iż wniosek w pozostałym zakresie został przez stronę cofnięty. Niezależnie od tego, wskazać trzeba, iż autor skargi kasacyjnej wskazał w jej osnowie, iż reprezentuje S., a nadto złożył do akt sądowych dokument pełnomocnictwa procesowego z dnia 2 grudnia 2015 r. (k. 104 akt sądowych), co również przemawia za przyjęciem, że ustanowienie pełnomocnika z urzędu stało się zbędne. Z wyłożonych wyżej względów – na podstawie art. 249a p.p.a.s.a. – orzeczono, jak w punkcie drugim sentencji postanowienia. Rozpoznając wniosek w pozostałym zakresie uznano, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za jego uwzględnieniem. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Mając powyższe na uwadze brak było podstaw do uwzględnienia wniosku S. o wystąpienie przez Sąd do [...] o nadesłanie zaświadczeń o braku majątku, zaprzestaniu prowadzenia działalności i braku dochodu S. Przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zasadniczy wpływ na odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wywarła okoliczność, iż S. w oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu, dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie Sądu oraz sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego nie przedstawiło w sposób rzetelny swojej sytuacji materialnej. Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia brak jest możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi wnioskodawca powinien się liczyć w postępowaniu z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi, w szczególności wobec tego iż wnioskodawca nie wykonał należycie zarządzenia z 10 września 2015 r., którym został wezwany do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji finansowej oraz do złożenia określonych dokumentów. W szczególności wezwano stronę do złożenia: swojego statutu, aktualnego wykazu środków trwałych, zeznań podatkowych za rok 2013 i 2014, ewentualnie zaświadczeń właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego w tym okresie, wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, ewentualnie dokumentu bankowego, z którego wynika zamknięcie, zajęcie bądź blokada rachunku, a także informacji o posiadanych lub zbytych w ostatnich dwóch latach nieruchomościach i ruchomościach o wartości ponad 2.000 zł. W odpowiedzi S. nadesłało jedynie informację, że nie dokonywało w ciągu ostatnich dwóch lat "sprzedaży", a nadto pismo zatytułowane "wykaz środków trwałych", w którym wskazano "brak jakichkolwiek środków trwałych". Tym samym stwierdzić należało, że S. nie przedstawiło istotnych dla oceny wniosku dokumentów, co powoduje, że nie jest możliwe dokonanie analizy jego sytuacji majątkowej i porównania jej ze złożonymi przez S. oświadczeniami. Wskazać w szczególności należy, iż strona nie nadesłała statutu, w oparciu o który można by ustalić zasady finansowania S., a także źródła jego majątku i zasady rozporządzania nim, czy też zweryfikować twierdzenia w zakresie braku majątku. Niezależnie od powyższego, za niewystarczające uznać należało złożenie jedynie oświadczenia z dnia 24 września 2015 r. o braku majątku, środków pieniężnych i środków trwałych, wobec nieprzedstawienia dokumentów źródłowych, potwierdzających podnoszone okoliczności, w oparciu o które można by zweryfikować takie oświadczenie. Dodatkowo należało mieć na uwadze, iż składając wniosek z dnia 2 grudnia 2015 r., S. ponownie nie przedstawiło żadnych dokumentów źródłowych, na podstawie których można by zweryfikować podnoszone okoliczności. Co więcej, w rubryce nr 10 tego wniosku wskazano, że S. posiada "zadłużenie [...] na rzecz pana P.S., [...] na rzecz [...]". Nie wyjaśniono przy tym z jakiego tytułu powstało to zadłużenie, jaka jest jego podstawa prawna, brak jakichkolwiek dokumentów, które wyjaśniałyby uprawnienie do zaciągania takich zobowiązań w imieniu S., a jednocześnie potwierdzałyby powyższe okoliczności (statut, uchwała, umowa, czy inne dokumenty). Podnieść należy, że S. w sprzeciwie podało, że zaległość wobec [...] wynika ze stosunku pracy. Pominięto natomiast z jakiego tytułu powstało zadłużenie wobec S. P. Zauważyć należy, że również do sprzeciwu nie dołączono wszystkich dokumentów wskazanych w wezwaniu z 10 września 2015 r., w tym statutu. Załączone zostało jedynie zaświadczenie Banku [...] z [...] stycznia 2016 r. o likwidacji [...] listopada 2015 r. rachunku bankowego oraz wyciągi bankowe. Na marginesie należy zauważyć, że do sprzeciwu nie zostało załączone pismo właściwego urzędu skarbowego odmawiające wydania zaświadczenia o wysokości dochodu uzyskanego przez S. w 2013 i 2014 r., potwierdzające okoliczności na które strona skarżąca powołuje się w sprzeciwie. W związku z powyższym należy uznać, iż strona skarżąca nie dąży do wyjaśnienia w sposób rzetelny swojej sytuacji majątkowej. W konsekwencji stwierdzić należy, iż przedstawione wyżej wątpliwości spowodowały, iż nie można było dokonać oceny, czy wnioskodawca spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia mu prawa pomocy. Wskazać należy, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. W tej sytuacji oświadczenie S. należało uznać za nierzetelne, budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej w jakiej znajduje się strona skarżąca. Oświadczeniem o przedstawionej treści S. uniemożliwiło Sądowi porównanie wysokości obciążeń finansowych związanych z tokiem postępowania sądowoadministracyjnego z jego możliwościami płatniczymi. Jeszcze raz podkreślenia wymaga fakt, iż to do S. jako zainteresowanego w uzyskaniu prawa pomocy należało przekonanie Sądu, że zachodzą ustawowe przesłanki w tym przedmiocie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.