V SA/Wa 1711/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Protokolant - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi N. E. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy, odmowy udzielenia ochrony uzupełniającej oraz wydalenia z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wobec stwierdzenia, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające udzielenie zgody na pobyt tolerowany; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. K. K. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę 295, 20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy). 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Po rozpatrzeniu odwołania obywatela K. N. E. od decyzji Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców nr [...] z dnia [...] stycznia 2011r. o odmowie nadania statusu uchodźcy, odmowie udzielenia ochrony uzupełniającej oraz o wydaleniu z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wobec stwierdzenia że brak jest przesłanek do udzielenia zgody na pobyt tolerowany Rada do Spraw Uchodźców decyzją z dnia [...] czerwca 2011r . [...] utrzymała w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu własnej decyzji organ odwoławczy przywołał następujące okoliczności faktyczne i prawne: N. E. - obywatel K., deklarujący narodowość T., w dniu [...] listopada 2010r. złożył wniosek o nadanie mu statusu uchodźcy uczynił to po zatrzymaniu go, podczas kontroli przez funkcjonariuszy Straży Granicznej i umieszczeniu w Strzeżonym Ośrodku dla Cudzoziemców w związku z nielegalnym przekroczeniem granicy i nielegalnym pobytem na terytorium RP. Cudzoziemiec nie posiada paszportu, a jego dane personalne ustalono na podstawie złożonego oświadczenia. Składając wniosek oświadczył, że uciekł z K., bo był tam umieszczony w więzieniu. W drugim więzieniu był osadzony jego ojciec, który tam zmarł. Wyjaśnił, że uciekł podczas podróży z jednego więzienia do drugiego ponieważ na ulicy była manifestacja przeciwko bezprawnemu przetrzymywaniu jakiegoś więźnia. Korzystając z zamieszania udało mu się uciec. Zarówno on jak i jego ojciec zostali oskarżeni o udział w ruchu narodowościowym S., który walczy o niepodległość K., a osoby które są oskarżone o udział w tym ruchu są bez sądu umieszczane w więzieniach, Cudzoziemiec z ojcem przebywałem w więzieniu od 2007r. do 2010 r. Oświadczył, że ma wykształcenie wyższe, jest kawalerem, katolikiem. Był biznesmenem, pracował we własnej firmie. Do marca 2010 r. mieszkał w K. Jego ojczystym językiem jest [...], natomiast może się swobodnie porozumiewać w języku angielskim i francuskim. Z K. wyjechał 8 marca 2010r. Posiadał paszport i wizę rosyjską. Do Polski wjechał 16 listopada 2010r. Paszport zabrali mu przemytnicy. (Dane personalne cudzoziemca ustalono w oparciu o jego oświadczenie.) Do Polski przyjechał przez R. Odpowiadając na pytania kwestionariusza oświadczył, że był prześladowany, nie brał udziału w działaniach wojennych, był poddany przemocy fizycznej i psychicznej. Był bity przez strażników więziennych 2 razy dziennie, podczas przesłuchań. Nie był skazany wyrokiem sądu. Nie należał do żadnych organizacji, nie był skazany wyrokiem sądu. Przesłuchany w dniu 5 stycznia 2011r. podtrzymał swoje wyjaśnienia złożone we wniosku o nadanie statusu uchodźcy i dodatkowo oświadczył, ze z K. udał się do D. i z tamtejszego lotniska poleciał do M. Posługiwał się własnym paszportem, który został wyrobiony w 2006 r. w B. Wiza [...] została "zorganizowana przez kogoś", podczas jego pobytu w więzieniu. W M. przebywał ok. 8 miesięcy. Pracował na budowach. Na wyjazd z M. zdecydował się, ponieważ w M. został ok. trzech razy zaatakowany przez R. na tle rasowym. Pracował nielegalnie. Chciał zarobić na wyjazd do kraju, w którym będzie mógł ubiegać się o status uchodźcy. M. opuścił 6 listopada 2010 r. Zapłacił 1 tys. USD białym mężczyznom, z którymi przekroczył granicę. Jechał białym busem, tylko w nocy. Wysadzili go w lesie, (zapłacił im dodatkowo 500 USD). Zabrali mu paszport, byli agresywni. Pomógł mu człowiek, którego spotkał na drodze i który kupił mu bilet autobusowy, oraz zabrał na bazar, "gdzie było dużo czarnoskórych ludzi", którzy zaprowadzili go do Urzędu do Spraw Cudzoziemców. Na temat S. wie tylko, że to organizacja, która walczy o autonomię K. Nie wie od kiedy jego ojciec był członkiem organizacji. Ojciec namawiał go do przystąpienia do S., ale nie chciał. Ojciec wcześniej był aresztowany za działalność w S., ale inni członkowie organizacji pomagali mu za pieniądze wydostać się z więzienia. Przed 2007 r. Strona nie miała problemów z władzami, nie była zatrzymana, ani aresztowana. Cudzoziemiec wyjaśnił, że czuł się prześladowany przez rząd K. i że w przypadku powrotu do kraju pochodzenia grożą mu tortury, represje, a nawet śmierć. Zapowiedział, że dowody w sprawie przyjdą z jego kraju. Powyższe okoliczności skutkowały tym, że organ I instancji decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. odmówił nadania N. E. statusu uchodźcy w rozumieniu Konwencji dotyczącej statusu uchodźców, sporządzonej w Genewie dnia 28.07.1951 r. oraz Protokołu dotyczącego statusu uchodźców, sporządzonego w Nowym Jorku dnia 31.01.1967 r. (Dz. U. z 1991 r. nr 119 poz. 515 i 517). Stwierdził także ze brak jest przesłanek do udzielenia zgody na pobyt tolerowany na terytorium RP, oraz że nie występują okoliczności uzasadniające udzielenie ochrony uzupełniającej. W uzasadnieniu tej decyzji stwierdzono, że N. E.nie podał wiarygodnych przyczyn uzasadniających obawę przed prześladowaniami, o których mówi Konwencja Genewska dotycząca statusu uchodźców. Organ odwoławczy podzielił stanowisko wyrażone przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców. Podniósł że istotne wątpliwości budzi wiarygodność Strony – okoliczności jej aresztowania i trzyletni pobyt w więzieniu są opisane w sposób ogólnikowy i nieprecyzyjny. Opis celi i warunków panujących w więzieniu nie pozwalają na danie wiary temu, że Strona rzeczywiście tam przebywała. Niespójne i niekonsekwentne są oświadczenia opisujące doznawaną w więzieniu przemoc i częstotliwość dokonywanych przez strażników aktów przemocy. Niewiarygodne są okoliczności wyjazdu z kraju pochodzenia. Nie można dać wiary zwłaszcza temu, że w chwili zatrzymania (aresztowania) Strona posiadała ważny paszport, a w okresie uwięzienia "przyjaciel ojca" uzyskał dla niej wizę Federacji R., zaś bezpośrednio po ucieczce z więzienia, bez przeszkód legalnie opuściła K. Podkreślono, że postępowanie w sprawach o nadanie statusu uchodźcy toczy się zgodnie z przepisami kpa, ale z uwagi na jego specyfikę szczególną rolę i znaczenie ma w tym postępowaniu dowód z przesłuchania strony. W postępowaniu tym wiarygodność wnioskodawcy nabiera zatem szczególnego znaczenia, tym bardziej, że weryfikacja przytaczanych w trakcie przesłuchać okoliczności jest praktycznie niemożliwa. Wskazano również, że Konwencja Genewska umożliwia ochronę uchodźców, ujmowanych w przepisach tej konwencji, rygorystycznie i wąsko. Nie mieszczą się tu ani wypadki poszukiwania możliwości osiedlenia z przyczyn ekonomicznych, ani legalizacja pobytu z przyczyn osobistych. Osiągnięciu tych celów służą bowiem inne procedury legalizacyjne, nie zaś postępowanie o nadanie statusu uchodźcy. Poza tym obawa przed prześladowaniem musi być uzasadniona. Oznacza, to że nie tylko wewnętrzne przekonanie wnioskodawcy, ale także obiektywne warunki uzasadniają stwierdzenie stanu zagrożenia z powodów wymienionych w Konwencji. Przesłankami przy nadawaniu statusu uchodźcy mogą być konkretne dowody prześladowania albo uprawdopodobnienie istnienia okoliczności mogących tworzyć uzasadnioną obawę przed prześladowaniem. Do uwzględnienia w procesie administracyjnym istnienia prześladowań czy obaw przed prześladowaniem nie wystarcza zatem subiektywne odczucie zainteresowanego cudzoziemca przekazane organowi administracyjnemu, lecz niezbędne jest wykazanie za pomocą różnych dowodów, że owe prześladowania i zagrożenia mają w przypadku danego cudzoziemca byt rzeczywisty rozpoznawalny obiektywnie. Zdaniem organu II instancji N. E.nie przedstawił wiarygodnych okoliczności wskazujących na to, ze był prześladowany z przyczyn, o których mówi Konwencja Genewska. Przypomniano, że zgodnie z art. 48 ust 1 pkt 1 oraz art. 97 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP w ramach prowadzonego postępowania o nadanie statusu uchodźcy organy administracji państwowej zobowiązane są do ustalenia czy w przypadku odmowy uznania za uchodźcę zachodzą przesłanki do udzielenia cudzoziemcowi zgody na pobyt tolerowany lub ochrony uzupełniającej. W ocenie Rady organ I instancji odniósł się do tej kwestii i stwierdził, że w przypadku Strony nie zachodzą okoliczności uzasadniające konieczność wyrażenia zgody na pobyt tolerowany. Rada do Spraw Uchodźców ten pogląd podzieliła albowiem zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje na to, że w przypadku powrotu do kraju pochodzenia Strona nie byłaby narażona na prześladowanie ani innego rodzaju represje. N. E. nie wskazał bowiem przesłanek znalezienia się w sytuacji rzeczywistego ryzyka wystąpienia zagrożeń wymienionych w art. 97 pkt 1 ustawy w związku z postanowieniami Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z 1950 r. N. E. w toku postępowania o nadanie mu statusu uchodźcy nie uprawdopodobnił również tego, że spełnia warunki, które uzasadniałyby udzielenie mu ochrony uzupełniającej. Zdaniem Rady, postępowanie w sprawie prowadzone było właściwie, w oparciu o dostępne możliwości ustalenia stanu faktycznego i odpowiednio zastosowane przepisy zarówno prawa materialnego, jak też postępowania administracyjnego. Rada do Spraw Uchodźców nie znalazła zatem podstaw do podważenia konkluzji organu I instancji, że w stosunku do Strony nie zachodzą przesłanki udzielenia zgody na pobyt tolerowany, oraz udzielenia ochrony uzupełniającej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Odnosząc się do odwołania i jego uzasadnienia, Rada uznała, ze zarzuty pod adresem, decyzji organu pierwszej instancji i jej uzasadnienia są całkowicie bezpodstawne, albowiem ustosunkowano się do wszystkich podniesionych przez Stronę okoliczności. Wprawdzie pismem z dnia 5 kwietnia 2011r. Strona wniosła o dopuszczenie jako dowodu w sprawie kserokopii artykułu z gazety D. z dnia 30.09 – 14.10.2011r., jednakże wezwania do przedstawienia jego oryginału takiego dowodu nie przedstawiła. Decyzję organu odwoławczego zaskarżył cudzoziemiec zarzucając jej naruszenie: 1) art. 75 par. 1 k.p.a. poprzez niedopuszczenie jako dowodu kopii artykułu z gazety "D.", mogącego przyczynić się do wyjaśnienia sprawy; 2) art. 77 k.p.a. poprzez zaniedbanie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego; 3) art. 78 par. 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie żądania strony, dotyczącego przeprowadzenia dowodu, którego przedmiotem była okoliczność mająca istotne znaczenie dla sprawy; Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi podniósł m.in., że dla poparcia wiarygodności swoich oświadczeń w postępowaniu przed Radą do Spraw Uchodźców złożył wniosek o dopuszczenie jako dowodu w sprawie kserokopii artykułu z gazety "D." z dnia 30.09.- 1410.2011. Przedmiotowy artykuł potwierdzać miał aresztowanie oraz śmierć w więzieniu jego ojca, a także zabójstwo matki. Biorąc pod uwagę fakt, iż przez cały czas postępowania w sprawie przebywał w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców, nie był w stanie zdobyć oryginału gazety, do której dostarczenia wezwała go Rada. Podkreślił, że w związku z niedostarczeniem oryginału gazety Rada nie uwzględniła złożonego wniosku zgodnie z treścią art. 75 par. 1 k.p.a. Jako dowód należy bowiem dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Przepis ten zawiera jednocześnie przykładowe wyliczenie środków dowodowych, jak dokumenty, opinie biegłych, zeznania świadków oraz oględziny. Niewątpliwie zatem dowodem może być również kopia artykułu prasowego, o ile zawiera istotne dla sprawy okoliczności. Poza tym art. 78 par. 1 k.p.a. nakazuje uwzględnić żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu, o ile przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca istotne znaczenie dla sprawy. Rada tymczasem, nie dysponując żadnymi dowodami odmówiła jego oświadczeniom wiarygodności, ignorując jednocześnie jedyny środek dowodowy, jaki był w stanie przedstawić. Takie działanie organu pozostaje jednocześnie w sprzeczności z wyrażonym w art. 77 k.p.a. obowiązkiem organu wyczerpującego zebrania materiału dowodowego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Sąd zważył co następuje: Stosownie do art. 13 ust 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej cudzoziemcowi nadaje się status uchodźcy jeżeli na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem w kraju pochodzenia z powodu rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do określonej grupy społecznej nie może lub nie chce korzystać z ochrony tego kraju. Zgodnie zaś z przepisem art. 13 ust 3 ustawy prześladowanie o którym mowa w ust. 1 musi: ze względu na swoją istotą lub powtarzalność stanowić poważne naruszenie praw człowieka w szczególności praw których uchylenie jest niedopuszczalne zgodnie z art. 15 ust 2 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., lub być kumulacją różnych działań lub zaniechań w tym stanowiących naruszenie praw człowieka których oddziaływanie jest równie dotkliwe jak prześladowanie o których mowa w pkt 1. Niewątpliwie w świetle treści art. 13 ust 1 ustawy obawa przed prześladowaniem jest kwestią kluczową. Judykatura wskazuje jednak, że prześladowanie musi mieć charakter uzasadniony. Uchodźcą jest bowiem osoba która żywi realną obawę przed prześladowaniem. Nie wystawcza zatem subiektywne przekonanie o stanie zagrożenia albowiem przekonanie to musi być uwarunkowane obiektywną sytuacją odnoszącą się do konkretnej osoby. Ubiegający się o status uchodźcy powinien wiec wykazać że powrót do kraju pochodzenia może narazić go na prześladowania. Należy również pamiętać o tym że przesłanki przemawiające za nadaniem statusu uchodźcy nie powinny być interpetowane w sposób rozszerzający albowiem nie nadaje się statusu uchodźcy ze względu na warunki życia sytuację osobistą cudzoziemca ani stan przestrzegania praw człowieka w kraju pochodzenia. W ocenie organu odwoławczego w niniejszej sprawie brak jest podstaw do twierdzenia że skarżący jest narażony na prześladowania w rozumieniu ww. ustawy. Nie istnieje również ryzyko obawy o naruszenie praw zagwarantowanych w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka . Rada jest bowiem zdania że cudzoziemiec nie wykazał żadnych istotnych faktów lub okoliczności które można byłoby zakwalifikować jako indywidualne prześladowanie lub które mogłyby uzasadniać obawę przed takim prześladowaniem w przyszłości. Jest tak dlatego ponieważ zakwestionowana została wiarygodność skarżącego w części dotyczącej składanych przez niego wyjaśnień odnoszących się do: 1) okoliczności jego aresztowania i pobytu w więzieniu 2) opisu celi więziennej i warunków tamże panujących 3) doznanej w więzieniu przemocy 4) okoliczności wyjazdu z kraju pochodzenia Organ odwoławczy jest zdania że wyjaśnienia składane przez cudzoziemca w powyższych kwestiach były gołosłowne, albowiem nie poparto ich żadnymi bezstronnymi i obiektywnymi dowodami. Strona wprawdzie wniosła o dopuszczenie jako dowodu w sprawie kserokopii artykułu z gazety D. z dnia 30.09 – 14.10.2011r., ale nie przedstawiła jego oryginału z tego też względu wniosku powyższego organ nie uwzględnił. Co istotne skarżący wskazuje iż artykuł ten miał potwierdzać aresztowanie oraz śmierć w więzieniu jego ojca, a także zabójstwo matki. Podnosi również że nie był w stanie zdobyć oryginału gazety w którym ów artykuł został umieszczony, albowiem przez cały czas trwania postępowania administracyjnego przebywał w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców. W ocenie sądu należy zgodzić się ze skarżącymi, że miał on trudności z przedstawieniem oryginału dowodu o którym mowa. Zupełnie inną kwestią jest jednak to czy i jakie ewentualnie znaczenie dowód ten mógłby mieć dla rozstrzygnięcia sprawy. W tej materii brak jest merytorycznych rozważań organu co uniemożliwia jakąkolwiek kontrolę sądu. Wprawdzie organ próbuje naprawić swój błąd dokonując quasi oceny tegoż dowodu w odpowiedzi na skargę (twierdzi że artykuł został napisany na zamówienie), jednakże odpowiedź na skargę nie jest przedmiotem oceny sądu. W tym miejscu godzi się przypomnieć treść dwóch przepisów obowiązującego prawa które mają znaczenie w sprawie niniejszej, a których naruszenie zarzuca skarga. Chodzi mianowicie o art. 75 par. 1 oraz art. 78 par. 1 kpa. Pierwszy stanowi że jako dowód należy dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Z drugiego zaś wynika że żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Z treści zarówno skargi jak i odpowiedzi na skargę wynika ze dowód do którego odnoszą się powyższe rozważania może mieć istotne znaczenie dla sprawy. Jeśli zaś chodzi o wątpliwości co do jego autentyczności to wydaje się iż nie jest niemożliwe ustalenie tego przez organ z urzędu. Można przecież zwrócić się do wydawcy gazety za pośrednictwem konsula o potwierdzenie czy przedstawiony w kserokopii artykuł rzeczywiście został w niej zamieszczony. Zdaniem sądu ocena treści w nim zawartych powinna zostać dokonana nie tylko zgodnie z regułami wskazanymi w kpa ale i ze szczególną ostrożnością, wszak skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających jego tożsamość. Powyższe oznacza iż sprawa nie została wyjaśniona w taki sposób który uzasadniał ostatecznie jej rozstrzygnięcie. Z tego też względu zarzut naruszenia art. 77 par. 1 kpa uznać należy za uzasadniony. To zaś skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.