V SA/Wa 172/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Bożena Zwolenik, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Protokolant specjalista - Izabela Wrembel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2019 r. sprawy ze skargi I. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Radomiu z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję Zaskarżoną decyzją z (...) listopada 2018 r. nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił I. K. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy w łącznej wysokości 7977,01 zł w tym odsetki w kwotach wskazanych w decyzji. Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych; I.K. (...) września 2018 r. złożyła wniosek o umorzenie zaległości wobec ZUS, informując, że ma problemy zdrowotne i wskazując, że stan jej zdrowia w dużym stopniu wynika ze złej diagnozy lekarskiej oraz z powodu błędów w sztuce lekarskiej. Oświadczyła, że nie występowała o odszkodowanie lub zadośćuczynienie, ponieważ nie posiadała wystarczającej wiedzy na ten temat oraz odpowiednich środków finansowych oraz, że po rozpoczęciu działalności gospodarczej w 2009 r. padła ofiarą stalkingu. Wskazała, że zły stan zdrowia uniemożliwia jej podjęcie pracy. Do wniosku dołączyła dokumenty przedstawiające jej sytuację rodzinną, materialną oraz zdrowotną. 6 listopada 2018 r. w związku z zawiadomieniem o możliwości zapoznania się z aktami wnioskodawczyni złożyła dodatkowe dokumenty wskazując również w piśmie uzyskiwany dochód, posiadane zobowiązania oraz ponoszone wydatki. Na podstawie złożonych do akt dokumentów oraz dodatkowych ustaleń własnych ZUS ustalił, że w okresie od 4 marca 2009 r. do 1 marca 2014 r. wnioskodawczyni prowadziła działalność gospodarczą. W okresie od października 2010 r. do lutego 2014 r., nie wywiązywała się z obowiązku opłacania składek za ubezpieczenia z tytułu prowadzonej działalności stając się dłużnikiem ZUS. Zlikwidowała działalność gospodarczą 1 marca 2014 r. Wnioskodawczyni aktualnie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Organ wskazał, że w oświadczeniu z 29 czerwca 2018 r. strona poinformowała, że ma dochód z innych źródeł w kwocie 1.500 zł, i że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Ponosi stałe miesięczne wydatki z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości około 300 zł, koszty związane z leczeniem w kwocie około 1.030 zł oraz, że posiada liczne zobowiązania pieniężne, które spłaca w kwocie 150 zł miesięcznie. Natomiast w piśmie z 6 listopada 2018 r. wnioskodawczyni poinformowała, że otrzymuje od siostry co miesiąc 1.100 zł na swoje utrzymanie, że na leczenie przeznacza miesięcznie kwotę 480 zł oraz stwierdziła, że siostra uiszcza za nią opłaty za czynsz oraz opłaca rachunki za wodę, a na pokrycie obciążających ją zobowiązań przeznacza dzięki pomocy siostry kwotę około 460 zł miesięcznie. Ponadto oświadczyła, że nie jest właścicielką nieruchomości, nie posiada ruchomości ani wierzytelności. Organ podkreślił, że w świetle przepisu art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z 13 października 1998 r. (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 –dalej usus) nie upłynął jeszcze termin, w którym zaległości mogą być dochodzone. Organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 3 usus należności z tytułu składek mogą być umorzone przez ZUS tylko w przypadku całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust. 3a. Następnie wskazał, że całkowita nieściągalność zachodzi w sytuacjach o jakich mowa w treści art. 28 ust. 3 pkt 1-6 usus, który to przepis przytoczył i odnosząc się do przypadków w nim wskazanych wskazał, że nie mają one zastosowania w sytuacji stanu faktycznego odnoszącego się do wnioskodawczyni. Oceniając m.in. przesłanki wskazane w pkt 3, 5 i 6 ww. przepisu organ wskazał, że zgodnie z art. 24 ust. 2 usus należności z tytułu składek nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Zaległości wnioskodawczyni zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym przez Dyrektora ZUS oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. W ramach postępowania egzekucyjnego zastosowano środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunków bankowych, który nie jest skuteczny, tym niemniej ZUS nie wyczerpał okresu dochodzenia należności. Postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone, nie można zatem stwierdzić, że należności są całkowicie nieściągalne. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Tym samym brak jest podstaw prawnych do umorzenia należności z tytułu składek jako całkowicie nieściągalne i umorzenia ich w oparciu o art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ odniósł się również do możliwości umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności na podstawie art. 28 ust. 3a usus i wydanym na tej podstawie rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. 2003 poz. 1365 – dalej rozporządzenie). Wskazał, że przepisy te zobowiązują osobę ubiegająca się o umorzenie składek do wykazania, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy, nie może ona opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny. Organ przytoczył treść § 3 ust. 1 rozporządzenia i wskazał, że brak jest podstaw do jego zastosowania wobec wnioskodawczyni. Podkreślił, że z zebranych w sprawie dokumentów wynika, że aktualnie jest ona zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, co świadczy o tym, że wykazuje chęć i gotowość do podjęcia zatrudnienia. Posiada środki finansowe na swoje utrzymanie co wynika ze złożonych przez nią informacji. Nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej. Organ podkreślił, że wnioskodawczyni ponosi wydatki eksploatacyjne w postaci opłat za energię elektryczną, które nie są nadzwyczajne, czy nieprzewidziane będąc wydatkami ponoszonymi przez ogół społeczeństwa, przy czym nie wykazała, że ma zaległości z tego tytułu. Podając rozbieżne dane na temat kosztów leczenia nie wykazała również, że brakuje jej środków finansowych na ten cel, np. nie załączyła niezrealizowanych recept lekarskich albo dokumentów potwierdzających, że nie może skorzystać z koniecznych badań lekarskich bądź zabiegów rehabilitacyjnych. Co do zobowiązań pieniężnych, których wysokość wnioskodawczyni również wskazała rozbieżnie, organ stwierdził, ze spłata powyższych zobowiązań jest ważna, ale nie powinna ona pomijać spłaty zadłużenia wobec ZUS. Wskazał, że pozycja ZUS nie może być gorsza od innych podmiotów jakimi są banki, tym bardziej, że w aktach sprawy nie ma informacji, że zaciąganie kredytów było spowodowane brakiem zaspokojenia potrzeb życiowych. Takie stanowisko byłoby sprzeczne z interesem społecznym. Podkreślił, że wnioskodawczyni pomaga siostra zatem może ona liczyć na pomoc rodziny. Wskazał, że sytuacja finansowa wnioskodawczyni chociaż jest przez nią uznana jako trudna, nie ma charakteru permanentnego a ponadto za poprawą sytuacji finansowej przemawia także jej wiek. W aktach sprawy nie ma potwierdzenia, że istnieją jakiekolwiek przeszkody mające wpływ na jej perspektywy zawodowe. Organ podkreślił także, że wnioskodawczyni nie wyjaśniła wynikających z oświadczenia i z nadesłanego pisma rozbieżności dotyczących wysokości uzyskiwanego dochodu, posiadanych zobowiązań i ponoszonych wydatków na leczenie. Zdaniem Zakładu brak stosownego materiału dowodowego uniemożliwia dokonanie faktycznej oceny sytuacji materialnej. W związku z powyższym nie można stwierdzić, czy wystąpiły okoliczności potwierdzające istnienie przesłanki zdefiniowanej w § 3 ust. 1 pkt. 1 w/w rozporządzenia. Wskazał, że jakkolwiek wnioskodawczyni podnosiła, że ma duże problemy zdrowotne to ZUS nie ma informacji, by aktualnie posiadała trwałą niezdolność do pracy z uwagi na stan zdrowia. Ponadto jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy, a jednym z warunków zarejestrowania się jako osoba bezrobotna jest brak zdrowotnych przeciwwskazań do podjęcia pracy zarobkowej. Zakład nie posiada również informacji o konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co pozbawiłoby stronę możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Oznacza to, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia również nie ma tym przypadku zastosowania. Zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują również na to, że zadłużenie wobec ZUS powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych wywołanych przez czynniki zewnętrzne, których nie można było przewidzieć, ani klęski żywiołowej, w związku z powyższym przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma w tym przypadku zastosowania. Wskazał, że podejmując decyzję w sprawie umorzenia Zakład bierze pod uwagę nie tylko ważny interes wnioskodawczyni, lecz również ważny interes ogólnospołeczny. W przedmiotowej sprawie Zakład odmówił uwzględnienia wniosku strony przedkładając interes społeczny nad interes zobowiązanej ponieważ: - nie można jednoznacznie określić, że jej sytuacja materialna nosi znamiona ubóstwa, a więc nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia zaległych składek; - wiek strony daje pozytywną prognozę, co do możliwości spłacenia zaległości w przyszłości, Podkreślił, że umorzenie składek powoduje zwolnienie z długu na stałe, dlatego należy rozważyć, czy istnieje możliwość spłaty zadłużenia w przyszłości chociażby niewielkimi kwotami, gdyż sytuacja materialno-bytowa strony może w każdej chwili ulec poprawie. Zauważył, że jeśli nie ma ona możliwości uregulowania zadłużenia jednorazowo, to może zwrócić się z wnioskiem o rozłożenie należności na raty, które to rozłożenie daje stronie wiele korzyści. Od decyzji wnioskodawczyni wniosła skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego wnosząc o jej uchylenie oraz zarzucając decyzji naruszenie prawa i jej interesu prawnego. Skarżąca wskazała, że prawo do wystąpienia o umorzenie składek wobec ZUS i korzystanie z owego prawa, jest również realizacją interesu społecznego, tak jak wydawanie decyzji o umorzeniu ww. składek. Stwierdziła, że każda sytuacja może ulec zmianie a jej uległa i może nadal ulec pogorszeniu - zarówno pod względem zdrowotnym, jak i finansowym. Podkreśliła, że boryka się z szumami mózgowo-usznymi i jadłowstrętem psychicznym. Wskazała, że jest zarejestrowana w PUP po to, aby mieć ubezpieczenie zdrowotne i prawo do bezpłatnej opieki zdrowotnej, zaś po wykonaniu badań urodynamicznych planuje zwrócić się do OPSu, aby za jego pośrednictwem mieć ubezpieczenie zdrowotne. Wskazała, że siostra, która jej pomaga ma dwoje małych dzieci i wspierając ją finansowo odmawia im wielu rzeczy. Jest dla siostry na tyle dużym obciążeniem finansowym, że nie chce ona utrzymywać z nią żadnego kontaktu, ograniczając się do przekazywania zapomogi pieniężnej. W ostatnim czasie wysokość zapomogi ze strony siostry została zmniejszona z 1500 do 1100 złotych. Wskazała, że jej problemy wyniknęły w szczególności z choroby nowotworowej, która w określonej postaci trwa do chwili obecnej ponieważ aktualnie oczekuje na usunięcie nowotworu z zatoki i z rejonu korzenia zęba oraz z macicy. Ma też do usunięcia trzy znamiona w kierunku czerniaka. Wyjaśniła także przyczyny zaciągnięcia pożyczki z banku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: skarga jest zasadna i należało ją uwzględnić. Sąd uznał, że sprawa nie została wystarczająco wyjaśniona przez organ w kontekście właściwego i jednoznacznego wyjaśnienia sytuacji finansowej i zdrowotnej skarżącej. Należy przede wszystkim stwierdzić, że postępowanie administracyjne prowadzone przez ZUS, musi pozostawać w zgodzie z zasadami określonymi w kodeksie postępowania administracyjnego (dalej kpa), który ZUS jest obowiązany stosować w przedmiotowej sprawie zgodnie z art. 83 ust. 4 usus. Postępowanie w sprawie o umorzenie zaległych składek prowadzone jest na wniosek strony, która o taka ulgę występuje, zatem to strona jako zainteresowana jego uwzględnieniem ma obowiązek wskazać na okoliczności, które w jej ocenie przemawiają za wnioskiem. Tym niemniej, ponieważ to ZUS prowadzi postępowanie, zatem to jego obowiązkiem przy wydatnym udziale strony, jest zgromadzenie materiału dowodowego, który pozwoli na wydanie właściwego, mającego oparcie w tymże materiale - rozstrzygnięcia. Okoliczność, że ZUS informuje stronę o obowiązujących zgodnie z prawem przesłankach umorzenia należności, nie zwalnia go od konieczności działania w sprawie z uwzględnieniem treści art. 7, 77 § 1, 80 kpa a także od konieczności respektowania zasad określonych treścią art. 8 i 11 kpa. Organ prowadząc postępowanie i dążąc do właściwego ustalenia stanu faktycznego, nie może wydając decyzję stwierdzać, że strona udzielając informacji (w pewnym odstępie czasowym) przedstawia je w sposób rozbieżny, co uniemożliwiło mu prawidłowe ustalenie stanu faktycznego. Dokonując bowiem takiego stwierdzenia organ w istocie przyznaje, że nie ustalił stanu faktycznego w sposób wyczerpujący i właściwy a okoliczności mające znaczenie dla treści rozstrzygnięcia, pozostają niewyjaśnione. Przenosząc wspomniane uwagi na grunt przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że skoro organ miał wątpliwości co do rzeczywistej wysokości środków finansowych, którymi dysponuje strona oraz źródła ich pochodzenia, jak również wysokości wydatków z tytułu kosztów eksploatacyjnych, kosztów leczenia, czy wysokości spłat zobowiązań cywilnoprawnych, powinien był zwrócić się do strony o wyjaśnienie spornych kwestii w wyznaczonym terminie a następnie okoliczności te ocenić. Zaniechanie przez organ wyjaśnienia powstałych wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji finansowej strony spowodowało, przy jednoczesnym stwierdzeniu, że skarżąca może liczyć na pomoc rodziny, że sytuacja ta nie została w pełni wyjaśniona pod kątem możliwości uznania, czy możliwe jest zastosowanie § 3 ust. 1 rozporządzenia. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z dotychczasowych ustaleń poczynionych w sprawie wynika, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie pracuje, nie ma majątku, utrzymuje się dzięki pomocy siostry, która (jak można wnioskować) jest pomocą dobrowolną . Organ nie ustalił na jakich zasadach siostra udziela skarżącej pomocy, nie wyjaśnił też w sposób właściwy dlaczego skarżąca nie jest zatrudniona. Organ mimo posiadania dokumentacji lekarskiej (w tym z leczenia psychiatrycznego) nie wyjaśnił - choćby żądając dodatkowych zaświadczeń lekarskich od strony - na co w istocie skarżąca choruje, jakie są rokowania jak również, czy choroba ta lub choroby rzeczywiście uniemożliwiają jej podjęcie pracy oraz w jakiej perspektywie czasowej byłoby to potencjalnie możliwe. Organ powinien zatem kwestie te wyjaśnić, ponieważ niezależnie od wieku skarżącej i od okoliczności braku orzeczenia o niepełnosprawności, możliwa jest sytuacja w jakiej skarżąca w określonym czasie może ze względu na brak możliwości podjęcia pracy pozostawać w niedostatku. Wyjaśnienia wymaga też okoliczność zaciągnięcia przez stronę kredytu w banku oraz jego przeznaczenie ponieważ w skardze skarżąca kwestionuje wnioski organu w tym zakresie tak jak i ustalenia dotyczące rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy wyjaśniając, że umożliwiło jej to posiadanie ubezpieczenia zdrowotnego. Zdaniem Sądu, dopiero wyjaśnienie tych kwestii przez organ poprzez zażądanie wyjaśnień i ewentualnie zaświadczeń lekarskich od strony, pozwoli na jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego a następnie jego ocenę pod kątem ewentualnej możliwości zastosowania § 3 ust 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. W tym stanie rzeczy Sąd stwierdza, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ będzie zobowiązany do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania w sprawie w kierunku wskazanym powyżej. Mając zatem powyższe okoliczności na uwadze i uznając, że w sprawie doszło do naruszenia art. 7, 77 § 1 kpa, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa uchylił zaskarżoną decyzję.