V SA/Wa 1725/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA -Tomasz Zawiślak, Sędzia WSA - Marek Krawczak, Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak (spr.), Protokolant specjalista - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2018 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek; oddala skargę. Przedmiotem skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargi [...] (dalej: skarżący) jest decyzja Zakład Ubezpieczeń Społecznych z [...] lipca 2017 r. nr [...] o odmowie umorzenia znanych na dzień 1 czerwca 2017r. należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej wysokości [...] zł. Kontrolowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym: Skarżący złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek za lata 2002 - 2009 na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016r., poz. 963 z późn.zm.) - zwanej dalej ustawą o sus. Swój wniosek uzasadnił trudną sytuacją zdrowotną, materialno-bytową oraz rodzinną. W toku przeprowadzonego postępowania ZUS zgromadził następującą dokumentację: informację dotyczącą stanu zaległości skarżącego z tytułu nieuregulowanych w terminie składek; informację dotyczącą stanu egzekucji prowadzonej wobec zaległości z tytułu nieuregulowanych w terminie składek; informację o stanie zabezpieczeń na majątku ruchomym oraz nieruchomym; wniosek o umorzenie zadłużenia figurującego na koncie skarżącego wraz z uzasadnieniem; oświadczenie skarżącego o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. Zaskarżoną do Sądu decyzją organ odmówił umorzenia znanych na dzień 1 czerwca 2017r. należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej wysokości [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że: - skarżący prowadzoną działalność w zakresie spedycji i transportu wyrejestrował [...] lutego 2008 r; - w systemie informatycznym ZUS skarżący figuruje jako osoba niezgłoszona do ubezpieczeń z tytułu zatrudnienia lub innego tytułu; - skarżący aktualnie nie uzyskuje dochodu; - w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej skarżący poinformował, że jest w trakcie rozwodu i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe; skarżący nie określił stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem; skarżący nie posiada zobowiązań wobec innych niż ZUS instytucji; skarżący jest współwłaścicielem mieszkania położonego w [...] o powierzchni [...] m2; posiada także działkę rolną położoną w [...]; jest właścicielem pojazdu samochodowego marki [...] z 2003 r. Organ podniósł również, że skarżący poinformował o występujących u niego bólach kręgosłupa oraz bólach reumatycznych, w związku z którymi posiada ograniczone możliwości poruszania się, co z kolei ma wpływ na trudności w znalezieniu zatrudnienia. ZUS wskazał, że w dniach [...] kwietnia 2017 r. oraz [...] maja 2017 r. dokonał zabezpieczenia hipotecznego na posiadanym przez skarżącego majątku nieruchomym – mieszkaniu w [...] i nieruchomości gruntowej w [...] (zabezpieczono należności okres 02/2002-01/2008 w łącznej kwocie [...] zł). Wskazał, że na koncie skarżącego figuruje zadłużenie za osobę prowadzącą działalność gospodarczą za okres 05/2002-01/2008 oraz koszty egzekucyjne w łącznej kwocie [...] zł nieobjęte wnioskiem o umorzenie. Organ dodatkowo wskazał, że decyzją z [...] lipca 2017 r. odmówiono skarżącemu zawieszenia postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności, zaś decyzją z [...] czerwca 2016 r. odmówiono umorzenia należności za okres 06/2002-09/2007 na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551) - zwanej dalej ustawą abolicyjną z uwagi na nieuregulowanie należności niepodlegających umorzeniu na FUZ i FP. Organ wskazał również, że [...] października 2009r. dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę skarżącego. Następnie postępowanie egzekucyjne zostało zawieszono z uwagi na wniosek abolicyjny złożony [...] kwietnia 2013 r. Postanowieniem z [...] lipca 2017r. podjęte zostało zawieszone postępowanie egzekucyjne. Organ podkreślił, że w sprawie nie występuje żadna z przesłanek wynikająca z art. 28 ust. 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 963; ze zm.) oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz.1365). Skargę na to rozstrzygnięcie złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił: - naruszenie prawa - art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1, ust. 3a, ust. 4 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawia szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne przez przyjęcie, że w sprawie brak jest podstaw do umorzenia zaległych składek w sytuacji, w której skarżący z uwagi na sytuację majątkową i zdrowotną: nieuzyskiwanie dochodu, rozwód oraz chorobę znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji osobistej pozbawiającej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb; - art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 9 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez pobieżne i dowolne rozpatrzenie materiału dowodowego, a w konsekwencji całkowicie dowolne przyjęcie, że skarżący nie wykazał przesłanek umorzenia należności i posiada majątek w sytuacji, gdy z ustaleń organu wynika wprost, że majątek skarżącego ze względu na fakt, iż znajduje się on we współwłasności jest praktycznie niezbywalny. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa przez organ orzekający, które dawałyby podstawę do uchylenia, czy stwierdzenia nieważności w całości lub w części zaskarżonej decyzji. Przypomnieć należy, że skarżący wystąpił do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963 ze zm.). W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczonych pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), w myśl którego Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Analizując treść tego przepisu należy w pierwszej kolejności zwrócić uwagę na użycie przez ustawodawcę sformułowania "Zakład może umorzyć", przez co decyzje wydawane na jego podstawie mają charakter uznaniowy. Wyjaśnienia wymaga więc, że uznanie administracyjne oznacza co do zasady możliwość wyboru przez organ konsekwencji prawnej w określonym stanie prawnym i faktycznym. Innymi słowy, decydując na zasadzie uznania administracyjnego organ podejmuje rozstrzygnięcie w sposób nieskrępowany, a o ostatecznym wyborze sposobu rozstrzygnięcia powinny zadecydować przesłanki celowości i słuszności działania, które z kolei stanowią wypadkową wyważenia przez organ, z uwzględnieniem norm prawnych mających zastosowanie i znaczenie w danej sprawie, słusznego interesu strony i interesu publicznego. (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2014 r. sygn. akt II GSK 2048/12). Ustalenie, czy strona wypełnia powyższe przesłanki wymaga przeprowadzenia odpowiedniego postępowania dowodowego. Rozstrzyganie na zasadzie uznania administracyjnego jest bowiem swoistym wyzwaniem dla organu, który dla uniknięcia zarzutu działania dowolnego, według własnego "widzimisię", zobowiązany jest przeprowadzić szczególnie starannie postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy (E. Iserzon [w:] E. Iserzon. J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego, komentarz, teksty, wzory i formularze; wyd. Prawnicze Warszawa 1970 r., str. 49 - 51). Należy jednak zauważyć, że w zależności od przedmiotu postępowania i całokształtu okoliczności sprawy administracyjnej różnie przedstawia się obowiązek organu w zakresie gromadzenia dowodów i pomimo, że co do zasady obowiązek wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy i zebranie niezbędnych dla rozstrzygnięcia dowodów spoczywa na organie, to w pojedynczych sprawach inicjatywa dowodowa obciążać będzie przede wszystkim stronę postępowania. Tak ma się rzecz w przypadku spraw z wniosku o umorzenie należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia wyraźnie stanowi, że to zobowiązany musi wykazać, że nie jest w stanie opłacić tych należności z podanych tam powodów. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdza, że organ wnikliwie zapoznał się z wnioskiem skarżącego wraz z załączonymi do niego dokumentami oraz włączył do akt dokumenty zawierające dane znane organowi z urzędu. W zaskarżonej decyzji ZUS dokładnie wskazał, które dokumenty wziął pod uwagę w toku ustalania sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego - były to wszystkie dokumenty przedłożone przez niego oraz zebrane przez ZUS z urzędu. Wymaga wyjaśnienia, że opisując w decyzji ustalony stan faktyczny sprawy i wyjaśniając wyciągnięte na tej podstawie wnioski organ przedstawił poprawny logicznie wywód, który znajduje odzwierciedlenie w wykorzystanych do wnioskowania danych. Nie ma, więc potrzeby opisywania każdego dowodu i wniosku, do którego prowadzi z osobna, tym bardziej, że często w oparciu o kilka dowodów ustala się jeden fakt lub okoliczność. Najważniejsze jest natomiast, aby dowody na podstawie których dokonano rozstrzygtnięcia, były wiarygodne. Stwierdzając, że ZUS nie naruszył przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd mógł dokonać merytorycznej oceny prawidłowości wniosków wyciągniętych przez organ ze zgromadzonej dokumentacji i zasadności uznania, że skarżący nie wypełnił przesłanek umorzenia. Zdaniem Sądu organ zasadnie stwierdził, iż skarżący (aktualnie mieszkający w [...]) nie wykazał przekonująco, że ze względu na sytuację rodzinną oraz sytuację materialno-bytową nie jest w stanie uregulować zadłużenia w dłuższym okresie czasu, chociażby w ramach zawartego z ZUS układu ratalnego, oraz że rozwiązanie takie spowoduje brak możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Znamienne, że skarżący nie udzielił żadnych informacji na temat wysokości ponoszonych wydatków niezbędnych do bieżącej egzystencji i sposobu pokrywania tych wydatków. Stwierdził jedynie, że "jedzenie otrzymuje od dobrych ludzi w zamian za pilnowanie porządku". Organ nie miał przy tym możliwości ustalenia czy zweryfikowania takich informacji i wzięcia ich pod uwagę przy rozpatrywaniu sprawy. Jedynymi przedstawionym przez skarżącego dokumentem było oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, mimo tego, że organ informował skarżącego o możliwości dostarczenia dokumentów mogących mieć wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Organ słusznie zauważył, iż oceniając sytuację materialną osoby zobowiązanej należy wziąć pod uwagę także fakt posiadania ewentualnych składników majątkowych. Skarżący w obecnej chwili nie uzyskuje dochodu jednakże posiada nieruchomości, na których organ dokonał zabezpieczenia wierzytelności ZUS. Posiada również pojazd samochodowy, który może być źródłem pozyskania środków na spłatę zadłużenia Skarżący również nie wykazał, że poniósł jakieś straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby go pozbawić możliwości prowadzenia działalności. Po stronie Skarżącego nie wystąpiła przesłanka wystąpienia przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżący nie przedłożył dokumentacji medycznej potwierdzającej występowanie u niego problemów zdrowotnych, o których informował w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z [...] lipca 2017 r.. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, że w toku postępowania administracyjnego organ prawidłowo zgromadził i poddał ocenie materiał dowodowy sprawy. Skarżący miał zapewnioną możliwość wypowiedzenia się odnośnie zgromadzonych dowodów. Zaskarżona decyzja zawierał wymagane uzasadnienie faktyczne oraz posiadała prawidłową podstawę prawną. Sąd stanął na stanowisku, że w przedmiotowej sprawie granice uznania administracyjnego – będącego szczególną formą upoważnienia przez ustawę organów administracji publicznej do określonego zachowania się, polegającą na przyznaniu organom administracji możności dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań – nie zostały przekroczone. Uznanie jest możliwością wyboru konsekwencji prawnej. Dlatego też w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie z powyższego obowiązku, organ wywiązał się w sposób należyty. Sąd nie stwierdza, by w sprawie doszło do złamania wskazywanych w skardze reguł postępowania administracyjnego lub przepisów prawa materialnego wskazanych w wywiedzionym środku odowławczym. Podsumowując Sąd zwraca też uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego – ZUS. Ponadto przepisy u.s.u.s. przewidują możliwość uzyskania ulgi w postaci zawarcia układu ratalnego polegającego m.in. na rozłożeniu na raty zaległych należności składkowych. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.