V SA/Wa 1727/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Asesor WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - Sylwia Wojtkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2008 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy oddala skargę. Pismem z [...] września 2007r. (data wpływu do organu: [...] września 2007r.) uzupełnionym pismem z dnia [...] października 2007r. Z. S. złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział Wojewódzki w S. (dalej: "Zakład") wniosek o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Powołała się na trudną sytuację materialną rodziny oraz swoje problemy zdrowotne. Podniosła, iż prowadziła sklepik, w którym sprzedawała [...], uzyskując dochód 700 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni podkreśliła, iż dochód z działalności gospodarczej był niższy niż koszty związane z jej prowadzeniem. Ponadto, jak wskazała, przeżyła [...] i choruje na [...]. W trakcie postępowania skarżąca przedłożyła zaświadczenie lekarskie dotyczące współmałżonka. Decyzją z [...] stycznia 2008 r., wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 z późn. zm.) - dalej: u.s.u.s., Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu składek na łączną sumę 83.446,24 zł. W uzasadnieniu wskazano, iż wnioskodawczyni nie pracuje, nie zgłosiła się do Powiatowego Urzędu Pracy jako osoba bezrobotna, nie figuruje w ewidencji Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. Ponadto, skarżąca nie pobiera świadczeń emerytalno - rentowych, nie posiada rachunku bankowego. Po sprawdzeniu w Miejskim Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w S. ustalono, iż Z. S. wraz z mężem J. S. posiada nieruchomość położoną w S. przy ul. [...] (działka o powierzchni 0,0834 ha) KW [...], na której ustanowiono zabezpieczenie hipoteczne na rzecz Zakładu. Organ zaznaczył, iż skarżąca nie pobiera świadczeń rentowo - emerytalnych, natomiast jej małżonek pobiera emeryturę w wysokości 1.500,00 zł i prowadzi działalność gospodarczą. Rozpoznając sprawę w następstwie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes Zakładu") decyzją z [...] kwietnia 2008r., wydaną na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w związku z art. 138 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) - dalej: k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z [...] stycznia 2008 r. W uzasadnieniu wskazano, iż brak jest przesłanek uzasadniających umorzenie należności ze względu na całkowitą nieściągalność, o której mowa w art. 28 u.s.u.s. W przedmiotowej sprawie występuje bowiem majątek podlegający zabezpieczeniu i egzekucji. W ocenie organu, za umorzeniem nie przemawia również ważny interes osoby zobowiązanej. Wyjaśniono, iż przedstawione przez płatnika okoliczności pomimo jego trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej nie mogą stanowić podstawy umorzenia należności składkowej na podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) dalej: "rozporządzenie o umarzaniu składek", tym bardziej, że do wniosku o umorzenie zobowiązana nie przedłożyła aktualnych kosztów związanych z leczeniem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Z. S. wniosła o uchylenie w całości decyzji Prezesa Zakładu. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 i 3 rozporządzenia o umarzaniu składek poprzez brak stwierdzenia w uzasadnieniu decyzji, że występują przesłanki umorzenia zaległych składek na ubezpieczenia społeczne. Ponadto, zarzuciła naruszenie przepisów proceduralnych, tj. art. 107 § 1 k.p.a. poprzez niewskazanie w zaskarżonej decyzji przepisu prawa materialnego stanowiącego postawę prawną przedmiotowej decyzji. Podniosła również, iż został naruszony art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niepodjęcie działań zmierzających do zgromadzenia materiału dowodowego na okoliczność aktualnej sytuacji materialnej rodziny, a w szczególności kosztów leczenia. Zarzuciła również, iż wystąpił błąd w ustaleniach faktycznych polegający na ustaleniu, że przeprowadzenie egzekucji zaległych składek z należącej do skarżącej i jej męża nieruchomości w S., na której mąż skarżącej prowadzi działalność gospodarczą, nie spowoduje zagrożenia egzystencji skarżącej i jej rodziny. W odpowiedzi na skargę, organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku - decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.); dalej: "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku z dnia [...] września 2007 r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (treść tych przepisów przytoczona została w uzasadnieniach wydanych w sprawie decyzji). Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone." Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. W niniejszej sprawie nie stwierdzono całkowitej nieściągalności. Organ rozpoznając sprawę dwukrotnie, wyczerpująco omówił ustawowe przesłanki całkowitej nieściągalności oraz sytuację wnioskodawczyni w tym zakresie. Organ wyjaśnił, iż całkowita nieściągalność zachodzi m.in. wówczas, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdzi brak majątku, z którego można by prowadzić skuteczną egzekucję. W przedmiotowej sprawie powyższa przesłanka nie nastąpiła, bowiem współmałżonek skarżącej pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1280,96 netto i prowadzi działalność gospodarczą. Ponadto w toku postępowania skarżąca oświadczyła, iż posiada wraz z mężem nieruchomość położoną w S. przy ul. [...] (działka o powierzchni 0,0834 ha) KW [...], która stanowi przedmiot zabezpieczania hipotecznego. Nie stwierdzono zatem braku środków majątkowych pozwalających na uregulowanie zadłużenia. Prawidłowo zatem ustalono na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżącej nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia o umarzaniu składek. Zgodnie z powołanym powyżej paragrafem 3 Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Ponownie podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Oceniając sprawę pod kątem zebranego w sprawie materiału dowodowego organ orzekający podkreślił osiąganie przez współmałżonka skarżącej stałego dochodu w postaci świadczenia emerytalnego, prowadzenie przez niego działalności gospodarczej, a także posiadanie nieruchomości położonej w S. oraz skuteczne prowadzenie egzekucji. W ocenie Sądu, organ orzekający, nie przekraczając granic uznania administracyjnego prawidłowo przyjął, iż osiągane przez rodzinę skarżącej dochody, jak również fakt posiadania nieruchomości, na której ustanowiono zabezpieczenie hipoteczne na rzecz Zakładu, pozwalają na przyjęcie stanowiska o braku przesłanek uzasadniających umorzenie zaległych należności. Odnosząc się natomiast do sytuacji zdrowotnej rodziny skarżącej należy zauważyć, że w toku postępowania administracyjnego nie przedstawiła ona dokumentacji medycznej obrazującej aktualny stan jej zdrowia. Wnioskodawczyni nie udokumentowała również wydatków związanych z leczeniem, pomimo, iż Zakład pismem z [...] lutego 2008 r. poinformował ją o możliwości uzupełnienia wniosku o dodatkowe dokumenty potwierdzające okoliczności uzasadniające umorzenie. Ponadto, skarżąca nie wykazała, iż stan zdrowia współmałżonka wymaga stałej opieki zobowiązanej. Z tych wszystkich przyczyn należy przyjąć, że ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono, mieszczą się w ramach prawem przewidzianych. Z punktu widzenia prawa procesowego Zakład zebrał w sposób wyczerpujący materiał dowodowy, rozpatrzył go i wyjaśnił stan faktyczny, a więc działał zgodnie z art. 7, art. 77 k.p.a. Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. 107 1 k.p.a. poprzez niewskazanie w zaskarżonej decyzji przepisu prawa materialnego stanowiącego podstawę prawną tej decyzji wyjaśnić należy, iż powyższe naruszenie przepisów postępowania nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy. Powołanie w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji jedynie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. nie oznacza, iż decyzja została wydana bez podstawy prawnej, a jedynie, że nie została sformułowana w pełni prawidłowo. W treści uzasadnienia decyzji przytoczone zostały przepisy prawa materialnego stanowiące podstawę rozstrzygnięcia. Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych istotnych dowodów skarżąca może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Mając na uwadze powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.