V SA/Wa 1734/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Barbara Wasilewska, Sędzia WSA - Dorota Mydłowslka, Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Protokolant - Krzysztof Muszakowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2007 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] marca 2007 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia w części należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Pismem z dnia 18 sierpnia 2005 r. J. P. wystąpił do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego - zwanego dalej "Prezesem KRUS" - o umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia rentowego w wysokości 9.716 zł. Wnioskodawca powoływał się na okoliczności towarzyszące utracie prawa do świadczeń rentowych oraz ograniczenie wysokości tych świadczeń od 1 sierpnia 2005 r. Powołał się także na schorzenia na które cierpi zarówno on jak i jego żona. Podniósł nadto, że wspólnie z żoną opiekują się dziewięćdziesięciojednoletnią matką i utrzymują dziewiętnastoletnią córkę, uczennicę szkoły średniej. Wskazał, że konieczność dokonania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń pozbawi go możliwości zakupu niezbędnych do życia lekarstw i pomocy naukowych dla córki. Po rozpoznaniu wniosku J. P., decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. Prezes KRUS odmówił mu umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych przez wnioskodawcę świadczeń rentowych. Pismem z 29 grudnia 2005 r. J. P. ponownie wystąpił o umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia rentowego. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z [...] stycznia 2006 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. - zwanej dalej "k.p.a.") oraz art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm. - zwanej dalej: "u.s.r."), Prezes KRUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] grudnia 2005 r. Decyzję Prezesa KRUS z dnia [...] stycznia 2006 r. J. P. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o ich uchylenie w całości i przekazanie spraw do ponownego rozpoznania. Odpowiadając na skargę, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wyrokiem z dnia 14 lipca 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 1265/06 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...]. Rozpoznając ponownie wniosek J. P. z dnia 18 sierpnia 2005 r. decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmówił umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia. W uzasadnieniu obu decyzji organ administracyjny rozpatrujący sprawę w I instancji powołał przepis art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 41a ust. 1 u.s.r., oraz wskazał, iż wnioskodawcy składając w roku 1999 wniosek o przyznanie renty rolniczej nie ujawnił okoliczności prowadzenia działalności rolniczej. Pismem z dnia 17 stycznia 2007 r. J. P. zwrócił się do Prezesa KRUS o rozłożenie należności KRUS z tytułu nienależnie pobranych świadczeń na miesięczne raty w wysokości 100 zł. Decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. organ emerytalno - rentowy rozpoznając wniosek z dnia 17 stycznia 2007 r. ustalił nową wysokość świadczenia uwzględniającą potrącenia z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w wysokości 100 zł miesięcznie. Pismem z dnia 8 lutego 2007 r. J. P. wniósł do Prezesa KRUS o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Prezesa KRUS z dnia [...] stycznia 2007 r. Uzasadniając swój wniosek wskazał, iż decyzja z dnia [...] stycznia 2007 r. oparta zostały na błędnych ustaleniach faktycznych mających wpływ za zapadłe rozstrzygnięcie. Prezes KRUS rozpoznając wniosek J. P. z dnia 8 lutego 2007 r. wydał w dniu [...] marca 2007 r. decyzję, którą na podstawie art. 138 § 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. umorzył J. P. kwotę 2.108,87 zł. Całość uzasadnienia wydanej decyzji stanowi stwierdzenie Prezesa KRUS, iż: "Pozostałą część nienależnie pobranego świadczenia postanowiłem realizować nadal ze świadczenia w ratach po 100 zł miesięcznie". J. i J. P. pismem z dnia 3 kwietnia 2007 r. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając wydanej decyzji brak wskazania motywów zapadłego w ich sprawie rozstrzygnięcia. Skarżący wnieśli o zmianę wydanego rozstrzygnięcia w zaskarżonej części tj. w części odmawiającej umorzenia ponad kwotę 2.108,87 zł i umorzenie skarżącym pozostałej kwoty. Odpowiadając na wniesioną skargę organ administracyjny II instancji wniósł o oddalenie skargi. Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie, wskazał przebieg dotychczasowego postępowania. Zarządzeniem z dnia 4 czerwca 2007 r. rozdzielono skargę J. P. i J. P. z uwagi na to, iż wobec skarżących wydano odrębne decyzje. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga J. P. zasługuje na uwzględnienie, choć z innych przyczyn niż w niej wskazane. Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej zwana: "p.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z unormowaniem zawartym w art. 134 p.p.s.a. Sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten pozwala więc na uwzględnienie skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowo-administracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego. Rozpatrując niniejszą sprawę Sąd dopatrzył się naruszeń prawa procesowego, skutkujących taką wadliwością zaskarżonej decyzji, która wymagała jej wyeliminowania z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 11 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a., art. 156 § 1, pkt 2) k.p.a. i art. 138 k.p.a. Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja w sposób rażący narusza prawo, bowiem rozstrzygnięcie organu II instancji podjęte zostało wbrew zasadom określonym w art. 138 k.p.a. stanowiącym zamknięty katalog rozstrzygnięć możliwych do podjęcia przez organ administracyjny II instancji, a ponadto zaskarżona decyzja wbrew obowiązkowi określonemu w art. 107 § 3 k.p.a. nie została należycie uzasadniona. Artykuł 138 § 1 k.p.a. zawiera wyczerpujące wyliczenie rozstrzygnięć, jakie mogą być wydane przez organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Według dyspozycji tego przepisu w przypadku rozstrzygnięć merytorycznych organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy albo utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję (art. 138 § 1 pkt 1), albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy (art. 138 § 1 pkt 2), albo też może uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie pierwszej instancji (§ 1 pkt 2 in fine) bądź umorzyć postępowanie odwoławcze (§ 1 pkt 3). Każde inne rozstrzygnięcie, zapadłe w wyniku złożonego wniosku o ponowne rozstrzygnięcie sprawy, jako nieprzewidziane w omawianym przepisie jest niedopuszczalne i stanowi naruszenie prawa. Prezes KRUS dokonując natomiast ponownej oceny wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...], zamiast orzec w sposób określony w art. 138 k.p.a., umorzył kwotę 2.108,87 nie odnosząc się w żaden sposób do decyzji z dnia 24 stycznia 2007 r., co oznacza, iż decyzja Prezesa KRUS z dnia [...] marca 2007 r. wydana została z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto wskazać należy, iż w uzasadnieniu decyzji organu II instancji zabrakło także jakiegokolwiek uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia. Organ II instancji ograniczył się jedynie do stwierdzenia, iż: "Pozostałą część nienależnie pobranego świadczenia postanowił realizować nadal ze świadczenia w ratach po 100 zł miesięcznie". Podkreślić należy, iż właściwe uzasadnienie prawne i faktyczne stanowi ważny element każdej decyzji administracyjnej, stanowi bowiem integralną jej część, którego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia stanowiącego dyspozytywną cześć decyzji administracyjnej. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym określonej w art. 11 k.p.a. zasady przekonywania. W uzasadnieniu faktycznym organ powinien zatem wskazać te fakty, które przemawiają za podjętym przez organ rozstrzygnięciem. W przypadku decyzji uznaniowych, a do takich zaliczają się decyzje w przedmiocie umorzenia należności, uzasadnienie decyzji stanowi tę jej część, która ma szczególne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Ze względu na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, przy niewłaściwym uzasadnieniu decyzji uznaniowej, z samego przepisu prawa oraz istniejącego w sprawie stanu faktycznego nie można wywieść jednoznacznej oceny, czy decyzja organu jest prawidłowa w zakresie samego rozstrzygnięcia o prawach i obowiązkach strony, a zatem czy jest prawidłowa w aspekcie materialnym. Wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej nie pozwala na stwierdzenie, czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się dowolności oraz zaniechania przy dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy. Z tych względów wady uzasadnienia decyzji uznaniowych należy uznać za rażące naruszenia przepisów prawa procesowego. Mając powyższe na uwadze niedopuszczalne jest więc uzasadnianie decyzji w ten sposób jak dokonał tego Prezes KRUS. Należy bowiem podnieść, iż postępowanie odwoławcze polega na ponownym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy, która była już rozpoznawana przez organ I instancji, oraz na kontroli zasadności argumentów podniesionych przez stronę w stosunku do orzeczenia tego organu. Poza tym, takie jednozdaniowe uzasadnienie decyzji nie pozwala Sądowi na ocenę wydanego rozstrzygnięcia. W świetle powyższego częściowe umorzenie postępowania przez organ II instancji przy jednoczesnym braku uchylenia odmownej decyzji organu I instancji bez konstruktywnego uzasadnienia podjętej decyzji, w ocenie tutejszego Sądu stanowi rażące naruszenie prawa. Wskazać tutaj należy, iż o uznaniu czy miało miejsce rażące naruszenie prawa, decyduje przede wszystkim oczywistość tego naruszenia (por. kom. do art. 156 k.p.a., - Komentarz M. Jaśkowska, A. Wróbel, Zakamycze, 2005 wyd. II). Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniu z dnia 4 grudnia 1986 r. - którego tezę tut. Sąd w pełni podziela - w sprawie o sygn. IV SA 716/86 wskazał natomiast, iż; "Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą. Nie chodzi tu bowiem o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny" ("Seminarium Prawa Budowlanego" 1987, nr 3, s. 62). W ocenie Sądu zaskarżona decyzja w sposób oczywisty narusza przepisy prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. z uwagi na wydanie rozstrzygnięcia sprzecznego z regułami określonymi w art. 11 k.p.a., 107 § 3 k.p.a. oraz art. 138 k.p.a. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2) k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. i art. 138 k.p.a. orzeczono jak w sentencji.