V SA/Wa 1737/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Sędzia WSA - Irena Jakubiec - Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Izabella Janson, Protokolant - Urszula Chojnacka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2008r. sprawy ze skargi I. P. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. oddala skargę Wnioskiem z 25 stycznia 2008 r. I. P. zwróciła się do Prezesa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w G. o umorzenie jej kwoty [...] zł. Podała, że jest w trudnej sytuacji życiowej, choruje, gospodarstwo rolne prowadzi z mężem. Konieczność zapłaty należności na rzecz KRUS pogorszyłaby jej już i tak trudną sytuację życiową. Decyzją z [...] marca 2008 r. Prezes KRUS działając na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 41 a ust. 1 pkt. 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników odmówił wnioskodawczyni umorzenia powyższej kwoty. Prezes ustalił, że decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. naliczono wnioskodawczyni nadpłaconą emeryturę w kwocie [...] zł. zobowiązując ją jednocześnie do zwrotu tej kwoty. Prezes wskazał, że u wnioskodawczyni przeprowadzona została wizytacja, która pozwoliła na zapoznanie się z jej sytuacją życiową. Na podstawie wspomnianych oględzin, oświadczeń zainteresowanej oraz dowodów w postaci dokumentów ustalono, że małż. P. są współwłaścicielami gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha , na które przyznana została dopłata ze środków unijnych w wysokości 2209 zł. Małżonkowie utrzymują się z emerytury męża w kwocie 608,63 zł. oraz emerytury żony w kwocie 430,17 zł. wypłacanej kwartalnie. Wraz z małżonkami mieszka ich syn będący kawalerem, który pracuje i zarabia ok. 1000 zł miesięcznie. Rodzina mieszka w starym domu bez wygód, wymagającym remontu. Wnioskodawczyni jest chora, leczy się , nie wykazała jednak kosztów leczenia. Sytuacja mieszkaniowa rodziny odbiega nieznacznie od przeciętnych w środowisku wiejskim, jednakże poprawieniem tych warunków i remontem domu powinien być zainteresowany również syn strony. W ocenie Prezesa sytuacja w jakiej znajduje się wnioskodawczyni nie dowodzi, że po jej stronie zachodzi ważny interes przemawiający za uwzględnieniem wniosku. W związku z decyzją I. P. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wnosząc o zmianę decyzji i umorzenie dochodzonych od niej należności. W uzasadnieniu podkreśliła, że pobierała zawyżoną emeryturę uznając, że ma do tego prawo co wynikało z nieznajomości przepisów. Ponownie podkreśliła swoją trudną sytuację finansową, wskazując, że jej syn byłby zobowiązany do alimentacji gdyby orzekł o tym Sąd, co nie miało miejsca. Syn zarabia nie 1000 zł a 967 zł netto miesięcznie. Ona sama systematycznie się leczy co pochłania znaczące kwoty np. za okres styczeń - marzec 2008 r. była to suma 791,64 zł. Do wniosku dołączyła zaświadczenie o zarobkach syna, zaświadczenie z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej dotyczące pobierania przez jej męża świadczeń pieniężnych przed nabyciem emerytury, oraz decyzję o przyznaniu dopłat do gospodarstwa za 2007 r. Wnioskodawczyni podniosła, że wszystkie dochody jej i męża są na tyle niskie, że nie pozwalają na dokonywanie jakichkolwiek spłat. Decyzją z [...] kwietnia 2008 r. Prezes KRUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Prezes podniósł, że zgodnie z treścią art. 41 a ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników może on, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno - rentowego i składkowego, umorzyć należności Kasy w całości lub w części. Mając powyższe na względzie Prezes wskazał, że na podstawie informacji uzyskanej z Urzędu Gminy ustalił, że w rzeczywistości małżonkowie P. posiadają gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha co daje 1,4475 ha przeliczeniowych. Z gospodarstwa tego osiągają dochód, a szacunkowy dochód z 1 ha przeliczeniowego w 2006 r. wg informacji Prezesa GUS wynosił 1898 zł. W 2006 r. małż. uzyskali z tytułu prowadzenia tego gospodarstwa dopłatę z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w kwocie 2209 zł. a w 2007 r. w kwocie 1980,98 zł. Niezależnie od tego małż. P. uzyskują stałe dochody z tytułu emerytur 430,17 zł. kwartalnie (strona), 608,63 zł. m-cznie (mąż). To, że mąż strony w okresie 2002-2005r. otrzymywał z GOPS zasiłki wyrównawcze, nie ma znaczenia dla sprawy ponieważ dotyczyły one innego okresu niż objęty wnioskiem o umorzenie, a w chwili obecnej z pomocy społecznej rodzina nie korzysta. Prezes wskazał, że kwota średnich wydatków miesięcznych za leki w okresie, który został przez wnioskodawczynię udokumentowany wynosi 70,25 zł. Prezes ponowił twierdzenie, że sytuacja strony nie odbiega znacząco od przeciętnej w środowisku wiejskim, zaś syn strony byłby co do zasady zobowiązany do alimentacji rodziców w przypadku gdyby znaleźli się w niedostatku i mogą oni oczekiwać jego pomocy przy ewentualnym remoncie domu. Prezes KRUS podał przy tym, że ustawa nie zawiera określenia "możliwości płatnicze wnioskodawcy", tym niemniej pomocniczo w sprawach tego rodzaju stosuje się kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wykorzystywane na potrzeby świadczeń pomocy społecznej, które aktualnie wynosi 351 zł, i która to kwota jest przekroczona w przypadku strony. W tym stanie rzeczy Prezes uznał, że brak jest podstaw do zmiany stanowiska w sprawie. Od decyzji tej wnioskodawczyni złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wniosła o orzeczenie przez Sąd, że spełnia przesłanki do umorzenia należności ewentualnie o uchylenie decyzji i o zasądzenie kosztów postępowania. W skardze I. P. ponownie stwierdziła, że nie miała świadomości faktu, że pobiera zawyżone świadczenie emerytalne a obecnie nie posiada pieniędzy na spłatę należności. Podniosła, że w decyzji nie wyjaśniono pojęcia "przeciętna sytuacja w środowisku wiejskim" i jak się ją ocenia. Stwierdziła, że nie zgadza się z tym jakoby przekraczała kryterium dochodowe na rodzinę przyjmowane dla potrzeb pomocy społecznej, niezależnie od tego, że przyjęcie takiego kryterium w sprawie takiej jak niniejsza uważa za chybione. Okoliczności te wskazują, że ustalenia jakich dokonał Prezes są dowolne a sprawa nie została właściwie wyjaśniona. W tym stanie rzeczy w jej ocenie naruszono treść art. 7 K.p.a. a brak uwzględnienia jej wniosku stanowi naruszenie prawa. W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie ustosunkowując się do jej zarzutów i podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. W oparciu o treść art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd Administracyjny ma zatem za zadanie kontrolować zgodność zaskarżonej decyzji z prawem materialnym i procesowym. Tym samym nie jest uprawniony do merytorycznego rozstrzygania o prawach i obowiązkach strony w zakresie przyznania jej żądanego uprawnienia lub stwierdzenia, że nie obciąża jej określony obowiązek. Odnosząc to do sprawy należy stwierdzić, że WSA nie jest uprawniony do orzeczenia, że skarżąca spełnia przesłanki do umorzenia istniejących należności z tytułu nadpłaconej przez KRUS emerytury a tym bardziej do ich umorzenia. Brak więc jest możliwości uwzględnienia takiego żądania strony zawartego w skardze. Niezależnie od tego wyjaśnienia należy stwierdzić, że skarga nie jest uzasadniona. Bezsporne jest, że ostateczną decyzją Prezesa KRUS z [...] listopada 2007 r. stwierdzono, że w okresie od [...].XI.2005 r. do [...].X.2007r. dokonano nadpłaty emerytury na rzecz skarżącej i że zobowiązano ją z tego tytułu do zwrotu kwoty [...] zł. (k.6 i 7 akt adm.). Skarżąca złożyła wniosek o umorzenie tej kwoty ze względu na jej złą sytuację materialną, która miała stanowić jej ważny interes uzasadniający ten wniosek. Rozpoznając sprawę, w ocenie Sądu zebrano w niej zarówno z inicjatywy strony jak również organu, obfity materiał dowodowy, który był wystarczający do wydania rozstrzygnięcia. Wbrew twierdzeniu strony organ oparł swoje rozstrzygnięcie nie tylko na protokole z wizytacji domu i gospodarstwa rolnego strony, ale również miał na uwadze liczne dokumenty, które zostały złożone do akt sprawy. Organ prawidłowo ustalił zarówno wysokość uzyskiwanych przez wnioskodawczynię i jej męża emerytur, jak również zarobków osiąganych przez mieszkającego z nimi syna, pracującego poza rolnictwem. Organ ustalił rzeczywistą wielkość prowadzonego przez małżonków gospodarstwa jak również wskazał na osiągany przez nich z tego tytułu dochód oraz uzyskane przez nich z ARiMR w 2006 i 2007 r. dopłaty. Prawidłowości ustaleń w zakresie osiąganych dochodów nie niweczy to, że w pierwszej z decyzji zarobki syna wnioskodawczyni zostały przez Prezesa określone na około 1000 zł. netto a zaświadczenie złożone przy wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy opiewa na 967 zł netto. Należy zwrócić uwagę na to, że zarobki mogą ulegać w zależności od miesiąca nieznacznym zmianom. Prezes ustalił, że dom zajmowany przez wnioskodawczynię i jej rodzinę jest stary, zniszczony, i że potrzebny byłby jego remont. Zasadnie przy tym uznał, że skoro w domu tym mieszka wspólnie z rodzicami ich dorosły, zarabiający syn to mają oni prawo liczyć na jego pomoc w przypadku remontu. Sama wnioskodawczyni przyznała poza tym, że syn pozostaje z rodzicami we wspólnym gospodarstwie domowym dając na utrzymanie niewielkie kwoty ( k. 9 akt adm.). Zaznaczyć należy, że organ prawidłowo też wyliczył kwoty wydatków ponoszonych przez stronę z tytułu kupowania leków, ponieważ strona dokonując wyliczenia nie uwzględniła, że płaci przecież tylko część ceny. Sąd jest zdania, że organ posługując się stwierdzeniem, że warunki w jakich żyje strona z rodziną, nie odbiegają znacznie od przeciętnej sytuacji rodzin w środowisku wiejskim, miał do tego prawo i nie dowodzi to dowolności ustaleń. Zaznaczyć należy, że Prezes KRUS wydaje wiele decyzji w sprawach takich jak niniejsza, ma wgląd do licznych protokołów z wizytacji w gospodarstwach takich rodzin, ma wiedzę o ich przeciętnych dochodach czy wielkości gospodarstw. Pozwala to zdaniem Sądu na wyciągnięcie określonych wniosków co do warunków życia jakie panują na wsiach, zwłaszcza położonych w typowych rolniczych gminach. Podobnie Sąd jest zdania, że skoro również mieszkańcy wsi żyją czasami w bardzo trudnych warunkach kwalifikując się do uzyskiwania pomocy z Gminnych Ośrodków Pomocy Społecznej, kiedy istnieje obowiązek posługiwania się określonym, sprawdzalnym kryterium dochodu na członka rodziny to Prezes, określając sytuację istniejącą w rodzinie wnioskodawczyni mógł wskazać, że odbiega ona ze względu na wysokość tego dochodu od sytuacji najbiedniejszych osób. Podkreślenia wymaga w ocenie Sądu fakt, że wnioskodawczyni prowadząc gospodarstwo rolne osiąga z tego tytułu dochody. Wprawdzie są one niewielkie ale mają znaczenie w budżecie rodziny, czego wnioskodawczyni nie uwzględniła w swoim rozliczeniu zawartym we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Istotne jest również to, że uzyskiwane dopłaty do gruntów rolnych pomagają małżonkom P. w pokrywaniu kosztów uprawy tych gruntów. Zauważyć poza tym trzeba, że dysponując gospodarstwem rodzina może też starać się chociażby o prowadzenie niewielkich upraw ziemniaków, czy też warzyw na własne potrzeby, co wydatnie może przyczynić się do polepszenia ich sytuacji życiowej. Reasumując WSA uznał, że przy czynnym udziale strony zgromadzono w sprawie pełny materiał dowodowy, który pozwolił Prezesowi na dokonanie właściwej oceny sytuacji życiowej i finansowej wnioskodawczyni a następnie wydanie prawidłowej decyzji. Sąd uznał, że Prezes miał prawo przyjąć, że wprawdzie sytuacja wnioskodawczyni jest dosyć trudna ale w stopniu, który nie uniemożliwia jej dokonanie zwrotu istniejącej należności choćby w ratach. W tych okolicznościach brak jest podstaw aby uznać, że doszło do naruszenia przepisów K.p.a. dotyczących właściwego zgromadzenia materiału dowodowego i jego oceny, co zarzucała w skardze I. P. W tym stanie rzeczy działając na podstawie art. 151 ustawy o p.p.s.a WSA orzekł jak w sentencji wyroku.