V SA/Wa 1742/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska-Szary, Sędzia WSA - Beata Krajewska (spr.), Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Protokolant - Tomasz Zawiślak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi Z. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2007 r. Nr: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2007 r., nr [...] Pismem z dnia 13 stycznia 2005 r. Z. J., wniósł o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, wraz z odsetkami. W uzasadnieniu wniosku wskazał na trudną sytuację majątkową swoją i rodziny. Decyzją z dnia [...] marca 2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powoływany dalej jako "Zakład", odmówił umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, a także odsetek od ww. zaległości naliczonych na dzień złożenia wniosku. Zakład wskazał zastosowane w sprawie przepisy regulujące umarzanie należności z tytułu składek, a mianowicie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.s.u.s.". Argumentował, że w świetle powyższego artykułu brak jest podstaw do stwierdzenia w przypadku skarżącego całkowitej nieściągalności składek, co powoduje że nie można umorzyć składek w trybie tych przepisów. W ocenie Zakładu sytuacja skarżącego nie ma charakteru trwałego. Stosownie do pouczenia zawartego w powyższej decyzji Zakładu skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podtrzymał wcześniejszą argumentację o swojej ciężkiej sytuacji majątkowej. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r., nr [...], Zakład na podstawie art. 83 ust. 1 i 4 oraz art. 123 u.s.u.s. w związku z art. 134 Kodeksu postępowania administracyjnego, powoływanego dalej jako "k.p.a.", orzekł o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] marca 2005 r. Na powyższą decyzję Zakładu skarżący pismem z dnia [...] maja 2005 r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skargi wskazał, m.in., iż syn odbierający przesyłkę listową wskazał mu jako datę jej doręczenia dzień 11 kwietnia 2005 r., a nie dzień 7 kwietnia 2005 r. Wyrokiem z dnia 2 grudnia 2005 r. wydanym w sprawie oznaczonej sygn. akt III SA/Wa 1290/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji z uwagi na jej wydanie z naruszeniem przepisów o właściwości (art. 156 § 1 pkt 1) kpa). Minister Pracy i Polityki Społecznej, do którego na skutek działań Zakładu po wydaniu ww. orzeczenia WSA w Warszawie trafiła przedmiotowa sprawa, postanowieniem z dnia 18 września 2006 r. przekazał sprawę Z. J. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, i pozostawienia go bez rozpoznania, dokonując oceny jego wniosku przekazał sprawę jako organowi właściwemu, Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych reprezentującemu Zakład. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie rozpoznając sprawę przeprowadził postępowanie wyjaśniające w zakresie ustalenia sytuacji majątkowej wnioskodawcy i decyzją z dnia 16 stycznia 2007 r. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 i art. 32 u.s.u.s. odmówił umorzenia należności powstałych z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż dokonując ponownej oceny wniosku o umorzenie zaległych składek uznał, iż nie zachodzą w tej sprawie okoliczności, które uzasadniają umorzenie zaległych składek. Organ administracyjny pouczył wnioskodawcę o możliwości zwrócenie się do organu II instancji o ponowne rozpatrzenie tej sprawy. Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w dniu [...] kwietnia 2007 r. Prezes Zakładu rozpoznający sprawę jako organ II instancji, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] stycznia 2007 r., wskazując jako podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Z. J. wskazał, iż jego sytuacja materialna jest trudna, bowiem razem z żoną pozostaje bez pracy i bez prawa do zasiłku. Ponadto podniósł, iż jego żona choruje. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podnosząc argumenty jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem powyższego jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - dalej: "p.p.s.a.", w którym wskazano, iż sądy stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Zgodnie natomiast z unormowaniem zawartym w art. 134 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten pozwala więc na uwzględnienie skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego. Rozpatrując niniejszą sprawę Sąd dopatrzył się wystąpienia przesłanki stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji i uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] stycznia 2007 r. dotknięta jest wadą kwalifikowaną, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Przede wszystkim wskazać należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 2 grudnia 2005 r. stwierdził nieważność decyzji z dnia [...] kwietnia 2005 r. o stwierdzeniu uchybienia terminu odwołania od decyzji z dnia [...] marca 2005 r. z uwagi na właściwość organu II instancji. W obrocie prawnym pozostała zatem decyzja wydana przez Zakład w I instancji, którą to decyzją odmówiono umorzenia zaległości skarżącego względem Zakładu. Ponieważ w dniu 24 sierpnia 2005 r. uległa zmianie treść 83 ust. 4 u.s.u.s., decyzję w przedmiocie oceny wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powinien podjąć Zakład reprezentowany przez Prezesa Zakładu, rozpoznający sprawę jako organ II instancji. Podkreślić należy, iż zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnoszonego od decyzji Zakładu do Prezesa ZUS, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Postępowanie wszczęte takim wnioskiem kończy się rozstrzygnięciem - sposobem załatwienia sprawy - przewidzianym w art. 138 § 1 k.p.a. Przenosząc wskazane uwagi ogólne na grunt rozpoznanej sprawy należy podkreślić, iż zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu z dnia [...] kwietnia 2007 r. oraz poprzedzająca ją decyzja Zakładu z dnia [...] stycznia 2007 r. stanowi oczywiste i wyraźne zaprzeczenie niebudzących wątpliwości interpretacyjnych w zakresie mającym w sprawie zastosowanie (z uwagi na brzmienie art. 83 ust. 4 u.s.u.s.) przepisów art. 138 § 1 k.p.a. i w sposób rażący narusza ustalony porządek prawny. W niniejszej sprawie organ administracyjny wbrew regułom postępowania określonym w ww. przepisach u.s.u.s. i k.p.a., zamiast rozpoznać sprawę w zakresie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego od decyzji z dnia [...] marca 2005 r., ponownie przeprowadził postępowanie wyjaśniające i powtórnie rozpoznając wniosek skarżącego o umorzenie zaległych składek wydał najpierw jako organ I instancji a następnie po złożeniu kolejnego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jako organ II instancji, decyzję odmawiającą umorzenia zaległych składek. W takim stanie rzeczy zaskarżona decyzja jak również decyzja ją poprzedzającej, jako wydane w trybie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a więc w warunkach odwoławczych, nie mogą pozostać w obrocie prawnym. Doszło bowiem w tej sprawie do ponownej oceny merytorycznej nie zakończonej jeszcze sprawy. Organ administracyjny wprowadził dwa nowe orzeczenia rozstrzygające bezpośrednio co do istoty sprawy, których nie mógł wydać wobec obowiązku zbadania wniosku skarżącego z dnia [...] kwietnia 2005 r o ponowne rozstrzygnięcie sprawy. Oczywiste i rażące naruszenie wskazanych reguł orzekania w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. Wykazane wady zaskarżonej decyzji sprawiają, że Sąd nie może rozpatrywać zarzutów podniesionych w skardze, które można by odnieść do meritum sprawy, czyli kwestii umorzenia w sposób postulowany przez skarżącego. Stwierdzenie nieważności decyzji nie oznacza przy tym, że wniosek skarżącego o umorzenie powyższych należności uznano za zasadny. Kwestia ta stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym przez Prezesa Zakładu. Jednocześnie kierując się treścią art. 141 § 4 p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie wyroku powinno także zawierać wskazania co do dalszego postępowania, poza wyżej już przedstawionym stanowiskiem, Sąd zwraca uwagę na konieczność przestrzegania zasad ogólnych prowadzenia postępowania administracyjnego. Zasady te wymagają od organu między innymi ustosunkowania się do wszystkich podnoszonych przez Skarżącego okoliczności dotyczących istoty sprawy. Pełne przedstawienie toku rozumowania organu wydającego decyzję powinno być zawarte w uzasadnieniu decyzji zgodnym z art. 107 § 3 k.p.a. i realizującym zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a. Uchybienia w tym zakresie - zależnie od ich stopnia - mogą skutkować nawet uchyleniem decyzji obarczonej taką wadą, zwłaszcza, gdy decyzja ma charakter uznaniowy, a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszym przypadku. Z powyższych względów Sąd na podstawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Skarżący był zwolniony z kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a., a o zasądzenie innych kosztów postępowania nie wnosił. Brak było zatem podstaw do orzekania w tym przedmiocie.