V SA/Wa 1769/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Ewa Wrzesińska – Jóźków, Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Protokolant - specjalista Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2012 r. sprawy ze skargi ze skargi Z.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w W. z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; oddala skargę Zaskarżoną decyzją z ... czerwca 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej: "ZUS" albo "organ") po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wniesionego przez Z. S. (dalej "skarżący") utrzymał w mocy własną decyzję za ... lutego 2012 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu decyzji odwoławczej organ przedstawił stan faktyczny sprawy wyjaśniając, iż ... października 2009 r. ZUS wydał decyzję stwierdzającą, że jako wspólnik spółki jawnej [...] skarżący odpowiada całym swoim majątkiem za nieopłacone przez spółkę należności w łącznej kwocie ... zł z tytułu nieopłaconych składek. Skarżący pismem z ... listopada 2009 r. a następnie pismem z dnia ... września 2010 r. wniósł o umorzenie zadłużenia z tytułu składek uzasadniając swą prośbę trudną sytuacją materialną. Po przeprowadzeniu stosownego postępowania wyjaśniającego ZUS decyzją z ... sierpnia 2010 r. odmówił skarżącemu wnioskowanego umorzenia, a po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z ... lutego 2011 r. utrzymał w mocy decyzję z ... sierpnia 2010 r. Skargę wniesioną od powyższych decyzji WSA w Warszawie oddalił wyrokiem z ... sierpnia 2011 r. W dniu ... listopada 2011 r. skarżący złożył kolejny wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie ... zł, motywując go wciąż pogarszającą się sytuacją materialna i zdrowotną Decyzją z dnia ... lutego 2012 r. Nr ... Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika za ubezpieczonych wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie ... zł. Wnioskiem z dnia ... marca 2012 r. skarżący zwrócił się do organu z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy. Rozpatrując ponownie sprawę w części dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika za ubezpieczonych oraz odsetek za zwłokę, ZUS decyzją z ... czerwca 2012 r. utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji. Powołując art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205. poz. 1585 ze zm.), dalej "s.u.s." organ stwierdził, że w przypadku skarżącego nie zachodzi żadna okoliczność pozwalająca na uznanie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, a tym samym brak jest możliwości umorzenia przedmiotowych należności na podstawie ww. przepisu. Organ wskazał również, że w przypadku należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki. Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Odwołując się do powołanych regulacji oraz zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ stwierdził, że regulowanie obciążających skarżącego, a wynikających z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zobowiązań publicznoprawnych będzie utrudnieniem w zaspokajaniu potrzeb życiowych. Organ powołał w uzasadnieniu decyzji wskazane przez skarżącego, okoliczności uzasadniające złożony wniosek. Wnioskodawca wskazał, że posiada liczne zobowiązania, a jego wynagrodzenie za pracę obciążone jest w 50% egzekucją komorniczą. Małżonka obecnie nie jest w stanie pomóc finansowo, gdyż jest po dwóch wypadkach komunikacyjnych i poddaje się leczeniu, które jest kosztowne. Ze względu na stan zdrowia żony (konieczność rehabilitacji po dwóch wypadkach komunikacyjnych) aby odciążyć ją od swoich problemów i obciążeń skarżący wyprowadził się od żony, mieszka u krewnych i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Również stan zdrowia skarżącego pogarsza się, wymaga kosztownego leczenia i stałej opieki lekarskiej. Ponadto skarżący jest zobowiązany umową z bankiem do terminowego spłacania rat kredytu. Mając na uwadze wskazane okoliczności organ przypomniał jednak, że nie jest zasadnym aby zobowiązania publicznoprawne były traktowane odmiennie niż zobowiązania w stosunku do wierzycieli cywilnoprawnych. Norma zawarta w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych uprawnia do uznaniowego wyrażenia zgody na umorzenie należności z tytułu składek. Nie oznacza to jednak pełnej dowolności przy rozstrzyganiu wniosku, bowiem wydając rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia, należy mieć na uwadze nie tylko dbałość o ważny interes strony, ale także brać pod uwagę interes finansów ubezpieczeń społecznych, co wynika z art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz fakt, że umorzenie jest nadzwyczajną formą wygaśnięcia wymagalnych należności z tytułu składek, będącą odstępstwem od zasady równego traktowania wszystkich ubezpieczonych wynikającej z art. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W ocenie organu umorzenie przedmiotowych należności stanowiłoby uprzywilejowanie skarżącego w stosunku do płatników, którzy pomimo trudności, terminowo wywiązują się ze swoich obowiązków. Na poparcie podniesionej tezy organ wskazał fakt uzyskiwania przez skarżącego stałego dochodu z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego oraz wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę, w stosunku do których Zakład Ubezpieczeń Społecznych może wszcząć egzekucję i uzyskać w ten sposób środki na pokrycie znacznej części zaległości. Odnosząc się do argumentu, iż przyczyną złożenia kolejnego wniosku o umorzenie zadłużenia z tytułu składek jest zmiana stanu faktycznego, ponieważ sytuacja materialna i zdrowotna skarżącego uległa poważnemu pogorszeniu, stwierdził że w jego ocenie, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, nie doszło do zmiany stanu faktycznego, która uzasadniałaby zmianę stanowiska w sprawie. Przypomniał, że we wcześniejszym postępowaniu skarżący także powoływał się na swój stan zdrowia, natomiast sytuacja finansowa skarżącego nie uległa pogorszeniu, a od sierpnia 2012 r. ulegnie poprawie, gdyż skarżący zakończy spłatę pożyczki zaciągniętej u siostry co spowoduje, że będzie dysponował środkami w kwocie ...zł miesięcznie. Skarżący pismem z ... marca 2011 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję ZUS z ... lutego 2011 r. Skarżący zarzucił, że organ odmawiając umorzenia zadłużenia nie uwzględnił zadłużenia na rzecz: Spółdzielni B. z tytułu wynajmu lokalu, w łącznej wysokości ... zł, z tytułu kredytu PKO w kwocie ... zł, Banku R. z tytułu karty kredytowej w kwocie około ... zł, Banku M. z tytułu karty kredytowej w kwocie ... zł, P. karta kredytowa - kredyt odnawialny ... zł. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania ZUS. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko wyrażone w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje. Sąd Administracyjny zgodnie ze swoimi ustawowymi kompetencjami bada, czy treść zaskarżonej decyzji jest zgodna z prawem i czy postępowanie prowadzące do jej wydania było niewadliwe i rzetelne. Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej "p.p.s.a", Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Na podstawie art. 28 ust. 2 s.u.s. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. W przypadku należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki. Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Rozporządzenie stanowi, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1), poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2), a także w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3). Z przywołanej regulacji prawnej wynika przede wszystkim, iż decyzje w przedmiocie umorzenia zaległości mają charakter uznaniowy, co oznacza, że ZUS nie ma obowiązku umorzenia zadłużenia nawet w przypadku spełnienia przesłanek przewidzianych w ustawie, czy w powołanym rozporządzeniu, co zostało wyjaśnione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Uznaniowość decyzji oznacza także, iż sądowa kontrola takich decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające ich wydanie, a nie rozstrzygnięcie, albowiem o tym, czy składki powinny być umorzone rozstrzyga organ, a nie sąd. Rozstrzygając w powyższym zakresie sprawę, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... czerwca 2012r., zawiera ustalenia co do sytuacji materialnej i życiowej skarżącego. Stan finansowy skarżącego, wskazuje, że w odniesieniu do niego, nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności składek o jakiej jest mowa w art. 28 ust. 2 i 3a s.u.s. Prezes ZUS wydając zaskarżoną decyzję uwzględnił w ustaleniach faktycznych sytuację majątkową skarżącego na datę wydawania decyzji. Organ miał na uwadze zarówno uzyskiwane dochody, jak i ciążące na skarżącym zobowiązania. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie wskazał, iż skarżący uzyskuje dochody netto w kwocie ... zł miesięcznie (w tym: świadczenie emerytalne w kwocie ... zł netto - wolne od zajęć komorniczych, wynagrodzenie za pracę w kwocie ... zł netto - po potrąceniach komorniczych). Zwrócił uwagę, że wydatki miesięczne skarżącego stanowią kwotę ... zł, w tym ... zł skarżący przeznacza na spłatę zobowiązań, ... zł stanowią koszty leczenia zł, a kwota ... zł to opłaty związane z mieszkaniem u krewnych. ZUS wziął również pod uwagę, że skarżący posiada liczne długi, w tym wobec Spółdzielni Mieszkaniowo B. a także banków, które regularnie spłaca poprzez egzekucję komorniczą w stosunku do Spółdzielni, a także z własnych wpłat w stosunku do banków. Organ wykazał, że spłaty skarżącego następują z wynagrodzenia o pracę, które – jak ustalono w zaskarżonej decyzji wynosiło miesięcznie ... zł, a po potrąceniu egzekucji komorniczej skarżący otrzymywał około ... zł. Ustalony w sprawie stan faktyczny podprowadzi organ do wniosku, że posiadanie przez skarżącego nieznacznego, lecz jednak stałego źródła dochodu, z którego mogą być potencjalnie egzekwowane należności ZUS i pozostawienie w jego dyspozycji minimalnej, zgodnej z przepisami prawa kwoty wolnej od zajęć komorniczych uniemożliwia przyjęcie, że spłacanie tych należności pozbawia skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Z powyższą oceną Sąd się zgadza. Podniesione okoliczności nie potwierdzają, że w rozpoznawanej sprawie zachodziła całkowita nieściągalność, o której mowa w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ ocenił również podnoszony przez skarżącego argument, iż przyczyną złożenia kolejnego wniosku o umorzenie zadłużenia z tytułu składek jest zmiana stanu faktycznego, ponieważ sytuacja materialna i zdrowotna skarżącego uległa poważnemu pogorszeniu. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wskazała, że w sprawie nie doszło do zmiany stanu faktycznego, która uzasadniałaby zmianę stanowiska, które organ zajmował w sprawie. Organ przypomniał, że we wcześniejszym postępowaniu skarżący także powoływał się na swój stan zdrowia, natomiast sytuacja finansowa skarżącego nie uległa pogorszeniu, a od sierpnia 2012 r. ulegnie poprawie, gdyż skarżący zakończy spłatę pożyczki zaciągniętej u siostry co spowoduje, że będzie dysponował środkami w kwocie ... zł miesięcznie. We wcześniejszym postępowaniu Zakład wykazał, że wynagrodzenie za pracę skarżącego wynosiło ... zł, a aktualnie dochody netto skarżącego stanowią kwotę ... zł, w tym: świadczenie emerytalne w kwocie ... zł netto oraz wynagrodzenie za pracę w kwocie ... zł netto, zgodnie z informacją zawartą w zaświadczeniu o wynagrodzeniu z dnia ... marca 2012 r. wystawionym przez E. S.A. Rozważając powyższe okoliczności organ uznał, iż w ramach uznaniowości wydawanej decyzji powinien uwzględnić interes publiczny jakim jest ochrona Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przeznaczonego na wydatki związane ze świadczeniami pieniężnymi z ubezpieczenia społecznego. Ochrona tego Funduszu dała podstawę organowi do przeważenia interesu społecznego nad interesem skarżącego i oddalenie jego wniosku w warunkach wyżej ustalonego stanu faktycznego. Takim ustaleniom i argumentom nie można odmówić poprawności działania. Mieszczą się one w przesłankach stosowanego prawa. Dokonując oceny postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie, Sąd jest zdania, że zarówno organ I jak i II instancji prawidłowo zgromadził i poddał ocenie materiał dowodowy sprawy. Zaskarżona decyzja zawierała uzasadnienie faktyczne oraz posiadała prawidłową podstawę prawną. W związku z powyższym należy przyjąć, że w toku postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tych zasad, które nakazują organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Skoro organ rozważył wszystkie przesłanki, od zaistnienia których uzależnione jest ewentualne umorzenie zaległych składek, to fakt, iż ostatecznie odmówił ich umorzenia, nie czyni decyzji wadliwą. Ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu zaskarżonej decyzji poczyniono, mieszczą się bowiem w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów, jak i prawa materialnego. Organ szczegółowo zebrał, opisał i przeanalizował zebrany materiał dowodowy, czemu dał wyraz w uzasadnieniu decyzji zarówno I jak i II instancji, spełniających wymogi art. 107 § 3 k.p.a. Zdaniem Sądu, Strona miała też możliwość brania udziału w postępowaniu. W świetle ustalonego stanu faktycznego sprawy dokonana przez organ ocena sprawy nie narusza także granic uznania administracyjnego. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.