V SA/Wa 1770/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Danuta Dopierała, Sędzia WSA - Andrzej Kania (spr.), Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Protokolant - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2008 r. sprawy ze skargi P. F. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie: odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; Stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji. Przedmiotem skargi z 10 lutego 2006 r., wniesionej przez P. F. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] grudnia 2005 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] marca 2005 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Pismem z 27 listopada 2003 r. (data wpływu do organu administracyjnego), P. F. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie odsetek oraz zaległości z tytuł u składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz FP i FGŚP ze względu na trudną sytuację finansową spowodowaną zwolnieniem z pracy i spłatą kredytu hipotecznego. Decyzją z [...] sierpnia 2004 r. Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na przepis art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, 2 i 3 oraz i 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 138, poz. 887 ze zm.), odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył treść przepisu art. 28 ust. 2 i ust. 3 oraz art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki umorzenia, tj. nie wykorzystano wszystkich możliwości przymusowego uzyskania zaspokojenia roszczeń FUS, w tym osób trzecich. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dłużnik podtrzymał, iż znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Wyjaśnił, że oboje z żoną są zarejestrowani jako bezrobotni, utrzymują się z pomocy rodziny, korzystają z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej. Decyzją z [...]marca 2005 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Od niniejszej decyzji Prezesa Zakładu, P. F. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 10 sierpnia 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 1286/05, wydanym w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, stwierdził nieważności zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż w dacie wydania zaskarżonej decyzji organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w których w I instancji orzekał Zakład Ubezpieczeń Społecznych, był Minister Polityki Społecznej. Tym samym Prezes ZUS, utrzymując w mocy decyzję Zakładu z [...] sierpnia 2004 r., naruszył przepisy określające właściwość organu odwoławczego w tychże sprawach. Postanowieniem z [...] października 2005 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej, w oparciu o przepis art. 65 § 1 k.p.a., przekazał Prezesowi ZUS, jako organowi właściwemu, wniosek P. F. o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek wraz z odsetkami. W uzasadnieniu postanowienia podniósł, iż w dniu 24 sierpnia 2005 r. zmianie uległa treść art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Na jego podstawie stronie niezadowolonej z decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes ZUS decyzją z [...] grudnia 2005 r. - orzekając na skutek wniosku dłużnika z dnia 22 września 2004 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy , powołując się na przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z [...] marca 2005 r. nr [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podał, iż w stosunku do wnioskodawcy nie zachodzą okoliczności z art. 28 u.s.u.s., tj całkowita nieściągalność. Zobowiązany jest właścicielem nieruchomości, posiada dom jednorodzinny w [...], który jest zajęty przez [...] . Na powyższą decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] grudnia 2005 r. P. F. złożył w dniu [...] lutego 2006r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze skarżący m.in. podniósł, iż decyzja Prezesa ZUS jest dla niego krzywdząca, nakreślił swoją coraz trudniejszą sytuację materialną i rodzinną i zarzucił, że nie została ona uwzględniona w decyzji. Skarga ta nie została przedstawiona przez ZUS Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W dniu z [...] czerwca 2007 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję nr [...], zmieniającą na podstawie art. 154 kpa decyzję z dnia [...].12.2005r. nr [...] w ten sposób, że "W związku z Pana wnioskiem z dnia 22 września 2004r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137 z 1998r. poz. 887 ze zm.) w związku z art. 138 § l pkt. l ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz.U. Nr 9, poz. 26 ze zm.) postanawiam utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję nr [...] z dnia [...].08.2004r." W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] czerwca 2007 r. Prezes ZUS dokonał ponownej oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy uwzględniając materiał dowodowy uzyskany w wyniku przeprowadzonego w okresie od [...]. postępowania wyjaśniającego i stwierdził, że w stosunku do wnioskodawcy nie zachodzą okoliczności przedstawione w art. 28 ustawy o sus - całkowita nieściągalność, ani w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. -ważny interes osoby zobowiązanej. Organ wskazał również, że na podstawie art. 154 kpa, decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Powyższa zmiana leży zarówno w interesie społecznym jak i słusznie rozumianym interesie strony, bowiem decyzją z dnia [...].12.2005r. [...] błędnie utrzymano nieważną decyzję z dnia [...].03.2005r. [...]. Na decyzję Prezesa ZUS z [...] czerwca 2007 r. P. D. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 17 stycznia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 2270/07, stwierdził nieważność powyższej decyzji z [...] czerwca 2007 r. Uzasadniając wyrok przypomniał, że na wcześniejszą decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] grudnia 2005 r. P. F. złożył w dniu [...] lutego 2006r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Nie została ona jednak przedstawiona przez Prezesa ZUS Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, natomiast organ ten - po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania wyjaśniającego co do przesłanek umorzenia P. F. należności z tytułu składek - wydał w dniu [...] czerwca 2007 r. w powołaniu na przepis art. 154 k.p.a. i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. kolejną decyzję rozstrzygającą wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy z dnia 22 września 2004r. Sąd stwierdził, że stosownie do przepisu art. 54 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi (§ 1), organ, o którym mowa w § 1, przekazuje skargę sądowi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie trzydziestu dni od dnia jej wniesienia ( §2). Ponadto organ, którego działanie lub bezczynność zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy (§3). Zgodnie natomiast z art. 154 k.p.a. decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Decyzje wydawane w trybie art. 154 k.p.a., są decyzjami wydawanymi w trybie nadzwyczajnym. Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zawierają przepis wyłączający możliwość prowadzenia postępowania sądowego, jeżeli skarga zostanie wniesiona po wszczęciu postępowania przez organy administracyjne, mającego na celu zmianę w trybach nadzwyczajnych zaskarżonej decyzji; należy wówczas zawiesić postępowanie sądowe (art. 56 wymienionej ustawy). Poprzednio obowiązująca ustawa o Naczelnym Sądzie Administracyjnym zawierała regulację podobną. Na gruncie tej regulacji ukształtowało się orzecznictwo wyrażające zasadę konkurencyjności postępowań służących temu samemu celowi, tj. ocenie ostatecznych decyzji administracyjnych poddawanych kontroli przez organy nadzoru działające wewnątrz administracji albo kontroli sądowej. W konsekwencji ukształtował się pogląd, aktualny również w obecnym stanie prawnym, że po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego wykluczona jest możliwość wszczęcia przez organ administracji publicznej postępowania w celu zmiany, uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji zarówno z urzędu, jak i w związku z wniesieniem nadzwyczajnego środka prawnego innego niż skarga do sądu administracyjnego. Powyższe stanowisko potwierdza wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2007 r. I FSK 1470/2006 ( Jur. Podat. 2007/6/84), w którym wskazano, że z unormowania art. 54 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że każda ingerencja organu administracji w sprawę zawisłą przed sądem administracyjnym, wykraczająca poza dyspozycję tego przepisu, jest niedopuszczalna jako godząca w określoną w art. 45 ust. 1 oraz w art. 77 ust. 2 Konstytucji RP zasadę prawa do sądu. Mimo zatem niesformułowania expressis verbis w Prawie o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz w Kodeksie postępowania administracyjnego i Ordynacji podatkowej zakazu wszczynania nadzwyczajnych postępowań administracyjnych w sprawach, w których wniesiono skargę do sądu administracyjnego, należy przyjąć, że po wniesieniu prawnie skutecznej skargi do sądu prowadzenie takich postępowań jest dopuszczalne jedynie w granicach określonych w art. 54 § 3 p.p.s.a. W powyższej sytuacji Sąd stwierdził, że skoro P.F. wniósł skutecznie w dniu [...] lutego 2006 r. skargę na wydaną w trybie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w związku z art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] grudnia 2005 r. , to organ obowiązany był do przedstawienia tej skargi Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu zgodnie z art. 54 § 2 p.p.s.a. - a nie, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie - wydać decyzję w trybie art. 154 k.p.a. Rozpoznanie zatem przez Prezesa ZUS sprawy w trybie art. 154 k.p.a. i wydanie decyzji z dnia z [...] czerwca 2007 r. nr [...], zmieniającej na podstawie art. 154 kpa decyzję z dnia [...].12.2005r. nr [...] po wniesieniu skargi na tę decyzję do sądu administracyjnego nastąpiło z rażącym naruszeniem przepisów art. 138 § 1 ust. 1 kpa i art. 54 § 2 i § 3 p.p.s.a. Po uprawomocnieniu się wyroku Sądu z 17 stycznia 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 2270/07 skarga P. F. z [...] lutego 2006 r. na decyzję z Prezesa ZUS z [...] grudnia 2005 r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2005 r. - przesłana została do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W odpowiedzi na skargę z 1 lipca 2008 r. Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Pismem z 7 września 2008 r. P. F. uzupełnił skargę z [...] lutego 2006 r. Podkreślił, że od kwietnia bieżącego roku pozostaje bez pracy i nie rozumie dlaczego nie spełnia przesłanek z rozporządzenia do umorzenia zadłużenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn, niż podniesione przez skarżącego. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że Sąd, rozpoznając skargę, ocenia czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 § 1 ww. ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. W rozpatrywanej sprawie Prezes ZUS zaskarżoną decyzją z [...] grudnia 2005 r. - orzekając na skutek wniosku dłużnika z dnia 22 września 2004 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy , powołując się na przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - utrzymał w mocy decyzję z [...] marca 2005 r. nr [...]. Podkreślenia jednak wymaga, że utrzymana w mocy decyzja Prezesa ZUS z [...] marca 2005 r. została wyeliminowania z obrotu prawnego prawomocnym wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 10 sierpnia 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 1286/05, którym stwierdzono nieważność tej decyzji. Dodatkowo należy wskazać, że decyzja z [...] marca 2005 r. była ostateczną z powodu wydania jej na skutek rozpatrzenia wniosku Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy z 22 września 2004 r. i z tego powodu podlegała kontroli sądu administracyjnego. W tej sytuacji - w ocenie Sądu -- utrzymanie w mocy takiej decyzji stanowi naruszenie powołanego i zastosowanego przez organ art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., który pozwala na utrzymanie w mocy wyłącznie decyzji w odniesieniu do której złożony został środek odwoławczy - w rozpatrywanej sprawie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zastosowanie przez organ przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w odniesieniu do decyzji nieistniejącej w obrocie prawnym ale i uprzednio ostatecznej - nie objętej wnioskiem Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy winno być, w ocenie Sądu, traktowane jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, co uzasadnia stwierdzenie nieważności decyzji wydanej przez Prezesa ZUS decyzji z dnia z [...] grudniu 2005 r. nr [...]. Uwzględnienie skargi nastąpiło z przyczyn formalnych a wydany w sprawie wyrok nie rozstrzyga czy w sytuacji skarżącego powinna być wydana decyzja o umorzeniu należności z tytułu składek. Przystępując do ropoznania wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy z 22 września 2004 r. organ winien ustalić aktualny, na dzień orzekania, stan faktyczny występujący w sprawie Skarżącego - istotny z punktu widzenia przepisów regulujących instytucję umorzenia należności, zawartych w art.28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s. oraz w rozporządzeniu wydanym na podstawie art.28 ust.3b u.s.u.s. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji wyroku.