V SA/Wa 1773/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura (spr.), Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak, Protokolant st. specjalista - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2019 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. `Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z [...] sierpnia 2018 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych ... Oddział w W. utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w [...] Inspektorat w [...] z [...] czerwca 2018 r. nr [...] r. o odmowie umorzenia [...] należności z tytułu nieopłaconych składek. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym: Pismem z 4 kwietnia 2018 r. [...] wniosła o umorzenie zaległych składek, wskazując, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Wskazała, że jest po rozwodzie, wychowuje samotnie 3 dzieci, mąż od 3 lat nie płaci alimentów na 2 dzieci. W styczniu 2018 r. straciła pracę i była zmuszona sprzedać dom, aby spłacić kredyt hipoteczny i konsolidacyjny. Decyzją z [...] czerwca 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w [...] po przeanalizowaniu zgromadzonych w sprawie dowodów na podstawie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w szczególności art. 28 ust. 2, ust. 3 oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczeń społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365 dalej: rozporządzenie) odmówił stronie umorzenia zaległych składek z tytułu ubezpieczenia społecznego, ubezpieczenia zdrowotnego i Fundusz Pracy wskazując w decyzji szczegółowo okresy, za które składki nie były płacone oraz kwoty składek. Wnioskiem z 20 czerwca 2018 r. strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ przedstawiając okoliczności, które w jej ocenie bez jej winy doprowadziły do powstania zaległości. W szczególności opisała swoje zatrudnienie w [...] sp. j. w [...] oraz brak opłacania przez wspomnianą firmę składek do ZUS związanych z jej zatrudnieniem zwłaszcza za okres od śmierci [...] (2012 r. ) podkreślając, że podjęte przez nią próby uzyskania zaległego wynagrodzenia i wyjaśnienia kwestii płatności składek (za pośrednictwem ZUS i Sądu) skończyły się niepowodzeniem. Podkreśliła również, że nie wydano jej świadectwa pracy co utrudniało jej zatrudnienie. Nie zgodziła się również z ustaleniami faktycznymi ZUS co do posiadania przez nią 3 samochodów osobowych podkreślając, że jedynie jej syn [...] posiada samochód Volvo, który kupił za 4500 zł, które otrzymał w darowiźnie od jej rodziców. Podkreśliła, że jej sytuacja finansowa jest beznadziejna, że leczy się w związku z depresją, co uniemożliwia jej funkcjonowanie i znalezienie zatrudnienia. Stanowisko to strona podtrzymała w piśmie z 23 sierpnia 2018 r. Decyzją z [...] sierpnia 2018 r. ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z [...] czerwca 2018 r. Organ podkreślił, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej strona podlegała ubezpieczeniom. Podkreślił, że zgodnie z art. 46 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: sus) jako płatnik składek strona zobowiązana była według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Na podstawie art. 23 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych od kwot składek należne są odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201 z późn. zm.). Stwierdził, że w związku z tym, że strona nie dopełniła powyższego obowiązku systematycznego i terminowego płacenia składek na koncie powstało zadłużenie. Organ wskazał, że na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład może umorzyć należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która, zgodnie z art. 28 ust. 3 cytowanej ustawy zachodzi, gdy: 1. Dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2. Sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz w art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r., poz. 2171 ze zm.); 3. Nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 201); 4. Nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a. Wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b. Nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym 5.Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję 6. Jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki. Organ po przeanalizowaniu wskazanych przesłanek całkowitej nieściągalności nawiązując do ustalonego w sprawie stanu faktycznego, wskazał że żadna z nich nie występuje, w związku z tym uznał, że brak jest możliwości umorzenia przedmiotowych należności na podstawie ww. przepisu. Wskazał ponadto, że niezależnie od tego, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na podstawie art. 28 ust 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Analizując sytuację strony w świetle przedstawionych przepisów organ wskazał, że strona w okresie od 1 września 2009 r. do 11 stycznia 2018 r. prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą, którą wykonywała w zakresie: działalności agentów zajmujących się sprzedażą towarów różnego rodzaju - zgodnie z dokumentami znajdującymi się w Kompleksowym Systemie Informatycznym Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wg danych Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej zaś likwidacja tej działalności nastąpiła 31 marca 2018 r. Organ na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, w tym danych uzyskanych w toku rozpoznawania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy ustalił, że strona prowadzi gospodarstwo domowe z 3 dzieci, syn strony [...] od 1 sierpnia 2018 r. został zgłoszony do ubezpieczeń w firmie [...], wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego strona oszacowała na kwotę 1 100 zł (500 zł czynsz, 500 zł opłaty eksploatacyjne, 100 zł koszty związane z leczeniem), że nie posiada ona ruchomości ani nieruchomości, nadto że otrzymała alimenty za miesiąc czerwiec, lipiec oraz sierpień 2018 r. oraz, że otrzymała wpłaty na konto od [...] w okresie 9 lipca -21 sierpnia 2018 r. Organ stwierdził, że na podstawie dokumentów zgromadzonych w toku postępowania nie można jednoznacznie stwierdzić, że regulowanie zobowiązań publicznoprawnych będzie stanowiło utrudnienie w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych strony. Podkreślił, że analizując sytuację strony należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym okresie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubranie). Pod uwagę należy brać również to czy trudności płatnicze mają charakter okresowy czy stały i pogłębiający się. Zgodnie z obowiązującymi przepisami ciężar udowodnienia, że nie ma żadnej możliwości spłaty zadłużenia ciąży na osobie zobowiązanej. Wskazał, że jedynie zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w przepisach, daje możliwość umorzenia należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygniecie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Podkreślił, że w przypadku strony nie zachodzi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności. W świetle zebranych dokumentów należy uznać, że jej obecna sytuacja nie jest łatwa, nie można natomiast stwierdzić, że jest ona stanem trwałym. Wskazał, że strona nie udowodniła, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i rodziny. Brak jest zatem podstaw prawnych do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Od powyższej decyzji strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze nie zgodziła się z rozstrzygnięciem wskazując, że w jej ocenie ZUS pragnie od niej wyłudzić nienależne świadczenie. Wskazała, że problem nieopłaconych składek powstał w związku z tym, że 1 kwietnia 2013 roku, zwróciła się z prośbą o pomoc do ZUS, ze względu na to, że jej sytuacja jako pracownika firmy [...] sp. jawna, stał się dla niej skomplikowana, trudna i niejasna. Sprawiła to nagła śmierć jej pracodawcy [...], który zmarł 16 czerwca 2012 roku. Od tego momentu przestała otrzymywać wynagrodzenie a firma nie określała się co do dalszej współpracy z nią. Nikt nie zainteresował się jej losem, ani spadkobiercy właściciela, ani tym bardziej urzędy. Stwierdziła, że jej późniejsza korespondencja z ZUS to tylko i wyłącznie próby ściągnięcia z niej zaległych składek na ubezpieczenie, nie zaś pomoc czy chęć wyjaśnienia problemu. Podkreśliła, że zmarł również księgowy firmy [...], oraz że w jej posiadaniu oraz Sądu Pracy, jest cała dokumentacja mailowa pomiędzy nią i [...] zarówno z okresu przed jak i po śmierci [...], która mogła wyjaśnić jej stosunek pracy i całą zagmatwaną sytuację. Wskazała, że zarówno ona jak i dzieci znajdowały się i znajdują w trudnej sytuacji życiowej i finansowej ze względu na postawę byłego męża, który dopuszczał się przemocy domowej, co powodowało jej i dzieci ucieczki z domu. Mąż ciągle tracił pracę, nie płacił alimentów, co dla niej skończyło się depresją. Skarżąca podkreśliła, że okoliczności te dla ZUS są mało istotne, a istotne jest to, że ma ona płacić składki w związku z tym, że po upadku zakładu [...] założyła działalność gospodarczą, żeby mieć środki do życia. Wskazała, że sprzedała dom, który bank chciał zabrać, ponieważ jej były mąż nie płacił kredytów, nie wywiązywał się z umowy cywilno-prawnej. Pozwoliło to na spłatę zaciągniętych kredytów w banku, długów wobec rodziny i znajomych. Podkreśliła, że została z 3 dzieci sama, bez mieszkania, bez pracy, z wydatkami związanymi z poprawą stanu jej zdrowia, bez możliwości zarejestrowania w Urzędzie Pracy. Do skargi strona dołączyła załączniki m.in. w postaci pisma do ZUS z 1 kwietnia 2013 r., wyrok i uzasadnienie Sądu z 24 sierpnia 2016 r., zaświadczenia lekarskie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje Skargę należało oddalić. Na wstępie Sąd stwierdza, że w zaskarżonej decyzji organ prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy oraz zastosował w odniesieniu do niego wskazane w decyzji przepisy prawa w postaci ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 31 lipca 2003 r. Organ dokonując analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, po przytoczeniu treści art. 28 ust.3 sus wskazał, że żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, która mogłaby być ewentualnie podstawą umorzenia składek. nie miała miejsca. W szczególności odnosząc się do treści art. 28 ust. 3 pkt 3 sus organ wskazał, że wprawdzie strona zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej ale uzyskała środki ze sprzedaży domu w kwocie 112.500 zł. Jest też osobą zdolną do pracy bez żadnych przeciwwskazań do jej podjęcia. Organ ustalił, że na datę wydania zaskarżonej decyzji skarżąca mieszkała z trojgiem dzieci, na dwoje z nich przysługiwały alimenty od jej byłego męża, który poczynając od czerwca 2018 r. rozpoczął ich płacenie (po 2000zł m-cznie), nadto otrzymała wpłaty na konto od [...] (m-c lipiec-sierpień – w łącznej kwocie 8200 zł- dop. Sądu). Syn [...] został zarejestrowany jako pracownik w firmie [...]. Organ ustalił, że skarżąca nie pracuje, nie otrzymuje świadczeń z pomocy społecznej, jest zdolna do pracy (pracowała do stycznia 2018 r. prowadząc swoją firmę). Odnosząc się do tych kwestii i podkreślanej przez skarżącą trudnej sytuacji zdrowotnej (depresja, konieczność leczenia, które zostało podjęte i kosztowało 40.000 zł), Sąd zauważa, że sama skarżąca w formularzu, w którym zawarła treści obrazujące jej sytuację życiową podkreśliła, że liczy na poprawę swojej sytuacji poprzez rychłe podjęcie pracy, co dowodzi zdaniem Sądu, że mimo problemów zdrowotnych, ocenia, że jest w stanie pracę zarobkową wykonywać. Sąd podziela w związku z tym stanowisko organu, że jakkolwiek sytuacja życiowa i finansowa skarżącej jest trudna, to nie jest to sytuacja trwała i może ulec zmianie na korzyść. W tym miejscu w odniesieniu do tej oceny organu Sąd stwierdza, że jest ona o tyle trafna, że na rozprawie z 28 marca 2019 r. skarżąca poinformowała, że jeden z jej pełnoletnich już synów wyjechał do Wielkiej Brytanii, w której podjął pracę, drugi z synów pracuje w Polsce, mieszka samodzielnie i prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Sama skarżąca zaś zarejestrowała się w PUP i szuka pracy. Nawiasem mówiąc otrzymała propozycję pracy w Warszawie ale ze względu na to, że była ona niskopłatna i wiązała się z dojazdami, nie podjęła jej. Nie oznacza to jednak zdaniem Sądu, że ostatecznie nie uda jej się podjąć pracy na lepszych warunkach. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy w ramach wyjaśnienia wątpliwości ZUS wyrażonych w decyzji I instancji, co do jej faktycznej sytuacji finansowej skarżąca podała, że dobrowolnie pomagają jej w miarę możliwości rodzice. Okoliczność ta, jakkolwiek nie może być brana pod uwagę przy ocenie możliwości skarżącej, co do spłacenia istniejącego zadłużenia na rzecz ZUS, wyjaśnia fakt braku ponownego zadłużania się skarżącej (niezależnie od pozostałych jej jeszcze środków ze sprzedaży domu po spłaceniu długów zaciągniętych prywatnie). Sąd zauważa przy tym, że nie można uznać za prawidłowe stanowiska skarżącej, która uznając i rozumiejąc obowiązek zwrócenia długu na rzecz banków z tytułu zaciągniętej pożyczki, czy też pożyczek prywatnych, uważa jednocześnie, że ZUS w zakresie należnych składek poprzez odmowę ich umorzenia niejako "nęka" ją i jej dzieci. Oceniając okoliczności faktyczne dotyczące skarżącej przez pryzmat § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. należy stwierdzić, że organ trafnie uznał, że okoliczności określone tym przepisem, które przemawiałyby za umorzeniem składek, nie mają w odniesieniu do strony zastosowania. Nie negując bowiem jej dużych trudności życiowych i finansowych, które doprowadziły ją do stanu depresyjnego, nie można mimo wszystko uznać, że jej sytuacja finansowa jest bez szans na poprawę w stopniu pozwalającym spłacanie składek choćby w systemie ratalnym. Odnosząc się do twierdzeń skarżącej, że uznaje działania ZUS zmierzające do odzyskania zaległych składek za działania bezprawne i bezduszne, nie uwzględniające jej sytuacji życiowej i finansowej, należy wskazać, że organ ma rację kiedy stwierdza, że umorzenie składek stanowiących należność publicznoprawną, jest zarezerwowane dla wyjątkowych sytuacji. Chodzi o takie sytuacje dotyczące płatnika składek, które są wyjątkowo trudne i nie rokujące nadziei na rzeczywistą poprawę sytuacji finansowej umożliwiającej w sposób realny spłatę zadłużenia. Jest bezsporne, że zaległości skarżącej powstały w związku z prowadzeniem przez nią działalności gospodarczej a skarżąca bez wątpienia powinna mieć świadomość obowiązku ich płacenia, niezależnie od faktu zatrudnienia jej przez firmę [...]. Sąd zauważa przy tym, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw ażeby rozważać okoliczności związane z faktem zatrudniania skarżącej przez powyższą firmę i rozliczeniem się z nią ponieważ jest to sprawa, która może być rozpoznana wyłącznie przez Sąd pracy- co miało miejsce. W przedmiotowej sprawie Sąd może oceniać wyłącznie to, czy decyzja ZUS odmawiająca skarżącej umorzenia nieopłaconych składek jest prawidłowa i czy organ zebrał w sposób wyczerpujący materiał dowodowy oraz czy należycie go ocenił. Zdaniem Sądu decyzja jest prawidłowa w związku z czym działając na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargę.