V SA/Wa 1776/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Protokolant - sekr. sąd. Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi Ł. w Ł. na decyzję Ministra Rozwoju Regionalnego z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty odsetek należnych do zwrotu oraz odmowy ich umorzenia w całości; 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję M. Jednostki Wdrażania Programów Unijnych z [...] marca 2012 r. w części odmawiającej umorzenia należnych odsetek; 2. oddala skargę w pozostałej części. Decyzją z [...] czerwca 2012 r. Minister Rozwoju Regionalnego utrzymał w mocy decyzję Dyrektora M. Jednostki Wdrażania Programów Unijnych z [...] marca 2012 r., mocą której określono kwotę odsetek należnych z tytułu nieterminowego złożenia wniosku o płatność od Ł. w Ł. w wysokości [...] zł oraz odmówiono ich umorzenia w całości. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym. W dniu [...] maja 2010 r. pomiędzy Województwem M. – M. Jednostką Wdrażania Programów Unijnych a Ł. w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki zawarta została umowa o dofinansowanie projektu "[...]". Zgodnie z założeniami wniosku o dofinansowanie projektu, stanowiącego załącznik nr 1 do przedmiotowej umowy, realizacja projektu obejmowała okres od [...] r., a jego celem było wsparcie [..] osób zakładających i prowadzących działalność gospodarczą lub spółdzielnię socjalną oraz promocja przedsiębiorczości na terenach wiejskich. Ł. pismem z dnia [...] stycznia 2011 r. zwróciło się do M. Jednostki Wdrażania Programów Unijnych z prośbą o zmianę harmonogramu płatności w związku z przedłużającym się procesem rekrutacji uczestników do projektu. M. Jednostka Wdrażania Programów Unijnych pismem z dnia [...] stycznia 2011 r., znak [...], wyraziła zgodę na zmiany w harmonogramie w związku z wcześniej zaakceptowanymi zmianami we wniosku o dofinansowanie. Na jej mocy, składając wniosek o płatność za pierwszy kwartał 2011 r. beneficjent zobowiązany był rozliczyć 70% dotychczas otrzymanych środków oraz zawnioskować o kolejną transzę dofinansowania w wysokości [...] zł. W dniu [...] kwietnia 2011 r. Ł. złożyło do MJWPU wniosek o płatność za okres od [...] r. Jednocześnie, osobnym pismem, został złożony zaktualizowany harmonogram płatności, z którego wynikało, że wniosek za pierwszy kwartał miał być wnioskiem cząstkowym (bez wnioskowania o kolejną transzę). Pismem z dnia [...] maja 2011 r. M. Jednostka Wdrażania Programów Unijnych poinformowała, że w Informacji o wynikach weryfikacji wniosku Beneficjenta o płatność zostaną naliczone odsetki jak dla zaległości podatkowych. Jednocześnie wyjaśniła, że zgodnie z art. 189 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych oraz § 10 ust. 6 umowy o dofinansowanie projektu (...) w przypadku niezłożenia wniosku o płatność na kwotę stanowiącą co najmniej 70% łącznej kwoty przekazanych wcześniej transz dofinansowania (...) od środków pozostałych do rozliczenia, przekazanych w ramach zaliczki, nalicza się odsetki jak dla zaległości podatkowych (...). Ł. w piśmie z dnia [...] maja 2011 r. podniosło, że przyjęty system rozliczenia projektu PO KL, tj. złożenie wniosku o płatność wraz ze zmienionym harmonogramem płatności - który w przypadku jego zatwierdzenia miał obowiązywać dla okresu rozliczeniowego, za który składany jest dany wniosek - jest systemem prawidłowym i niestojącym w sprzeczności z obowiązującymi przepisami. Pismem z dnia [...] czerwca 2011 r. M. Jednostka Wdrażania Programów Unijnych poinformowała, że zgodnie z pkt 10 Instrukcji wypełniania wniosku o płatność (załącznik nr 5 do Zasad finansowania PO KL), harmonogram płatności dotyczy kolejnych okresów rozliczeniowych, przy czym jako okres rozliczeniowy należy rozumieć okres wskazany w harmonogramie płatności załączony do umowy o dofinansowanie projektu. A zatem, ostatnim zatwierdzonym w ramach projektu harmonogramem płatności był harmonogram zaakceptowany w dniu [...] stycznia 2011 r., zgodnie z którym beneficjent zobowiązany był do rozliczenia co najmniej 70% łącznej kwoty przekazanych wcześniej transz dofinansowania. Tym samym, M. Jednostka Wdrażania Programów Unijnych podtrzymała swoje wcześniejsze stanowisko w zakresie konieczności naliczenia odsetek zgodnie z art. 189 ust. 3 ufp. Ostateczne zatwierdzenie przedmiotowego wniosku o płatność zostało dokonane w dniu [...] lipca 2011 r. (Informacja o wynikach weryfikacji wniosku o płatność z dnia [...] lipca 2011 r.). Wobec powyższego, pismem z dnia [...] września 2011 r. Ł. wniosło o umorzenie w całości kwoty [...] zł uzasadniając go ważnym interesem dłużnika (art. 56 ust. 1 pkt 5 ufp), a następnie w dniu [...] grudnia 2011 r. uzupełniło go o brakujące informacje (dokumenty finansowe oraz wykaz realizowanych projektów). Decyzją z [...] marca 2012 r. M. Jednostka Wdrażania Programów Unijnych w oparciu o art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj.: Dz. U. Nr 98, poz. 1071 z 2000 r. z późn. zm), art. 61 ust. 1 pkt 1, art. 64, art. 189 ust 3 oraz art. 207 ust.1 pkt 2 i ust. 9 w związku z ust 11 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240, z późn. zm ), art. 26 ust. 1 pkt 15 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2009 r. Nr 84, poz.712 i Nr 157, poz.1241) oraz w związku z Uchwałą Nr [...] Zarządu Województwa M. z dnia [...] listopada 2011 r. w sprawie szczegółowych zasad, sposobu i trybu udzielania ulg w stosunku do niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publiczno-prawnym oraz stanowiących płatności w ramach komponentu regionalnego Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, określiła kwotę odsetek należnych z tytułu nieterminowego złożenia wniosku o płatność od Ł. w wysokości [...] zł oraz odmówiła ich umorzenia w całości. Od decyzji tej Łosickie Stowarzyszenie Rozwoju - EQUUS złożyło odwołanie. Decyzją z [...] czerwca 2012 r. Minister Rozwoju Regionalnego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Minister ustalił stan faktyczny sprawy i wskazał, że składając wraz z wnioskiem o płatność za okres od stycznia do marca 2011 r. wniosek o zmianę harmonogramu płatności, Ł. dokonało dwóch nieuprawnionych założeń: po pierwsze - że zmiana harmonogramu zostanie zatwierdzona przez instytucję będącą stroną umowy o dofinansowanie oraz po drugie - że zmieniony harmonogram płatności będzie miał zastosowanie w odniesieniu do przedmiotowego wniosku o płatność. Tymczasem, podczas weryfikacji wniosku za okres od stycznia do marca 2011 r. zastosowanie miał ostatni zaakceptowany w ramach projektu harmonogramem płatności, tj. harmonogram zatwierdzony przez MJWPU w dniu [...] stycznia 2011 r. Zgodnie z nim, składając wniosek o płatność za pierwszy kwartał 2011 r. beneficjent zobowiązany był do rozliczenia co najmniej 70% łącznej kwoty przekazanych wcześniej transz dofinansowania oraz do zawnioskowania o kolejną transzę środków w wysokości [...] zł. Tymczasem, złożony w dniu [...] kwietnia 2011 r. wniosek o płatność rozliczał zaledwie [...]% otrzymanych środków dofinansowania. Ł. nie wnioskowało w nim również o przekazanie dalszych transz. W świetle powyższych ustaleń Minister Rozwoju Regionalnego stwierdził, że organ I instancji w sposób uzasadniony i uprawniony uznał, że w przedmiotowym przypadku doszło do naruszenia zapisów § 10 ust. 6 umowy o dofinansowanie, w wyniku czego od środków pozostałych do rozliczenia należało naliczyć odsetki jak dla zaległości podatkowych. W ocenie Ministra, w przedmiotowej sprawie nie zaszła żadna z przesłanek uprawniających organ do umorzenia należności wraz z odsetkami i zwolnienia tym samym Ł. z obowiązku uiszczenia świadczenia na rzez Skarbu Państwa. Organ podkreślił, że w każdym przypadku zapłata należności (wraz z odsetkami) przyczynia się do pogorszenia sytuacji finansowej podmiotu spłacającego i może mieć wpływ na jego funkcjonowanie, jednak nie stanowi to podstawy do umorzenia środków. Podkreślił również, że ani wskazane przez beneficjenta przejęcie zobowiązań innego podmiotu, ani podwyżka cen najmu lokali nie mogą, zdaniem organu II instancji, stanowić argumentu na rzecz zwolnienia Ł. z obowiązku uregulowania ciążącej na nim należności. Trudna sytuacja finansowa nie jest bowiem sytuacją nadzwyczajną. Od decyzji Ł. wniosło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wniosło o uchylenie decyzji organu II instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Strona skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, art. 7, art. 77 § 3 k.p.a. oraz zapisów umowy nr [...] poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, załatwienie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu skarżącego, nie ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów skarżącego i nie podanie przyczyn, z powodu których argumentom skarżącego odmówiono wiarygodności. W odpowiedzi na skargę Minister Rozwoju Regionalnego wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga jest częściowo uzasadniona. Odnosząc się do jej treści należy wskazać w pierwszym rzędzie, że Sąd nie podziela argumentów Skarżącej w zakresie dotyczącym obciążenia jej obowiązkiem zwrotu odsetek naliczonych w oparciu o treść art. 189 ust. 3 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. 2009.157.1240 ze zm.). Biorąc pod uwagę treść umowy z [...] marca 2010 r., o dofinansowanie projektu w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki zawartej między Województwem M. w imieniu, którego działa MJWPU w W. a Ł. należy stwierdzić, że zawierała ona zapis zawarty w § 3, z którego wynika m.in., że Beneficjent zobowiązuje się do realizacji Projektu na podstawie wniosku oraz, że zapoznał się on z treścią wytycznych, o których mowa w § 1 pkt 6 umowy. Wspomniane wytyczne to wytyczne wydane przez Ministra Rozwoju Regionalnego na podstawie art. 35 ust. 3 ustawy o prowadzeniu polityki rozwoju z dnia 6 grudnia 2006 r. (Dz.U. 2009.84.712 t.j.), i o których jest mowa w treści art. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy. Wytyczne te stanowią część obowiązującej procedury związanej z wyłonieniem a następnie realizacją projektów. Zgodnie z treścią § 5 ust. 1 umowy okres realizacji projektu jest zgodny z okresem wskazanym we wniosku zaś zgodnie z ust. 3 Projekt będzie realizowany w oparciu o harmonogram realizacji Projektu załączony do wniosku. W § 8 umowy przewidziano m.in., że dofinansowanie na realizację projektu jest wypłacane w formie zaliczki w wysokości określonej w harmonogramie płatności stanowiącej załącznik nr 4 do umowy, z zastrzeżeniem ust. 3 i § 9 umowy, nadto że Beneficjent sporządza wspomniany harmonogram płatności w porozumieniu z Instytucją Wdrażającą (Instytucją Pośredniczącą II stopnia) oraz, że harmonogram płatności może podlegać aktualizacji, w szczególności we wniosku o płatność, o którym mowa w § 9 ust. 1 pkt 1 przed przekazaniem kolejnej transzy, przy czym wspomniana aktualizacja jest skuteczna pod warunkiem jej akceptacji przez Instytucję Wdrażającą w terminie, o którym mowa w § 10 ust. 2 i nie wymaga formy aneksu do umowy. W § 10 umowy przewidziano m.in. ( w ust. 1), że Beneficjent składa wniosek o płatność zgodnie z harmonogramem płatności, o którym mowa w § 8 ust. 1 w terminie 10 dni roboczych od zakończenia okresu rozliczeniowego oraz, że Instytucja Wdrażająca (Instytucja Pośrednicząca II stopnia) dokonuje weryfikacji formalno-rachunkowej i merytorycznej wniosku o płatność w terminie do 20 dni roboczych od daty jego otrzymania (ust. 2) jak również, że w przypadku niezłożenia wniosku o płatność na kwotę stanowiącą co najmniej 70 % łącznej kwoty przekazanych wcześniej kwot dofinansowania lub w terminie wynikającym z harmonogramu płatności, od środków pozostałych do rozliczenia, przekazanych w ramach zaliczki, nalicza się odsetki jak dla zaległości podatkowych, liczone od dnia przekazania środków do dnia złożenia wniosku o płatność. Jest niesporne, że Skarżąca złożyła wniosek o płatność za okres od [...] r., który nie zawierał rozliczenia 70 % łącznej kwoty przekazanych wcześniej kwot, przy czym osobnym pismem, został złożony zaktualizowany harmonogram płatności, z którego wynikało, że wniosek za pierwszy kwartał miał być wnioskiem cząstkowym (bez wnioskowania o kolejną transzę). Jest niesporne, że ostatnim zatwierdzonym harmonogramem był harmonogram zatwierdzony przez Instytucję Wdrażającą ( Instytucję Pośredniczącą II stopnia) czyli MJWPU w dniu [...] stycznia 2011 r. Strony odmiennie interpretują zapis treści § 8 ust. 3 umowy, który przewiduje, ze harmonogram płatności może podlegać aktualizacji, w szczególności we wniosku o płatność przed przekazaniem kolejnej transzy. W ocenie Sądu trafne jest stanowisko organu w tej kwestii, z którego wynika, że zapis ten nie dowodzi, że możliwość modyfikacji harmonogramu zgłoszona we wniosku o płatność ( w tym wypadku było to odrębne pismo) dowodzi, że ma on moc wiążącą w odniesieniu do wniosku, w którym został złożony. Wynika to z tego faktu, że ażeby zaczęły obowiązywać zapisy harmonogramu musi on zostać zaakceptowany, przy czym akceptacja jest dokonywana w terminie 20 dni roboczych od daty jego otrzymania tak jak zatwierdzenie wniosku o płatność , przy czym skoro informację o akceptacji harmonogramu lub jego braku zamieszcza się w informacji o zatwierdzeniu wniosku, wniosek musi być uznany za poprawny. Skoro możliwe jest także ( co wynika z treści Zasad finansowania POKL) w uzasadnionych wypadkach zgłoszenie wniosku o aktualizację harmonogramu poza wnioskiem o płatność to dowodzi to, że w sytuacji nieprzewidzianej i niezawinionej przez Beneficjenta, jest to droga do uzyskania zmiany treści harmonogramu, tak aby nie wiązały go zapisy dotychczas obowiązującego. Pozwala to bowiem na uniknięcie sytuacji, w której Beneficjent z ważnych przyczyn nie mogący rozliczyć uzyskanych kwot dofinansowania na wymaganym poziomie (70%), musiałby ponieść konsekwencje przewidziane w treści art. 189 ust. 3 ustawy o finansach publicznych. W ocenie Sądu przemawia to za uznaniem, że skoro akceptacja aktualizacji harmonogramu zależy od stanowiska Instytucji Wdrażającej ( Instytucji Pośredniczącej II stopnia) to mimo, że wniosek w tym zakresie można złożyć we wniosku o płatność to wniosek powinien być zgodny z dotychczasowym harmonogramem płatności a nowy harmonogram będzie skuteczny po jego zatwierdzeniu ale w odniesieniu do następnego wniosku o płatność. W tym stanie rzeczy należy uznać, że zasadne stało się naliczenie a następnie określenie w decyzji odsetek należnych od Skarżącej, przewidzianych w art. 189 ust. 3 ustawy o finansach publicznych biorąc pod uwagę to, że zaistniała sytuacja o jakiej jest mowa w umowie i w treści § 5 i § 3 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego z 18 grudnia 2009 r. w sprawie warunków i trybu udzielania i rozliczania zaliczek oraz zakresu i terminów składania wniosków o płatność w ramach programów finansowanych z udziałem środków europejskich (Dz. U.2009.223.1786) wydanego z upoważnienia art. 189 ust. 4 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. Należy wyjaśnić w tym miejscu, że brak jest podstaw ażeby złożony przez Skarżącą wniosek o płatność potraktować jako wniosek cząstkowy skoro możliwość jego złożenia nie została w żaden sposób przewidziana ani zaaprobowana przez Instytucję Wdrażającą. W tym stanie rzeczy należało uznać zaskarżoną decyzję w tej części za prawidłową, z tym zastrzeżeniem, że określenie odsetek było wynikiem nieprawidłowego ( niezgodnego z harmonogramem) rozliczenia kwot otrzymanych płatności a nie nieterminowego złożenia wniosku. Odnosząc się natomiast do decyzji w zakresie odmowy umorzenia należności w postaci odsetek WSA uznał, że nie jest ona prawidłowa. Przede wszystkim należy stwierdzić, że postępowanie w zakresie umorzenia należności, jest konsekwencją uznania, że jest ona należna a jedynie podmiot zobowiązany do jej zwrotu z przyczyn przewidzianych w przepisach prawa, które uznaje za odnoszące się do jego sytuacji ubiega się o jej umorzenie. Zasadą więc jest, że jeśli podmiot w odniesieniu, do którego orzeka się o obowiązku zwrotu należności kwestionuje zasadę swojej odpowiedzialności i podstawę jej powstania należy w sposób ostateczny rozstrzygnąć w tym zakresie. Nie ulega wątpliwości, że mimo złożenia wniosku o umorzenie po wezwaniu jej do zapłaty należności, Skarżąca konsekwentnie kwestionowała podstawę obciążenia jej odsetkami, w tym w trakcie postępowania o ich zwrot po wszczęciu postępowania administracyjnego. Powinno to więc zdaniem Sądu doprowadzić do wydania ostatecznej decyzji w tym zakresie a następnie do zajęcia się kwestią zasadności wniosku o umorzenie należności. Niezależnie od tego zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja poprzedzająca dotycząca kwestii umorzenia należności nie może być na tym etapie postępowania uznana za prawidłową a zarzuty skargi w zakresie wyjaśnienia sprawy oraz uzasadnienia decyzji są trafne właściwą. Należy stwierdzić, że decyzja I instancji poza przytoczeniem treści przepisów Uchwały nr [...] Zarządu Województwa M. z [...] listopada 2011 r. w sprawie szczegółowych zasad, sposobu i trybu udzielania ulg w stosunku do niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publiczno-prawnym, odnoszących się do problemu umorzenia należności i skonstatowania, że sytuacje przewidziane w § 4 Uchwały nie zachodzą, nie zawiera przytoczenia okoliczności, które przemawiają za odmową umorzenia należności. Również decyzja organu II instancji, nie może zostać uznana za właściwą. Należy stwierdzić, że Skarżąca powoływała się na ważny interes, jak również interes publiczny, który przemawia w jej ocenie za uwzględnieniem wniosku. Podkreśliła, że nie ma żadnego majątku, utrzymuje się jedynie z niskich składek członkowskich, realizuje ważne zadania związane z realizacją Projektów na terenie o dużym bezrobociu dysponując tak naprawdę jedynie środkami, które musi przeznaczać na realizację Projektów. Dowodziła, że konieczność zwrotu wysokiej w jej sytuacji majątkowej kwoty, może doprowadzić do zaprzestania jej działalności w związku z niewypłacalnością. Tymczasem organ ograniczył się jedynie do pobieżnej oceny sytuacji Skarżącej, nie odnosząc się tak naprawdę do przedłożonych przez nią dokumentów obrazujących jej sytuację finansową, przytoczył wyroki sądów administracyjnych wskazujących na rozumienie ważnego interesu dłużnika lub interesu publicznego i uznał, że wniosek o umorzenie nie jest zasadny. Uzasadnienie decyzji w tym zakresie należy uznać za niewystarczające i nieodpowiadające wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Na koniec należy stwierdzić, że zgodnie z art. 60 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publiczno-prawnym są w szczególności następujące dochody budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego: - należności z tytułu zwrotu płatności dokonanych w ramach programów finansowanych z udziałem środków europejskich. Zgodnie z art. 64 ust. 1 w/w ustawy właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60. Art. 55 przewiduje, że należności pieniężne mające charakter cywilnoprawny, przypadające organom administracji rządowej, państwowym jednostkom budżetowym i państwowym funduszom celowym, mogą być umarzane w całości albo w części lub spłata ich może być odraczana lub rozkładana na raty. Okoliczności, w jakich należności, o których jest mowa w art. 55 mogą być umarzane w całości określone zostały w treści art. 56 ustawy o finansach publicznych i wśród nich wymieniony jest ważny interes dłużnika lub interes publiczny. Okoliczności te zostały w taki sam sposób określone również w § 4 Uchwały nr [...] Zarządu Województwa M. z [...] listopada 2011 r. w sprawie szczegółowych zasad, sposobu i trybu udzielania ulg w stosunku do niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publiczno-prawnym, która to Uchwała( brak jej w aktach sprawy) przewiduje prawo Instytucji Wdrażającej (Pośredniczącej II stopnia) do wydawania decyzji w zakresie ulg. Mając powyższe okoliczności na uwadze należy uznać za konieczne ponowną, wnikliwą ocenę okoliczności przedstawianych przez Skarżącą w odniesieniu do powoływanego przez nią, ważnego interesu jak również interesu publicznego, rozważenia jej sytuacji majątkowej przez pryzmat złożonych dokumentów, rzeczywistej a nie hipotetycznej możliwości spłaty należności przy rozważeniu faktu, że utrzymuje się ze składek członków, że środki uzyskiwane z tytułu realizacji Projektów ma obowiązek wydatkowania na te Projekty. W tym stanie rzeczy uznając, że w odniesieniu do decyzji w zakresie umorzenia należności doszło do naruszenia treści przepisów dotyczących oceny zebranego materiału dowodowego i działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku, oddalając skargę w pozostałej części na podstawie art. 151 p.p.s.a.