V SA/Wa 1780/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Beata Krajewska (spr.), Asesor WSA - Joanna Gierak, Protokolant - Rafał Dul, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi H. G. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] sierpnia 2006r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia represji oddala skargę. Pismem z 9 września 2005 r. (data wpływu wniosku do organu) H. G. wystąpił do Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z wnioskiem o potwierdzenie faktu odebrania go rodzicom w celu poddania eksterminacji lub wynarodowienia. Do pisma wnioskodawca załączył kserokopię zaświadczenia wydanego przez Główną Komisję Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce, potwierdzającego zamordowanie przez żołnierzy Wehrmachtu rodziców H. G. w dniu [...] sierpnia 1944 r. Zgromadzone w sprawie dokumenty nie pozwalały na potwierdzenie okoliczności podanych we wniosku, wobec czego Instytut Pamięci Narodowej przeprowadził kwerendę archiwalną, która potwierdziła zamordowanie rodziców strony – W. i S. G. we wskazanym czasie. Wezwany przez Instytut Pamięci Narodowej do udzielenia wyjaśnień H. G. zeznał, że do 6 sierpnia 1944 r. mieszkał wspólnie z rodzicami, a w przeddzień mordu dokonanego na jego rodzinie matka zostawiła go u wuja. Wnioskodawca podał, że w domu często bywali partyzanci, o czym wiedziały mieszkające we wsi niemieckie rodziny i z tego względu po potyczce między partyzantami i żołnierzami niemieckimi matka spodziewała się represji ze strony Niemców. Organ administracji w toku postępowania przeprowadził przesłuchanie świadków: S. L., który zeznał, że matka H. G. w obawie przed represjami ze strony cofających się Niemców, "celowo chroniąc swoje dziecko wywiozła synka do najbliższej rodziny do miejscowości S.", gdzie zaopiekowała się nim siostra zmarłej wraz z mężem F. P., oraz E. Z., która zeznała, iż matka wnioskodawcy "bardzo bała się i martwiła o życie małego H., przeżywała to ogromnie i w obawie przed Niemcami postanowiła przechować go u swojego wujka, do którego go zaprowadziła". Decyzją z [...] maja 2006 r. nr [...] Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu odmówił potwierdzenia, że skarżący został odebrany rodzicom w celu poddania eksterminacji. W ocenie organu wnioskodawca nie został odebrany rodzicom, ponieważ działanie matki polegające na przekazaniu dziecka rodzinie przed nadejściem oddziałów Wehrmachtu uchroniło stronę przed śmiercią. W związku z powyższym, zdaniem Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, również druga przesłanka z art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach nie została spełniona, bowiem w obliczu braku odebrania dziecka nie można rozważać celów owego odebrania. Pismem z 19 czerwca 2006 r. H. G. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 1994 r., sygn. akt III ARN 86/93. Decyzją z [...] sierpnia 2006 r. nr [...] wydaną na podstawie przepisów art. 127 § 3 w zw. z art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego [Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.] w zw. z art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego [Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 z późn. zm.] Prezes Instytutu Pamięci Narodowej utrzymał w mocy decyzję własną z [...] maja 2006 r. wyjaśniając, iż odebranie dziecka rodzinie polskiej w rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach oznaczało w praktyce możliwość arbitralnego zadecydowania przez władze niemieckie o dalszych losach dziecka i w wyniku odebrania o losach dziecka nie decydowali już jego rodzice. Organ podkreślił, że jeżeli o losach dziecka decydowali rodzice i mimo ich zamordowania dziecko zgodnie z wolą matki pozostało u krewnych, to nie można zgodzić się z poglądem, że zostało ono odebrane rodzicom w celu eksterminacji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie H. G. rozstrzygnięciu Prezesa Instytutu zarzucił uproszczenie polegające na przyjęciu, że matka skarżącego zadecydowała o jego losie, podczas gdy arbitralnie przesądził o tym okupant hitlerowski, dopuszczając się mordu na jego najbliższych. Matka skarżącego pozostawiła go u krewnych jedynie przejściowo, na kilka dni, nie zaś na całe życie. W odpowiedzi na skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – dalej: ppsa, sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej obejmującą orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej legalności, czyli zgodności z przepisami postępowania administracyjnego oraz z przepisami prawa materialnego, na podstawie których została wydana, Sąd nie stwierdził, aby wydana została ona z naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego przepisy ustawy stosuje się także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. Natomiast zgodnie z art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. b powołanej ustawy na wniosek osoby zainteresowanej Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu potwierdza okoliczność, o której mowa w art. 4 ust. 2. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej prawidłowo orzekł, iż materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie daje podstaw do uznania faktu oddania skarżącego krewnym przez matkę za represję w rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Jak wskazał Sąd Najwyższy w przytoczonym przez skarżącego oraz omówionym przez organ orzekający w drugiej instancji wyroku z 4 lutego 1994 r. sygn. akt III ARN 86/93, (OSNC 1994/11/221) odebrane rodzinie dziecko miało być na stałe wyobcowane ze swego naturalnego środowiska rodzinnego, w celu stopniowego wynaradawiania, czyli całkowitego wyobcowania go nie tylko ze środowiska rodzinnego, ale także wyeliminowania – w granicach istniejących możliwości – jakichkolwiek wpływów kultury, obyczajów i tradycji polskich, poddanie zinstytucjonalizowanym wpływom rozległej struktury społeczeństwa i państwa niemieckiego. W uzasadnieniu cytowanego powyżej wyroku wskazano ponadto, że odebranie dziecka rodzicom polegało z reguły na jego uwięzieniu lub fizycznym unicestwieniu, zniszczeniu lub konfiskacie domu rodzinnego i arbitralnym zdecydowaniu o jego dalszych losach. Dzieci były odbierane rodzicom w drodze przymusu, a zatem wbrew ich woli, z powziętym z góry zamiarem zerwania między nimi na zawsze wszelkich więzów emocjonalnych wynikających z więzów krwi i poddanie ich programom wychowania w duchu narodowości niemieckiej, ich germanizację i zniszczenie w nich poczucia przynależności do narodu polskiego, a także zespolenie ich z autentyczną rodziną niemiecką przez adopcję (por. wyrok NSA z 19 marca 1997 r. sygn. akt V SA 1705/95, ONSA 1997/1/19). Rozważając w powyższym kontekście stan faktyczny sprawy, Sąd uznał, iż Prezes Instytutu Pamięci Narodowej słusznie wyjaśnił, że skarżący został wprawdzie oddany przez matkę pod opiekę wujostwu, lecz stało się to z jej woli oraz w celu (a zatem świadomie) ratowania jego życia poprzez umieszczenie go z dala od wsi w obliczu – jak się okazało – rychłej zagłady najbliższej rodziny. Należy przy tym zauważyć, że ustawa o kombatantach nie zawiera legalnej definicji pojęcia "odebrania rodzicom", a zatem powinno być ono interpretowane zgodnie z jego definicją słownikową. Językowe znaczenie "odebrania" nie obejmuje swoim zakresem przedmiotowym dobrowolnego oddania bez bezpośredniej ingerencji osób trzecich. Interpretacja omawianego pojęcia przyjęta przez skarżącego wykracza natomiast poza zakres jego słownikowej definicji, w związku z czym nie jest uzasadniona. Na marginesie Sąd zauważa, że w świetle przywołanego powyżej przepisu art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach prawnie istotne byłoby jedynie odebranie dziecka w jednym z celów wskazanych w tym przepisie. W przedmiotowej sprawie, nie kwestionując niewątpliwego dramatu, jakim dla skarżącego był mord dokonany na jego rodzinie (co zostało podkreślone w uzasadnieniach decyzji pierwszej oraz drugiej instancji) należy zauważyć, iż skarżący nie został odebrany rodzicom, a tylko taka okoliczność w rozumieniu przytoczonego przepisu art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach skutkowałaby uwzględnieniem skargi H. G.. W ocenie Sądu organ orzekający w sprawie dokonał więc prawidłowej oceny prawnej materiału dowodowego, którą wyraził w uzasadnieniach decyzji obydwu instancji, co mając na uwadze, na podstawie art. 151 ppsa orzeczono jak w sentencji. ----------------------- 4