V SA/Wa 1781/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Protokolant st. specjalista - Małgorzata Broniarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2015r. sprawy ze skargi S.S. na decyzję Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia [...] maja 2014r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu opłat abonamentowych; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji na rzecz S. S. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji ( dalej: organ II instancji ) utrzymała w mocy decyzję Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji ( dalej: organ I instancji) z [...] listopada 2013 r. nr [...] odmawiającą S. S. ( dalej: skarżący ) umorzenia zaległości w płatności opłaty abonamentowej za okres od 1 marca 2008 r. do 30 lipca 2013 r. w wysokości 1135,74 zł wraz z odsetkami w wysokości 410,64 zł. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym : Pismem z dnia [...] lipca 2013 r. S. S. zwrócił się do Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z prośbą o umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych. W uzasadnieniu wskazał, że nie posiada odbiornika radiowego/telewizyjnego. Pismem z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] skarżący został wezwany do niezwłocznego uzupełnienia wniosku o wymienione dokumenty, jednocześnie został szczegółowo poinformowany o kryterium dochodowym stanowiącym jedną z przesłanek do umorzenia. W dniu [...] września 2013 r. do akt sprawy dołączono ponowny wniosek o umorzenie zaległości z uwagi na nie posiadanie odbiornika. Decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] organ I instancji odmówił umorzenia zaległości w płatności opłat abonamentowych wraz z odsetkami za zwłokę w ich uiszczaniu, gdyż w przypadku skarżącego nie wystąpiły przesłanki do umorzenia, o których mowa w art. 10 ustawy o opłatach abonamentowych. W dniu [...] października 2013 r. skarżący zwrócił się z prośbą do Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji o ponowne rozpatrzenie sprawy, argumentując swoją prośbę tym, że zmienił miejsce zamieszkania, mieszkanie pod adresem, na którym wykazywana jest zaległość było wynajmowane. Decyzją z dnia [...] maja 2014 r. organ II instancji utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2013r. W uzasadnieniu Organ zaznaczył, ze skarżący winien poinformować urząd pocztowy m.in. o zmianie nazwiska i adresu zamieszkania niezwłocznie po powstaniu zmiany lub zaistnieniu zdarzenia. Zdaniem organu z całości materiałów nadesłanych przez skarżącego występuje brak udokumentowania szczególnej sytuacji materialno-bytowej oraz innych sytuacji za którymi przemawiają szczególne względy społeczne lub przypadki losowe. Pismem z dnia [...] czerwca 2014 r. skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję z dnia [...] maja 2014 r., nr [...], zarzucając: - złamanie zasady lex retro non agit poprzez powołanie się na ustawę z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych; - naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych; - naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych; - wybiórcze traktowanie materiału dowodowego; - rażącą niewspółmierność decyzji w odniesieniu do osób nigdy nie widniejących w spisie abonentów Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, a korzystających - obecnie w przeszłości - z odbiorników radiowo-telewizyjnych. Mając powyższe na względzie wniósł o : - uchylenie decyzji w całości, oraz wydanie orzeczenia o kosztach - dopuszczenie dowodu z zeznań następujących świadków: • B. K.-S., żony skarżącego, na okoliczność: potwierdzenia wyprowadzenia się z mieszkania, pozbycia się telewizora, wynajmu mieszkania i nie używania odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych; • M. Z., syna żony skarżącego, na okoliczność potwierdzenia wyprowadzenia się z mieszkania, pozbycia się telewizora, wynajmu mieszkania i nie używania odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych • D. S., bratanka skarżącego, na okoliczność potwierdzenia wyprowadzenia się z mieszkania, pozbycia się telewizora, wynajmu mieszkania i nie używania odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: I. Zgodnie z treścią art. 175 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej sądy administracyjne - podobnie jak powszechne, wojskowe i Sąd Najwyższy - zostały powołane do sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Z art. 184 tegoż aktu normatywnego wynika, że sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności publicznej obejmującej również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej. Różnica pomiędzy sprawowaniem kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne a załatwianiem sprawy wynikającej z działalności administracji publicznej przez sądy powszechne jest dość oczywista. Te ostatnie, bowiem przejmują sprawę wynikającą z działalności administracji publicznej do dalszego jej załatwienia; w przypadku zaś sądów administracyjnych sprawa, której przedmiot jest związany z działalno-ścią organów administracji publicznej, nie przestaje być sprawą, której załatwienie należy cały czas do kontrolowanego przez Sąd organu. Sąd administracyjny, bowiem dokonuje - w ramach sprawowanych funkcji orzeczniczych - kontroli (oceny) tej działalności. Sąd ten na skutek zaskarżenia aktu (decyzji, postanowienia) lub czynności, a także bezczynności organu administracji publicznej nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia; ma jedynie skontrolować i ocenić działalność tego organu. Nie może, zatem - co do zasady - zastępować organu administracji publicznej i merytorycznie rozstrzygać sprawy. II. Określając zakres kognicji zauważyć należy, że sądy administracyjne, w tym wojewódzki sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. ze zm.), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako p.p.s.a.). Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią - bez wątpienia - sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy. Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Stopień zaś akceptacji owego działania organów administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa. III. W powyższym kontekście - stosownie do treści art. 145 § 1 p.p.s.a. - należy zwrócić uwagę, iż nie każdy akt administracyjny, który dotknięty jest wadliwością automatycznie zostanie przez Sąd usunięty z obrotu prawnego. Ustawodawca bowiem przyjął, iż Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie (w całości lub w części) może tak orzec, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd stwierdza nieważność aktu administracyjnego (w całości lub w części), jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a., lub w innych przepisach. Orzeka także wy-danie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a., lub w innych ustawach. Reasumując należy stwierdzić, iż uchylenie aktu administracyjnego z racji naruszenia prawa materialnego uzasadnione będzie wtedy gdy - w wypadku prawidłowego zastosowania tych norm - rozstrzygnięcie byłoby inne. Zaznaczyć trzeba, że naruszenie prawa nie powoduje uchylenia aktu administracyjnego, gdy wystąpi w postaci rażącej, albowiem wówczas stwierdza się nieważność decyzji lub postanowienia. Wreszcie "inne naruszenie przepisów postępowania" skutkuje uchyleniem aktu administracyjnego, o ile uchylenie to mogło mieć (a więc wcale nie musiało mieć) wpływu na wynik sprawy. IV. Oceniając - w powyższym kontekście - treść skargi wskazać trzeba, że zasługuje ona na uwzględnienie, albowiem istotnym naruszeniem procedury administracyjnej dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego było zaniechanie powiadomienia strony skarżącej, stosownie do treści art. 10 § 1 k.p.a., o możliwości, przed wydaniem decyzji, wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu jest kwalifikowaną wadą procesową, która stanowi podstawę do sformułowania żądania wszczęcia postępowania w sprawie jego wznowienia na wniosek strony (art. 147 k.p.a.)- vide B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1998, s. 85, teza 5. Prawo czynnego udziału strony w postępowaniu, jako korelat obowiązku organu obejmuje - stosownie do art. 10 k.p.a. – w zakresie prawa do obrony uprawnienie tejże do wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (w zakresie konsekwencji vide treść art. 81 k.p.a.). Gwarantowana w art. 10 § 1 k.p.a. zasada czynnego udziału w postępowaniu obliguje organ prowadzący postępowanie do stworzenia stronie prawnych możliwości podejmowania czynności procesowych w obronie swoich interesów. Niedopuszczenie strony do udziału w postępowaniu we wskazanych czynnościach skutkuje naruszeniem prawa obligującym do wznowienia postępowania z powodu wypełnienia przesłanki określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. - vide wyrok NSA z dnia 19 czerwca 1998 roku, ISA/Lu 652/97, niepublikowany. Pogląd ten jest akceptowany w najnowszej literaturze, albowiem nadal przyjmuje się że naruszenie zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu stanowi podstawę do wszczęcia postępowania w sprawie o wznowienie postępowania, niezależnie od tego czy miało wpływ na treść decyzji (vide G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan: Postępowanie administracyjne ogólne, Warszawa 2003, s. 131.). W niniejszej sprawie – przed wydaniem obu decyzji – treść art. 10 § 1 k.p.a. w ogóle nie miała zastosowania. Niezależnie od argumentacji skargi podnieść trzeba, iż art.10 k.p.a. wprowadza zasadę oznaczającą z jednej strony obowiązek zapewnienia stronie przez Organ czynnego udziału w każdym postępowaniu, z drugiej stwarza warunki w celu umożliwienia stronie wypowiedzenia, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłaszanych żądań. Strona nie jest zobowiązana do czynnego udziału w postępowaniu, stanowi to jej uprawnienie, jednakże organ administracji ma obowiązek umożliwienia stronie skorzystania z tego uprawnienia. Zgodnie zaś art. 81 k.p.a., okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możliwość wypowiedzenia się, co do przeprowadzanych dowodów. W sprzeczności pozostawać z tą zasadą będzie sytuacja, kiedy nie dostrzegając treści art. 10 k.p.a. Organ nie dał możliwości wyjaśnienia okoliczności faktycznych, które stanowiły następnie podstawę do wydania decyzji. Naruszenie obowiązku stworzenia stronie możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów stanowi naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym które w istotny sposób może wpływać na wynik sprawy i ustalenia faktyczne organu. V. Nie ulega wątpliwości, że skarżący – wskutek braku zawiadomienia go o treści art. 10 k.p.a. – przeniósł inicjatywę dowodową na etap postępowania sądowoadministracyjnego (vide k.11-19 akt sądowych). Fakt ten dostrzeżono mając na względzie treść art. 134 p.p.s.a. W niniejszej sprawie – co już wyżej stwierdzono – skarżący nie był powiadomiony o możliwości zapoznania się z aktami sprawy przed wydaniem obu decyzji; doszło więc do naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., co skutkuje uchyleniem rozstrzygnięcia w trybie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a – vide teza wyroku NSA z dnia 18. 05. 2006 r. sygn. II OSK 831/05; wyrok NSA z dnia 16. 05. 2003 r., sygn. ISA/Gd 199/00, Przegląd Podatkowy 2004, nr 1, s. 43. W ocenie Sądu, strona nie korzystająca z profesjonalnego pełnomocnika, swoimi działaniami wykazała, że niezawiadomienie jej przed wydaniem decyzji o uprawnieniach z art. 10 § 1 k.p.a. uniemożliwiło jej dokonanie w tym postępowaniu konkretnych czynności procesowych. Wprawdzie skarżący w skardze nie wskazał na obrazę art. 10 § 1 k.p.a., to jednak poprzez swoją inicjatywę dowodową na etapie sądowoadministarcyjnym de facto uchybienie do podniósł (vide wniosek zawarty w skardze o przesłuchanie świadków oraz dopuszczenia dowodu z dokumentów). VI. Istotnym zagadnieniem – także w świetle art. 134 p.p.s.a – jest kwestia 5 –letniego okresu przedawnienia należności abonentowych. O ile pierwotne rozstrzygnięcie nie budzi wątpliwości , to pamiętać trzeba, że kwestia ta- w kontekście złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – winna być z urzędu dostrzeżona przy wydaniu zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu orzekając 2014 r. istotne znaczenie miała kwestia przedawnienia w odniesieniu do należności za miesiące marzec – grudzień 2008 r. VII. Realizując zasadę informowania Sąd pragnie wskazać, że także skarżący winien brać aktywny udział w toczącym się postępowaniu administracyjnym. Mało wiarygodne wydają się twierdzenia skarżącego, że został wprowadzony w błąd przez pracownika Poczty Polskiej co do trybu wyrejestrowania odbiornika; znamienne jest to, że jego małżonka uiszczała raty abonentowe jeszcze przez kilka lat po zawarciu związku małżeńskiego (vide protokół rozprawy sądowej). Jeżeli skarżący chce tę tezę dalej uwiarygadniać, to winien przedstawić propozycje przeprowadzenia określonych środków dowodowych. W szczególności powinien ponowić chociażby wnioski o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków, o których mowa w skardze. Sąd również zauważa, że skarżący nie uwzględnił możliwości przedstawienia Organowi swojej sytuacji ekonomicznej – jako przesłanki umorzenia dochodzonych należności, o czym był prawidłowo pouczony. Jest oczywiste, że spełnienie tej przesłanki winno być wykazane przy właściwej aktywności skarżącego; Organ uczynił wszystko by poinformować stronę o jej uprawnieniach. VIII. Widząc potrzebę sanacji tych uchybień, zwłaszcza oceny zagadnienia przedawnienia części opłat abonenckich, mających także potencjalny wpływ na sumę zadłużenia – w kontekście żądania ich umorzenia – należało w trybie art. 145 § 1 pkt 1b i 1 c w zw. z art. 200 p.p.s.a. orzec jak w sentencji.