V SA/Wa 1783/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Asesor WSA - Marian Wolanin, Protokolant - Tomasz Zawiślak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2007 r. sprawy ze skargi E. Ż. i A. Ż. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] kwietnia 2007 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia odsetek za zwłokę od części składek na ubezpieczenia społeczne rolników; - uchyla zaskarżoną decyzję; Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w [...] decyzją z dnia [...]03.2007 r. na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 z późn. zm.) rozpatrując wniosek A. i E. Ż. w sprawie umorzenia odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie społeczne rolników postanowił umorzyć odsetki za zwłokę za okres od [...] kwartału 2004 r. do [...] kwartału 2006 r. w kwocie [...] zł; odmówił zaś umorzenia odsetek za zwłokę za okres od [...] kwartału 1997 r. do [...] kwartału 2004 r. W uzasadnieniu wskazano, iż zgodnie z art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy Prezes Kasy (lub upoważniony przez niego pracownik) w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może umorzyć należności z tytułu składek w całości lub w części. Z akt sprawy wynika, że ww. posiadają gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha. Podlegają więc ubezpieczeniu społecznemu rolników i z tego tytułu wynika ustawowy obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie. Ponieważ ww. z tego obowiązku nie wywiązywali się przez ostatnie 17 lat, doprowadziło to do powstania zaległości. O narastającym zadłużeniu ww. byli informowani stosownymi pismami, a także w trakcie przeprowadzanych wizytacji w gospodarstwie. Pomimo to nie podjęli ich spłaty. W związku z tym wszczęto postępowanie egzekucyjne, które jest skuteczne, zaś należności zostały zabezpieczone przez wpis hipoteki przymusowej. Jak wynika to z akt sprawy wniosek o umorzenie odsetek za zwłokę z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników został motywowany trudną sytuacją finansową i materialną, spowodowaną chorobami w rodzinie, wypadkami przy pracy w gospodarstwie, kształceniem dzieci, awarią ciągnika, upadkami inwentarza i ubiegłoroczną suszą. Zdaniem Prezesa Kasy istotnym argumentem podnoszonym w sprawie umorzenia są choroby w rodzinie. Dołączone dokumenty lekarskie nie potwierdzają, że są to choroby przewlekłe, w szczególności nie uznano A. Ż. niezdolną do pracy w gospodarstwie. Wypadek, jakiemu uległa w 1990 r. nie pozbawił skarżących całkowicie możliwości płatniczych. Z kolei zasygnalizowane we wniosku wypadku przy pracy rolniczej E. Ż. nie znajdują odzwierciedlenia w dokumentacji KRUS. Z rozeznania KRUS wynika, że ww. znajdują się w gorszej sytuacji materialno-finansowej niż inni rolnicy, którzy wywiązują się z obowiązku opłacania składek. We wniosku podniesiono problem strat powstałych w związku z suszą w 2006 r. Dokumenty potwierdzają wysokość strat powstałych w związku z suszą w 2006 r. Dokumenty potwierdzają wysokość start upraw rolniczych na poziomie 33%. Klęska ta w pewnym stopniu wpłynęła na obniżenie zdolności płatniczych. Powyższy akt administracyjny decyzją z dnia [...]04.2007 r. – stosownie do treści art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. i art. 41a ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy – został utrzymany w mocy. W motywach dodano nadto, że dołączone do akt dokumenty nie potwierdzają, że A. Ż. uznano za niezdolną do pracy. Wskazano też, że wypadki w gospodarstwie w latach 2004 i 2005 nie mają odzwierciedlenia w dokumentacji KRUS. Z kolei E. Ż. – z racji przewlekłej choroby – może ubiegać się o przyznanie renty chorobowej. Podniesiono też, że nie przedstawił dokumentów potwierdzających remont ciągnika i nie wykazał nakładów na leczenie zwierząt. Podstawę zaś umorzenia części odsetek stanowi susza, która wystąpiła w 2006 r. W skardze podniesiono, że suma zaległości (wraz z odsetkami) przekracza możliwości płatnicze A. i E. Ż. Dokumentując chorobę E. Ż. (w zakresie pobytu w szpitalu) wskazano, że znaczne środki pieniężne pochłania proces leczenia. W tym kontekście ponowiono prośbę o umorzenie odsetek. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS podniósł argumenty zbieżne z motywami zaskarżonych aktów administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. I. Na wstępie zauważyć należy, że sądy administracyjne w tym sąd wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako Pr. o p.p.s.a.). Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią – bez wątpienia – sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy. Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Stopień zaś akceptacji owego działania organów administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa. II. W powyższym kontekście – po pierwsze – wskazać należy, że istotnym naruszeniem procedury administracyjnej jest zaniechanie powiadomienia skarżących – stosownie do treści art. 10 § 1 k.p.a. – o możliwości, przed wydaniem decyzji w II-giej instancji, wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu jest kwalifikowaną wadą procesową, która stanowi podstawę do wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia postępowania na wniosek strony (art. 147 k.p.a.) – vide B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1998, s. 85, teza 5. Wskazać też – po drugie – trzeba, że Prezes KRUS umarzając odsetki za zwłokę za okres od [...] kwartału 2004 r. do [...] kwartału 2006 r. w kwocie [...] zł nie wskazał w decyzji z dnia [...].03.2007 r. dlaczego tak uczynił. Można się jedynie domyślać – co wynika z analizy decyzji I i II – instancyjnej – że podstawą była susza w 2006 r. Ta zaś wystąpiła od wiosny 2006 r., zaś odsetki umorzono od [...] kwartału 2004 r. Musiała więc istnieć jeszcze inna przyczyna, która pozwoliła na umorzenie tych odsetek za okres wcześniejszy. Zasadą jest, że Sąd nie powinien tych przesłanek poszukiwać, czy też domyślać się. Nie można wykluczyć, że ta przesłanka umorzenia odsetek (której w decyzjach nie wskazano), obejmująca okres: [...] kwartał 2004 r. – [...] kwartał 2006 r., powinna mieć także zastosowanie do umorzenia odsetek za okres wcześniejszy, to jest od [...] kwartału 1997 r. do [...] kwartału 2004 r. Tak właśnie należy przyjąć oceniając wniesiony przez skarżących środek odwoławczy. Wreszcie – po trzecie – podnieść należy, że obie decyzje podpisała Dyrektor KRUS w [...] B. S. Pozycja monokratycznego organu administracji (Prezesa KRUS) winna być oceniana w świetle art. 24 k.p.a. tak samo jak każdego innego pracownika organu administracji. Podlega więc wyłączeniu na takich samych zasadach, jak wszyscy inni merytoryczni pracownicy swego urzędu. Zatem doszło do obrazy treści art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. skoro ww. osoba podpisała decyzję organu I i II instancji (zob. wyrok NSA z dn. 25.01.2007 r., II OSK 213/06, Lex 235133). Powyższe uchybienie również stanowi podstawę do wznowienia postępowania (z urzędu i na wniosek) – zob. art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. III. Mając powyższe na względzie – należało – stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 b i c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzec jak w sentencji uznając między innymi, iż doszło do istotnego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd ma natomiast obowiązek uchylenia aktu administracyjnego, gdy stwierdza naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, co dwukrotnie w niniejszej sprawie nastąpiło.